ANH LINH CẦU TÀU 914 CÔN ĐẢO - Chương 13: Ông Lộc Kể Chuyện Đẽo Đá Xưa

Tối ngày hai mươi lăm, hai cha con theo bác Tám tới nhà ông Lộc, ngư dân đảo đã về hưu, ở gần bến tàu. Nhà ông Lộc là một căn nhà nhỏ lợp tôn, sân trước…

Nội dung chương

Tối ngày hai mươi lăm, hai cha con theo bác Tám tới nhà ông Lộc, ngư dân đảo đã về hưu, ở gần bến tàu.

Nhà ông Lộc là một căn nhà nhỏ lợp tôn, sân trước trồng mấy chậu cây kiểng và phơi một tấm lưới cũ đã vá nhiều lần. Ông Lộc năm nay sáu mươi chín tuổi, tóc bạc gần hết, dáng người còn chắc, đôi tay gân guốc của người cả đời làm nghề biển và nghề đá. Ông đón hai cha con và bác Tám ở cửa, giọng nói chậm rãi, mời mọi người vào ngồi quanh chiếc bàn gỗ trong gian nhà chính, nơi có ấm trà nóng đã pha sẵn và đĩa bánh khô của người đảo.

Ông Sơn giới thiệu lại con trai mình, nói Khôi mới ra đảo lần đầu, đang học việc và học thuộc bến đảo. Nên ông muốn con được nghe chính người cao tuổi ở đảo kể về những chuyện xưa quanh cầu tàu, để hiểu nơi mình đang neo tàu không chỉ là một bến cá bình thường.

Ông Lộc nghe xong, gật đầu, rót trà cho từng người, rồi ngồi im một lúc lâu nhìn ra cửa sổ hướng về phía bến, như đang sắp xếp lại trong đầu những gì nên kể cho một người trẻ lần đầu nghe chuyện này. Khi ông bắt đầu nói, giọng ông chậm và đều, không hề có ý làm câu chuyện thêm phần rùng rợn hay ly kỳ. Ông kể như người ta kể lại một phần đời sống đã qua của chính hòn đảo này, trang nghiêm và buồn lặng.

Ông kể rằng năm xưa, khi cầu tàu còn đang xây, tù nhân bị bắt ra bãi đá làm việc khổ sai từ lúc trời chưa sáng tới khi trời tối hẳn. Họ bị xiềng chân, xiềng nối với nhau thành từng nhóm, đi đứng làm việc đều vướng víu và nặng nề. Công việc của họ là đẽo đá ngay trên bãi, dùng búa và đục sắt gõ vào những tảng đá lớn cho tới khi đá tách ra theo thớ. Rồi khuân từng tảng đá nặng hàng tấn xuống nước, xếp chồng lên nhau thành thân cầu tàu vươn dần ra biển.

- Đá ở đây nặng lắm con. Một tảng đá khiêng lên vai rồi, người gầy yếu tới đâu cũng phải gồng hết sức mới bước nổi trên bãi đá trơn. Mà chân thì mang xiềng, bước dài không được, bước ngắn thì đá đè xuống vai càng lâu càng nặng.

Khôi ngồi nghe, hai tay đặt trên đầu gối, không dám chen vào một câu nào. Anh hình dung ra bãi đá ban ngày mà sáng nay anh vừa đi qua bằng tàu: những mỏm đá sẫm màu, mặt đá lởm chởm, và thân cầu tàu xếp bằng những tảng đá khổng lồ mà trưa nay anh còn thấy hiền lành dưới nắng. Giờ nghe ông Lộc kể, anh mới hiểu mỗi tảng đá trong thân cầu ấy đã đi qua tay bao nhiêu người, và cái giá của nó không đo bằng tiền công hay ngày công nào cả.

Ông Lộc kể tiếp về tiếng hô nhịp. Khi khuân một tảng đá lớn, một người không nhấc nổi, nhiều người cùng ghé vai vào cũng phải nhấc cùng một lúc, nếu lệch nhịp thì đá nghiêng, đè lên chân người yếu nhất trong nhóm. Vì vậy họ đồng thanh hô nhịp trầm đục để cùng lấy sức: một, hai, lên. Tiếng hô không phải để cho ai nghe, không phải lời hát hay lời than, nó chỉ là nhịp lao động của những người bị xiềng chung với nhau, hô để nhấc đá, hô để bước đều, hô để không ai bị bỏ lại dưới sức nặng của tảng đá.

- Con nhớ kỹ điều này. Tiếng hô đó là tiếng người ta hô nhau lúc làm việc, lúc còn sống, lúc đang gồng mình khuân đá. Người đảo sau này nhắc tới nó là nhắc tới với lòng kính trọng, chớ không ai nhắc như một chuyện lạ để nghe cho vui đâu.

- Dạ. Con nhớ, bác Lộc.

Ông Lộc gật đầu, uống một ngụm trà, rồi nói về điều mà ông cho là quan trọng nhất trong cả câu chuyện ông kể tối nay, điều mà ông muốn Khôi ghi nhớ hơn mọi chi tiết khác.

- Người đảo mình không biết tên từng người trong số họ đâu con. Không ai biết hết tên, biết hết quê quán của những người đã chết khi xây cầu tàu này. Họ là một tập thể vô danh. Mình chỉ biết chung như vậy thôi, và mình thắp nhang kính chung cho tất cả, chớ không gọi tên từng người, không chia ra người này người kia. Làm khác đi là không đúng với họ, cũng không đúng với lệ của đảo này.

Ông Sơn ngồi bên cạnh, khẽ gật đầu theo từng lời của ông Lộc. Ông nói thêm một câu ngắn, như để con trai hiểu rằng điều ông Lộc vừa nói cũng chính là điều ông đã giữ trong lòng suốt những chuyến đi trước của mình.

- Cha ra đảo bao nhiêu lần, lần nào lên cầu tàu thắp nhang cha cũng khấn chung như vậy. Không gọi tên ai riêng hết. Mình kính là kính cả một tập thể đã khuất.

Bác Tám cũng nói thêm rằng chính vì không biết tên từng người, người đảo càng giữ sự trang nghiêm khi nhắc tới cầu tàu. Không ai lấy chuyện đẽo đá xưa ra đùa, không ai kể thêm thắt những điều mình không biết chắc, và khi dạy con cháu. Người lớn chỉ kể những gì đã được truyền lại rõ ràng, phần nào không rõ thì nói thẳng là không rõ, để con cháu không tưởng tượng thêm.

Khôi mở cuốn sổ tay, ghi lại những điều cốt lõi của buổi tối: tù nhân bị xiềng chân, đẽo đá trên bãi. Khuân đá nặng hàng tấn xếp cầu tàu, đồng thanh hô nhịp một, hai, lên để cùng nhấc đá, và họ là một tập thể vô danh, người đảo chỉ thắp nhang kính chung. Anh ghi chậm, chữ nào ra chữ đó, và khi ghi tới hai chữ vô danh, anh dừng bút một lúc lâu, thấy lòng mình lặng xuống một cách khác hẳn với mọi ghi chép hàng hải anh đã làm từ đầu chuyến đi tới giờ.

Ông Lộc nhìn Khôi ghi chép, không ngăn, chỉ dặn thêm một điều cuối về cách ghi và cách nhớ những chuyện như thế này.

- Con ghi thì cứ ghi đúng như người ta kể. Đừng thêm một chữ nào cho câu chuyện nó nặng thêm, cũng đừng bớt một chữ nào cho nó nhẹ đi. Chuyện của người đã khuất, mình giữ được cái đúng và cái trang nghiêm là quý nhất rồi.

- Dạ, con sẽ ghi đúng như bác kể tối nay.

Ông Lộc kể thêm rằng người đảo đời trước truyền lại, công việc đẽo đá không chỉ nặng ở sức khuân vác. Đẽo một tảng đá lớn thành khối vừa để xếp cầu là việc phải làm nhiều ngày liền, búa gõ xuống, đục ăn vào đá từng chút một, bột đá bay trắng cả tay áo và mặt mũi người làm. Đá cứng, thớ đá khó lường, có tảng gõ đúng thớ thì tách ra gọn, có tảng gõ mãi chỉ mẻ từng mảnh nhỏ. Người nghe kể sau này, nếu chỉ hình dung tiếng búa là một âm thanh đơn giản thì chưa đủ: đó là âm thanh của một công việc kéo dài từ ngày này qua ngày khác, trên cùng một bãi đá. Dưới nắng gắt và gió biển, của những người không được chọn công việc cho mình.

Khôi nghe tới đây, càng hiểu vì sao ông Lộc kể chuyện rất chậm và rất ít chen chi tiết thừa. Mỗi câu của ông đều dừng lại ở những gì người đảo đã truyền lại rõ ràng: xiềng chân, đẽo đá, khuân đá, hô nhịp. Ngoài những điều ấy, ông không kể thêm về bất kỳ cá nhân nào, không gán cho ai một số phận riêng, không thêm một cái tên nào vào câu chuyện, dù Khôi biết một người trẻ mới nghe lần đầu rất dễ muốn hỏi thêm cho rõ từng người. Chính sự chừng mực ấy làm câu chuyện trở nên nặng và thật, như chính những tảng đá trong thân cầu tàu.

Trà đã nhạt, câu chuyện cũng dần khép lại. Ông Lộc đứng dậy, đi tới chiếc tủ gỗ cũ ở góc nhà, lấy ra một chiếc đục sắt cũ đã mòn đầu, cán gỗ sẫm màu vì năm tháng, đặt lên bàn cho Khôi xem. Ông nói đây là chiếc đục của người thợ đá trên đảo đời trước để lại trong nhà ông, không phải vật gì của tù nhân năm xưa. Ông giữ nó chỉ để mỗi lần nhìn thấy là nhớ tới công việc đẽo đá nặng nhọc đã làm nên cây cầu tàu của đảo. Khôi nhìn chiếc đục cũ, không đưa tay chạm vào khi chưa được phép, chỉ ngồi ngắm nó dưới ánh đèn vàng, thấy một vật dụng bình thường mà chứa trong nó cả một phần ký ức lao động của hòn đảo.

Trước khi hai cha con ra về, ông Lộc tiễn ra tới sân, đứng dưới hàng cây trước nhà, nói một câu cuối cùng bằng giọng rất khẽ, như một lời dặn dò hơn là một lời kể chuyện.

- Có những đêm triều rút, người đi bến khuya vẫn nghe tiếng búa đục đá từ bãi đá vọng lên đó con. Nghe quen rồi thì thôi, không ai nói nhiều về chuyện đó đâu. Con ở đây thêm ít ngày, có khi con cũng nghe.

Khôi đứng yên trong sân nhà ông Lộc, nhìn về phía bến tàu tối mờ ở phía xa, nơi cầu tàu đá cổ đang nằm lặng trong đêm. Anh chưa nghe thấy tiếng búa nào trong buổi tối hôm nay, và ông Lộc cũng không nói chắc rằng đêm nào sẽ nghe, hay ai sẽ nghe. Câu nói ấy chỉ ở lại trong đầu anh như một cánh cửa vừa hé mở rất nhẹ, nối câu chuyện đẽo đá năm xưa với những đêm sắp tới của anh ở bến đảo này.

Hai cha con cảm ơn ông Lộc, chào bác Tám ở ngã rẽ gần bến, rồi đi bộ về nhà trọ trong gió đêm mát lạnh. Suốt quãng đường về, Khôi không nói nhiều. Trong đầu anh vẫn còn tiếng hô nhịp trầm đục mà ông Lộc vừa kể: một, hai, lên, tiếng hô của những người vô danh cùng nhấc một tảng đá nặng. Trên một bãi đá mà sáng mai anh sẽ lại nhìn thấy trong nắng sớm, với một sự kính trọng sâu hơn nhiều so với ngày đầu tiên anh đặt chân lên đảo.

Chương khác

Xem thêm