ANH LINH CẦU TÀU 914 CÔN ĐẢO - Chương 17: Lần Tàn Nhang Rụng Thứ 1
Chiều ngày hai mươi sáu, trước chuyến khơi tiếp theo, ông Sơn mang hoa quả và gói trà lên bậc đá cầu tàu thắp nhang tạ ơn theo đúng lệ người đảo. Buổi lễ…
Nội dung chương
Chiều ngày hai mươi sáu, trước chuyến khơi tiếp theo, ông Sơn mang hoa quả và gói trà lên bậc đá cầu tàu thắp nhang tạ ơn theo đúng lệ người đảo.
Buổi lễ này không ồn ào, không có nhiều người, cũng không có mâm cao cỗ đầy. Từ đầu giờ chiều, ông Sơn đã tự tay chuẩn bị mọi thứ một cách chậm rãi và cẩn thận ở nhà trọ: một đĩa hoa quả tươi mua ở chợ cá buổi sáng, gồm mấy trái chuối. Mấy trái cam và một trái thanh long đỏ au; gói trà ngon do bà Thủy gói từ đất liền. Vẫn nằm trong túi vải trên tàu từ ngày đầu chuyến đi, được ông lấy ra một phần nhỏ cho buổi lễ hôm nay; và một bao thuốc lá còn nguyên, đặt ngay ngắn bên cạnh đĩa hoa quả. Ông xếp tất cả vào một chiếc khay sạch, phủ lên trên một tấm khăn vải trắng, rồi tự tay bưng khay lễ ra cầu tàu, không nhờ ai bưng phụ.
Khôi đi bên cạnh cha, tay cầm bó nhang và chiếc bật lửa, lòng vừa trang nghiêm vừa hồi hộp. Đây là lần đầu tiên anh được đứng cạnh cha trong một buổi lễ thắp nhang tạ đá trọn vẹn ở bậc đá Cầu Tàu 914, sau mấy ngày chỉ nghe kể về lệ này từ miệng bác Tám, chị Mai và chính cha anh. Bác Tám cũng có mặt, ông tới cầu tàu từ trước, đứng chờ hai cha con ở gần tượng đài, tay cầm chiếc quạt giấy cũ, vẻ mặt điềm tĩnh như người đã chứng kiến buổi lễ này rất nhiều lần trong đời.
Ba người đi lên bậc đá cầu tàu lúc bốn giờ rưỡi chiều. Nắng đã dịu, gió biển thổi nhẹ qua mặt cầu, bậc đá cổ sạch sẽ vì mới được người của bến quét dọn từ buổi sáng. Ông Sơn đặt khay lễ xuống tảng đá cổ ở bậc đá, đúng vị trí mà người đảo vẫn đặt lễ từ bao nhiêu năm nay, gần lư hương cũ đã ám khói đen vì năm tháng. Ông sắp xếp lại đĩa hoa quả, gói trà và bao thuốc lá cho ngay ngắn, rồi châm ba nén nhang, đưa lên ngang trán, đứng yên một lúc lâu trong im lặng trước khi cắm nhang vào lư hương.
Giây phút ông Sơn đứng lặng trước bậc đá là giây phút trang nghiêm nhất mà Khôi từng thấy ở cha mình. Ông không nói lớn, không làm động tác thừa, chỉ đứng yên, mắt nhìn về phía tượng đài và mặt biển phía xa. Như đang dành một khoảng lặng trọn vẹn cho những người đã khuất mà ông không hề quen biết tên tuổi, nhưng đã kính trọng suốt bao nhiêu chuyến đi trong đời làm nghề biển của mình.
Rồi ông khấn. Giọng ông khấn nhỏ, chậm và rõ, đủ cho Khôi đứng ngay bên cạnh nghe được từng lời, nhưng không vang ra xa. Ông khấn xin anh linh che chở cho chuyến khơi sắp tới của hai cha con, cho chân vịt không quấn lưới, cho tàu vượt qua sóng dữ bình an, và ông tạ ơn vì những chuyến đi trước đã được bình yên trở về. Trong lời khấn, ông không gọi tên bất kỳ anh linh nào, đúng như lệ ông Lộc và bác Tám đã dặn: khấn chung cho cả một tập thể vô danh đã chết khi đẽo đá, khuân đá xây nên cây cầu tàu này.
Khôi đứng bên cạnh cha, hai tay chắp trước ngực, đầu cúi nhẹ, nghe từng lời khấn của cha như nghe một bài học về cách người đi biển đối xử với quá khứ của vùng biển mình đang làm ăn. Anh không chen vào, không hỏi gì trong lúc cha khấn, chỉ đứng yên và giữ lòng mình thật lặng.
Khi ông Sơn khấn xong, ba người đứng yên thêm một lúc, nhìn khói nhang bay thẳng lên trong gió nhẹ rồi tan dần về phía mặt biển. Ba nén nhang cháy đều, tàn nhang cong dần lại theo sức nóng, trắng xám và mảnh. Rồi, ngay trước mắt Khôi, một đoạn tàn nhang cong hẳn xuống, tách ra khỏi thân nhang, và rụng xuống tảng đá cổ phía dưới, nằm yên trên mặt đá mòn vẹt thành một vệt tàn nhỏ màu trắng xám.
Khôi nín thở. Anh nhìn đoạn tàn nhang vừa rụng xuống đá, rồi nhìn sang cha. Ông Sơn vẫn đứng yên, vẻ mặt không hề thay đổi nhiều, chỉ có ánh mắt ông dịu xuống một cách rõ rệt, như người vừa nhận được một dấu hiệu quen thuộc và đáng kính. Bác Tám đứng bên cạnh, nói khẽ bằng giọng rất nhỏ, vừa đủ cho hai cha con nghe.
- Anh linh chứng giám đó con.
Chỉ một câu nói khẽ như vậy. Không ai reo lên, không ai làm lớn chuyện, không ai coi giây phút này là một điều giật gân để kể lại cho vui. Bác Tám nói câu ấy như người đảo vẫn nói với nhau bao nhiêu năm nay mỗi khi tàn nhang rụng xuống tảng đá cổ sau lời khấn của một thuyền trưởng: một lời ghi nhận trang nghiêm. Thuộc về tín ngưỡng của người đảo, được truyền lại qua nhiều thế hệ ngư dân quanh cầu tàu này.
Đây là lần tàn nhang rụng thứ 1 mà Khôi chứng kiến trong chuyến đi này. Anh ghi nhớ thật kỹ giờ giấc, vị trí và diễn biến của nó: bốn giờ rưỡi chiều ngày hai mươi sáu, tại bậc đá Cầu Tàu 914. Trong buổi lễ thắp nhang của cha anh trước chuyến khơi tiếp theo, ngay sau khi cha khấn xong, tàn nhang cong lại rồi rụng xuống tảng đá cổ, và bác Tám đứng bên nói rằng anh linh chứng giám.
Buổi lễ kết thúc chậm rãi như cách nó bắt đầu. Ông Sơn đứng lặng thêm một lúc trước tượng đài, rồi mới thu dọn khay lễ, để lại đĩa hoa quả trên bậc đá theo lệ của người đảo, mang gói trà và những vật còn lại về. Trên đường đi xuống cầu tàu, Khôi không nhịn được nữa, hỏi cha một câu mà anh đã giữ trong lòng từ lúc tàn nhang rụng xuống đá.
- Cha. Có phải lần nào thắp nhang, tàn cũng rụng như vậy không cha.
Ông Sơn đi chậm lại, nhìn con trai, rồi lắc đầu nhẹ, trả lời bằng giọng điềm tĩnh và trung thực như cách ông vẫn dạy con trong mọi việc.
- Không phải lần nào cũng vậy đâu con. Có lần tàn nó cháy hết rồi tự tắt trên cây nhang, không rụng xuống đá. Có lần gió lớn, tàn bay đi chỗ khác. Lần nào rụng xuống đúng tảng đá sau khi khấn xong, người đảo mới coi là dấu chứng giám. Mình ghi lại đúng lần nào rụng, lần nào không, chớ đừng có lần nào cũng nói là rụng hết, vậy là không trung thực với lệ này.
- Dạ. Vậy bữa nay là lần rụng đầu tiên con được thấy tận mắt.
- Ừ. Con ghi vô sổ đi. Ghi rõ ngày giờ, ghi rõ là cha làm lễ trước chuyến khơi, và ghi lời bác Tám nói. Ghi đúng vậy thôi, đừng thêm bớt.
Khôi gật đầu. Về tới nhà trọ, việc đầu tiên anh làm là mở nhật ký ra, ghi lại trọn vẹn buổi lễ chiều nay thành một mục riêng. Tách khỏi phần ghi chép hải trình và khoang máy: thành phần lễ gồm hoa quả, gói trà và thuốc lá; giờ làm lễ trên bậc đá. Lời khấn của cha xin che chở cho chuyến khơi; giây phút tàn nhang cong lại rồi rụng xuống tảng đá cổ; và lời bác Tám nói khẽ rằng anh linh chứng giám. Anh ghi mọi thứ ở mức sự kiện được chứng kiến và lời kể tín ngưỡng của người đảo, đúng như cách chị Hạnh và ông Lộc đã dặn anh từ những ngày đầu ở đảo.
Trước buổi lễ, trong lúc chuẩn bị khay lễ ở nhà trọ, ông Sơn còn dặn Khôi một điều về cách làm lễ mà anh ghi nhớ rất kỹ. Ông nói làm lễ tạ đá không phải là việc làm cho xong thủ tục trước khi ra khơi, cũng không phải việc cầu may cho một chuyện riêng nhỏ nhặt. Mỗi lần làm lễ, người thuyền trưởng phải tốn một buổi chuẩn bị đàng hoàng, chọn hoa quả tươi, dùng trà ngon, giữ lòng mình yên lặng và trang nghiêm từ lúc chuẩn bị cho tới khi đứng trước tượng đài. Ông chỉ làm lễ trước một chuyến khơi dài ngày hoặc để tạ ơn sau một chuyến đi đã bình an trở về, và ông muốn Khôi học đúng nếp ấy. Để sau này khi tự mình làm thuyền trưởng, anh không bao giờ làm lễ một cách qua loa hay tùy tiện.
Khôi nghe cha dặn, tự tay lau sạch chiếc khay, xếp lại tấm khăn vải cho thẳng, rồi đi theo cha ra cầu tàu với một tâm thế khác hẳn những buổi đi dạo trên bến trong mấy ngày đầu. Anh hiểu rằng buổi chiều nay, cha anh không chỉ làm một nghi lễ của người đảo. Cha anh đang truyền cho anh một phần quan trọng nhất của nghề đi biển quanh vùng nước này: lòng kính trọng dành cho những người đã khuất ở cầu tàu, và sự cẩn thận, chừng mực trong từng việc nhỏ trước một chuyến ra khơi.
Bác Tám, trong lúc chờ hai cha con ở cầu tàu, cũng nói với Khôi rằng ông đã đứng cạnh nhiều thuyền trưởng làm lễ ở bậc đá này qua nhiều năm, người đất liền có, người đảo có. Và điều ông quý nhất ở ông Sơn là ông Sơn làm lễ lần nào cũng chậm rãi và thành tâm như lần đầu tiên, không hề vì đi lại nhiều lần mà sinh ra qua loa. Lời nói ấy làm Khôi thêm tự hào về cha mình, và càng giữ im lặng trang nghiêm khi buổi lễ bắt đầu.
Tối hôm ấy, hai cha con ăn cơm ở quán của chị Mai, chuẩn bị đồ đạc cho chuyến khơi tiếp theo vào sáng mai. Khôi ngồi ăn mà lòng vẫn còn lặng đi vì buổi lễ chiều nay. Anh đã nghe tiếng búa đục đá giữa đêm trên cầu tàu, đã kiểm tra bậc đá ban ngày chỉ thấy bột đá cũ và rêu trơn. Đã học cách thay lọc dầu và xả cặn trong khoang máy, và chiều nay, anh đã tận mắt thấy tàn nhang rụng xuống tảng đá cổ ngay sau lời khấn của cha. Mỗi sự việc đứng riêng một cách rõ ràng trong sổ ghi chép của anh, và buổi lễ chiều nay. Với khói nhang bay giữa gió biển và đoạn tàn trắng xám nằm yên trên mặt đá cổ, là sự việc trang nghiêm nhất trong số đó. Mở ra cho anh một niềm tin lặng lẽ vào lệ thắp nhang tạ đá mà người đảo đã giữ gìn qua bao nhiêu thế hệ.