ANH LINH CẦU TÀU 914 CÔN ĐẢO - Chương 33: Kiểm Tra Máy Tàu Lần Cuối
Chín giờ sáng ngày ba mươi. Hai cha con xuống khoang máy tàu Sóng Lành làm công việc mà ông Sơn đã gạch chân hai lần bằng bút đỏ trong sổ máy: kiểm tra…
Nội dung chương
Chín giờ sáng ngày ba mươi. Hai cha con xuống khoang máy tàu Sóng Lành làm công việc mà ông Sơn đã gạch chân hai lần bằng bút đỏ trong sổ máy: kiểm tra máy tàu lần cuối trước chuyến khơi có tin sóng cấp 7 chờ sẵn ngoài khơi.
Khoang máy buổi sáng nóng và nồng mùi dầu quen thuộc. Ánh sáng từ ô cửa nhỏ trên boong rọi xuống thành một vệt xiên, đủ để thấy rõ từng đường ống, từng con ốc trên thân máy đã theo hai cha con suốt từ Vũng Tàu ra tới đảo này. Ông Sơn không bắt tay vào việc ngay. Ông đứng khoanh tay một lúc, nhìn con trai, rồi nói lại từ đầu toàn bộ quy trình như một bài học được đọc lần cuối trước giờ thi. Dù ông biết Khôi đã được học bài học này một lần ngay giữa biển, trong buổi máy khựng mấy ngày trước.
- Nghe cho kỹ nè con. - Ông nói. - Việc kiểm máy lần cuối có thứ tự của nó, không được nhảy bước. Một, xả cặn ở đáy lọc cũ cho hết phần dầu đục và nước đọng dưới đáy cốc lọc. Hai, tháo lọc cũ ra, lắp lọc mới vào, xiết vừa tay, không xiết quá sức làm rách gioăng. Ba, mồi dầu cho đầy đường dầu, kiểm tra bơm, coi dây curoa có rạn không, coi bình điện có đủ điện không. Bốn, nổ máy thử, nghe tiếng máy cho đều. Và năm, bước cuối cùng mà người mới học việc hay sót nhất: tắt máy, xả cặn ở đáy lọc thêm một lần nữa. Xả cho tới khi dầu chảy ra trong veo không còn một vệt đục, vì trong lúc máy nổ thử, cặn còn sót trong đường dầu sẽ dồn hết xuống đáy lọc. Xả thiếu bước cuối là coi như chưa xả. Con nhớ hồi giữa biển ba dạy con sao không?
Khôi gật đầu. Anh nhớ rất rõ buổi trưa hôm đó, giữa vùng biển quanh đảo, khi máy tàu khựng lại và cha anh bình tĩnh mở khoang máy. Chỉ cho anh thấy chiếc lọc dầu cũ đen cặn, dạy anh cách mở van xả nhỏ ở đáy cốc lọc, cách hứng khay bên dưới, cách nhìn màu dầu chảy ra mà biết đường dầu còn bẩn tới đâu. Anh nhớ cả câu nói của cha lúc máy nổ lại êm giữa biển: máy móc cũng như người, có dấu hiệu trước khi ốm nặng. Bài học đó mới chỉ cách đây bốn ngày, và sáng nay anh tự nhủ mình sẽ làm không sót một bước nào.
Hai cha con chia việc. Ông Sơn lo phần trên: kiểm tra bơm dầu, sờ tay dọc dây curoa tìm vết rạn, mở nắp bình điện coi mức nước và siết lại hai cọc điện đã hơi lỏng vì sương muối mấy đêm liền. Khôi lo phần lọc dầu ở phía dưới thân máy, phần việc cha cố ý giao trọn cho anh như một cách nói rằng ông tin tay nghề của anh đã đủ đứng một mình ở hạng mục này.
Khôi làm những bước đầu tiên một cách cẩn thận và đúng thứ tự. Anh đặt khay hứng xuống dưới cốc lọc, mở van xả nhỏ ở đáy lọc, và nhìn dòng dầu đục đầu tiên chảy ra, sẫm màu, lẫn những vệt nước đục trắng đọng ở phần đáy, hệt như cha đã chỉ cho anh thấy giữa biển hôm trước. Anh xả cho tới khi dòng dầu chảy trong hơn, mới khóa van lại, tháo chiếc lọc cũ ra bằng cả hai tay, đặt ngay ngắn vào khay để dầu thừa không dây ra sàn khoang máy. Chiếc lọc mới được lấy từ hộp dự phòng trong tủ đồ nghề, gioăng cao su còn mềm và thơm mùi cao su mới. Anh lắp lọc mới vào, xiết vừa tay đúng như lời cha dặn, lau sạch miệng cốc lọc, rồi mồi dầu cho đầy đường dầu bằng chiếc bơm tay nhỏ, tay bơm đều cho tới khi cảm thấy đường dầu đã căng và nặng tay.
Trong lúc mồi dầu, ông Sơn còn bắt con trai làm thêm hai việc nhỏ mà ông nói là việc của người có kinh nghiệm chứ không có trong sách vở nào: một là áp tai vào thành két dầu nghe tiếng dầu chảy khi bơm tay hoạt động. Vì đường dầu có bọt khí thì tiếng chảy sẽ đứt quãng nghe biết ngay; hai là lấy ngón tay quệt một giọt dầu ở miệng bơm đưa lên mũi ngửi. Vì dầu đã lẫn nước biển thì mùi của nó khác hẳn dầu sạch, hăng và tanh hơn một cách rất khó lẫn. Khôi làm theo cả hai việc, nghe tiếng dầu chảy đều, ngửi thấy mùi dầu mới sạch, và trong lòng anh khi đó có một sự tự tin rất thật của người học việc vừa được thầy cho làm một việc khó mà làm đâu ra đó. Chính sự tự tin đó, về sau anh mới hiểu, là thứ đã làm cho bước cuối cùng bị bỏ sót một cách êm ái tới vậy: người ta chỉ lơi tay ở đúng chỗ mà người ta tin chắc là mình đã giỏi.
Ông Sơn cũng coi lại đồng hồ áp dầu trên bảng điều khiển trong khoang máy, gõ nhẹ ngón tay lên mặt kính, nhìn cây kim chỉ đúng vạch quen thuộc rồi mới cho nổ máy thử. Ông nói một chiếc máy tàu sắp ra khơi trong tin sóng lớn phải được coi đủ ba thứ bằng ba giác quan khác nhau: nghe bằng tai. Sờ bằng tay và nhìn bằng mắt vào từng con số, từng khớp nối, vì mỗi giác quan bắt được một thứ bệnh khác nhau của máy, và bỏ qua giác quan nào là tự bịt mắt mình ở đúng chỗ đó.
Tới đây, mọi việc vẫn đang đi đúng con đường của nó.
Ông Sơn ở phía trên gọi xuống hỏi bơm và dây curoa xong chưa, rồi bảo Khôi nổ máy thử. Khôi leo lên, tra chìa khóa, và tiếng máy tàu Sóng Lành nổ lên trong khoang, đầu tiên hơi khục khặc một nhịp như mọi lần máy nguội. Rồi nhanh chóng đều lại thành thứ tiếng nổ trầm, chắc và êm mà hai cha con đã nghe quen suốt chuyến đi này. Ông Sơn đặt lòng bàn tay lên nắp máy, nhắm mắt nghe một lúc, rồi gật đầu.
- Tiếng máy vậy là máy khỏe đó con. - Ông nói. - Nghe nó đều, không hụt hơi, không gõ lạ. Để nổ thêm một lát cho dầu chạy khắp máy rồi tắt.
Máy nổ thêm ít phút trong lúc hai cha con đứng nghe và coi lại lần cuối các đường ống có rò rỉ ở đâu không. Mọi khớp nối đều khô. Bình điện khỏe, đèn báo sạc sáng đều. Ông Sơn tắt máy, vỗ nhẹ lên thân máy một cái như vỗ vai một người bạn cũ sắp cùng mình ra biển lớn. Rồi nói ông lên boong trước để coi lại neo nổi và dây chằng phía lái, phần còn lại trong khoang máy giao cho Khôi dọn dẹp và khóa van cho xong rồi lên sau.
Phần còn lại đó, theo đúng quy trình cha vừa đọc lại từ đầu buổi, chính là bước thứ năm: xả cặn ở đáy lọc lần cuối, sau khi máy đã nổ thử.
Khôi cúi xuống dưới thân máy, một tay cầm chiếc cờ lê nhỏ, một tay kéo khay hứng vào vị trí dưới cốc lọc mới. Khay hứng lúc này đã đầy gần tới miệng vì phần dầu đục xả ra ở bước đầu và dầu thừa từ chiếc lọc cũ, bề mặt dầu trong khay sóng sánh chỉ chực tràn ra mỗi khi tàu chao nhẹ theo sóng bến. Anh mở van xả ở đáy lọc mới. Dòng dầu đầu tiên chảy ra vẫn còn hơi vẩn, đúng như cha đã nói: cặn trong đường dầu đã dồn xuống đáy lọc trong lúc máy nổ thử. Anh nhìn dòng dầu đó chảy chậm vào chiếc khay đã đầy, thấy nó tràn lên sát mép khay, và trong đầu anh bật lên một ý nghĩ rất nhanh, rất êm, và rất sai. Mà sau này anh sẽ còn nhớ lại nhiều lần: lọc thì mới thay, dầu đục đầu buổi đã xả hết rồi. Phần vẩn này chắc chỉ còn một chút xíu, xả thêm hay không cũng chừng đó, khay thì đầy rồi, xả nữa dầu tràn ra sàn khoang máy còn bẩn thêm, cha ở trên đang chờ để còn đi làm lễ và lo chuyện vựa cá.
Anh khóa van xả lại khi dòng dầu còn chưa kịp chảy trong veo. Anh rút khay dầu ra, đổ vào thùng dầu thải ở góc khoang máy, lau khô miệng cốc lọc và sàn xung quanh bằng một miếng giẻ cho tới khi mọi thứ trông sạch sẽ và gọn gàng như chưa từng có việc gì bị bỏ dở. Trong sổ việc của riêng anh, bước thứ năm không hề được gạch. Nhưng khi leo lên boong gặp cha, nghe cha hỏi một câu ngắn gọn là dưới đó xong hết chưa con, anh đã gật đầu và đáp dạ xong hết rồi ba, bằng một giọng bình thản tới mức chính anh cũng ngạc nhiên về mình.
Ông Sơn không kiểm tra lại. Ông tin vào cái gật đầu của con trai, tin vào tiếng máy êm đều vừa nghe bằng tai và bằng lòng bàn tay của chính mình, và tin vào bốn ngày dạy việc không sót một lời của ông trên chuyến đi này. Ông mở cuốn sổ máy, ghi vào dòng cuối của trang ngày ba mươi tháng mười một dòng chữ máy tốt, sẵn sàng ra khơi. Rồi ký tên mình dưới dòng chữ đó bằng nét chữ chắc và đều của người thuyền trưởng đã ký những dòng như vậy suốt mấy chục năm đi biển. Khôi đứng ngay bên cạnh nhìn nét ký đó khô dần trên giấy, và có một giây phút rất ngắn, anh muốn nói một điều chưa nói về chiếc van xả ở đáy lọc mới. Nhưng giây phút đó trôi qua nhanh như nó tới, bị cuốn đi bởi tiếng cha giục chuẩn bị đồ lễ buổi chiều và tiếng bến đảo rộn ràng ngoài kia. Và anh im lặng đi theo cha lên bờ, mang theo trong lòng một việc chưa làm trọn mà lúc đó anh vẫn còn tự an ủi rằng nó nhỏ tới mức không đáng để gọi là một việc.
Sau này, anh sẽ hiểu rằng trên biển không có việc nhỏ nào liên quan tới đường dầu của một chiếc máy tàu sắp đi vào sóng cấp 7 lại được phép gọi là nhỏ.
Ông Sơn khóa nắp khoang máy lại, phủi tay, nhìn con trai và nói câu cuối cùng của buổi kiểm tra, bằng giọng nhẹ nhõm của người đã làm xong phần việc nặng nhất của buổi sáng.
- Máy tốt rồi. - Ông nói. - Giờ chỉ còn việc của người thôi con. Việc của người thì hai cha con mình lo được.