BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 13: Tư liệu về Bạch Hổ Sơn Quân

Trang dành trọn một ngày ở miếu và nhà bà Hoa để lật sổ vía các đời thủ nhang và đối chiếu tư liệu Đạo Mẫu, Tứ Phủ mà cô mang theo. Trong các tư liệu đó,…

Nội dung chương

Trang dành trọn một ngày ở miếu và nhà bà Hoa để lật sổ vía các đời thủ nhang và đối chiếu tư liệu Đạo Mẫu, Tứ Phủ mà cô mang theo. Trong các tư liệu đó, Bạch Hổ là Bạch Hổ Tây Phương Canh Tân Kim Đức, được tôn xưng Bạch Hổ Tướng Quân, Bạch Hổ Sơn Quân, là thần thú được thờ để bảo hộ núi rừng và bản làng.

Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ. Mùi trầm trong miếu Thiên Y A Na còn vương lại từ buổi lễ sớm, quyện với mùi gỗ ẩm và mùi đất sau mưa thành một thứ mùi riêng của miếu cổ. Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng.

Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người. Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng. Trong miếu Thiên Y A Na, mọi đồ lễ đều có chỗ riêng của nó: khay trầu, bình hoa, đĩa quả, không món nào đặt sai vị trí quen thuộc.

Cô ghi riêng một trang phân biệt rõ hai lớp chuyện trong dân gian. Một lớp là chuyện hổ dữ hại người, kể để răn đe người đi rừng. Lớp còn lại là tục thờ thần hổ chính đạo, có miếu thờ, có lễ vía, có nghi thức và cộng đồng gìn giữ. Vùng Trà Bồng chỉ có lớp thứ hai, và hồ sơ của cô phải ghi đúng như vậy, không được trộn lẫn.

Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản. Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước. Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua.

Sổ vía đặt trên kệ gỗ ở miếu Thiên Y A Na đã ngả màu theo năm tháng, bìa sổ sờn mép, từng trang chép tay nắn nót của nhiều đời thủ nhang. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc. Ngoài hiên miếu Thiên Y A Na, mấy chậu cau cảnh hứng nước mưa nhỏ giọt đều đều xuống bậc đá phủ rêu xanh.

- Bà Hoa, trong tư liệu Đạo Mẫu, Bạch Hổ được ghi là Tây Phương Canh Tân Kim Đức. Sổ vía của miếu mình có ghi tên hiệu này không bà?

- Sổ vía ghi tên hiệu Bạch Hổ Sơn Quân là chính, các đời thủ nhang vẫn khấn như vậy. Tên hiệu dài trong sách vở thì tôi không thuộc hết, cô Trang.

- Dạ, vậy con ghi cả hai: tên hiệu trong tư liệu và tên hiệu dân ở đây vẫn khấn. Hai nguồn khớp nhau ở chỗ Sơn Quân là thần thú được thờ để bảo hộ.

- Cô ghi được như vậy là đúng ý của nhà miếu rồi. Chỉ sợ người ngoài đọc hồ sơ lại hiểu thành chuyện hổ dữ thôi.

- Con sẽ ghi riêng một trang phân biệt hai lớp chuyện, bà yên tâm.

Bà Hoa kể cho Trang nghe cách các đời thủ nhang giữ tên hiệu Sơn Quân trong sổ vía. Mỗi đời thủ nhang khi nhận việc đều chép lại tên hiệu, lệ rải cát và những đêm cát có dấu chân. Trang chụp ảnh từng trang sổ quan trọng, ghi chú nguồn của từng dòng, và xin phép bà Hoa được trích dẫn nguyên văn vào hồ sơ của phòng văn hóa.

Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão. Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ. Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào.

Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được. Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc. Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu.

Trang cũng ghi lại hình dạng của Sơn Quân theo lời dân và hình khắc trên lệnh bài: thân to như bò mộng, lông trắng muốt vằn đen ánh kim, mắt xanh lè, miệng ngậm một đoản kiếm rỉ sét. Cô ghi chú rõ đây là hình dạng trong tín ngưỡng và hình khắc dân gian, là dữ kiện văn hóa cần được ghi chép nguyên trạng, không thêm bớt chi tiết nào.

Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương.

Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi. Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay. Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ.

Cuối ngày, hồ sơ của Trang có thêm một chương riêng về bản chất thần thú được thờ. Cô viết kết luận của chương này bằng giọng của người làm hồ sơ: ở Trà Bồng, Bạch Hổ Sơn Quân là vị thần bảo hộ được cộng đồng thờ phụng nhiều đời. Và mọi nghi thức quanh ngài đều hướng về cầu bảo hộ, không hướng về đối đầu hay trấn áp.

Bà Hoa vẫn giữ nếp cũ ở miếu Thiên Y A Na: việc gì cũng làm chậm, làm đủ, không bớt một bước nào của lệ nhiều đời truyền lại. Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi. Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều.

Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Khói hương ở miếu Thiên Y A Na lên thẳng rồi mới tản ra dưới mái ngói, làm những chữ trên hoành phi sẫm lại trong làn khói mỏng.

Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc. Gió từ phía Cà Đam thổi về miếu Thiên Y A Na mang theo hơi lạnh của rừng, làm tấm rèm trước điện thờ khẽ lay mà không bật tung. Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt.

Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà. Ánh sáng trong miếu Thiên Y A Na luôn dịu, kể cả giữa trưa, vì mái ngói dày và hàng cau trước sân đã che bớt nắng gắt miền Trung. Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại.

Tiếng chuông nhỏ treo ở góc miếu Thiên Y A Na thỉnh thoảng rung lên vì gió, âm thanh trong và ngắn, nghe rõ trong buổi sớm yên ắng. Trên bàn thờ ở miếu Thiên Y A Na, đèn dầu cháy nhỏ và đều, chén nước trong veo đặt ngay ngắn trước bài vị của Thánh Mẫu. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi.

Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo. Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Người nhà miếu đi lại trong miếu Thiên Y A Na rất khẽ, nói với nhau bằng giọng thấp, giữ cho gian thờ một sự yên tĩnh cần thiết.

Bà Hoa kiểm tra lại từng cây nhang, từng ngọn đèn ở miếu Thiên Y A Na rồi mới yên tâm ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cửa. Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa. Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn.

Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông. Tiếng mõ trong miếu Thiên Y A Na gõ đều đều, không vội, như nhịp thở của một người đã quen chờ đợi qua nhiều mùa mưa bão. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà.

Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm. Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương. Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô.

Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ. Nền gạch của miếu Thiên Y A Na mát lạnh dưới chân trần, hơi ẩm thấm qua từng kẽ gạch sau nhiều ngày mưa dầm ở Trà Bồng. Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau.

Trang về phòng làm việc khi trời đã tối, hồ sơ trên tay dày thêm một chương quan trọng. Cô hiểu rằng phần việc còn lại của mình ở Trà Bồng không chỉ là ghi chép nghi thức, mà là giữ cho câu chuyện về Sơn Quân được kể đúng bản chất của nó. Một vị thần được thờ, giữa một cộng đồng biết kính trọng rừng núi của mình.

Chương khác

Xem thêm