BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 16: Đêm rải cát thứ hai
Đêm rằm tháng Chín, miếu Thiên Y A Na đông người dự lễ vía tới khuya. Sân miếu sáng đèn, khách lễ từ các bản quanh vùng về đông hơn mọi năm, tiếng khấn…
Nội dung chương
Đêm rằm tháng Chín, miếu Thiên Y A Na đông người dự lễ vía tới khuya. Sân miếu sáng đèn, khách lễ từ các bản quanh vùng về đông hơn mọi năm, tiếng khấn lễ và mùi trầm quyện nhau trong không gian ấm cúng của đêm rằm miền núi. Bà Hoa đi lại giữa các gian thờ, lo cho buổi lễ được trọn vẹn từng phần.
Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi. Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào. Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản.
Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào. Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước. Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng.
Khi khách lễ ra về hết, sân miếu yên lại, bà Hoa mới bắt đầu phần việc riêng của nhà miếu. Đêm nay là đêm rải cát thứ 2 của mùa vía, diễn ra ngay trong đêm rằm, đêm trọng nhất của kỳ lễ. Bà cho người gánh cát suối thiêng đã hong khô ra sau hậu điện, rải đều, vuốt phẳng như mọi lần.
Khói hương ở hậu điện miếu Thiên Y A Na lên thẳng rồi mới tản ra dưới mái ngói, làm những chữ trên hoành phi sẫm lại trong làn khói mỏng. Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà.
Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương. Sổ vía đặt trên kệ gỗ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na đã ngả màu theo năm tháng, bìa sổ sờn mép, từng trang chép tay nắn nót của nhiều đời thủ nhang.
- Khách lễ về hết rồi, các con gánh cát ra hậu điện đi. Đêm nay là đêm rằm, việc rải cát phải làm cho thật nghiêm.
- Dạ, bà Hoa. Cát con hong khô từ chiều, mịn lắm bà.
- Tốt. Rải xong, thắp nhang xong là đóng cửa lui hết ra. Đêm rải cát thứ 2 này cũng như mọi đêm khác, không ai ở lại hậu điện.
- Dạ. Ngoài sân thì trai bản với kiểm lâm đã vào ca gác rồi bà.
- Vậy thì yên tâm. Miếu có lễ của miếu, sân có người của sân. Mỗi người giữ một phần cho trọn là được.
Cát rải dày 2 tấc, mặt cát phẳng lì không một gợn. Bà thắp 3 nén nhang trầm, đứng nghiêm khấn lúc 01:00, lời khấn đêm rằm dài hơn thường lệ: cầu cho Sơn Quân giáng đàn, cho rừng cấm được yên, cho dân bản qua mùa bão được bình an. Khấn xong, bà đóng chặt cửa hậu điện và cho người nhà miếu lui hết ra ngoài.
Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được. Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn. Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay.
Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc. Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc.
Ngoài sân miếu, trai bản và tổ kiểm lâm bắt đầu ca gác đêm lễ theo lịch đã phân. Người gác ở đầu ngõ, người phục ở đường mòn, tín hiệu còi đã thống nhất từ trước. Bà Hoa đi một vòng sân miếu kiểm tra các vị trí gác, dặn mọi người giữ yên tĩnh quanh hậu điện, rồi mới về gian nhà ngang nghỉ ngơi.
Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa. Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi. Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt.
Nền gạch của hậu điện miếu Thiên Y A Na mát lạnh dưới chân trần, hơi ẩm thấm qua từng kẽ gạch sau nhiều ngày mưa dầm ở Trà Bồng. Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô. Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ.
Đêm rằm đó, bà Hoa nằm mà không ngủ sâu được. Bà nghĩ tới dấu chân đã về ở đêm vía đầu kỳ, nghĩ tới khách lễ đông đảo ban ngày, và nghĩ tới lời dặn trong sổ vía rằng đêm rằm là đêm Sơn Quân hay giáng đàn nhất trong năm. Bà chờ trời sáng với một niềm tin yên tĩnh, không nôn nóng, như cách bà đã chờ qua nhiều mùa rằm trước.
Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng. Trong hậu điện miếu Thiên Y A Na, mọi đồ lễ đều có chỗ riêng của nó: khay trầu, bình hoa, đĩa quả, không món nào đặt sai vị trí quen thuộc. Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ.
Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ. Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão. Gió từ phía Cà Đam thổi về hậu điện miếu Thiên Y A Na mang theo hơi lạnh của rừng, làm tấm rèm trước điện thờ khẽ lay mà không bật tung.
Tiếng chuông nhỏ treo ở góc hậu điện miếu Thiên Y A Na thỉnh thoảng rung lên vì gió, âm thanh trong và ngắn, nghe rõ trong buổi sớm yên ắng. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi. Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm.
Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc. Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo. Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng.
Trên bàn thờ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na, đèn dầu cháy nhỏ và đều, chén nước trong veo đặt ngay ngắn trước bài vị của Thánh Mẫu. Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà.
Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua. Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều. Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau.
Ngoài hiên hậu điện miếu Thiên Y A Na, mấy chậu cau cảnh hứng nước mưa nhỏ giọt đều đều xuống bậc đá phủ rêu xanh. Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người. Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu.
Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông. Ánh sáng trong hậu điện miếu Thiên Y A Na luôn dịu, kể cả giữa trưa, vì mái ngói dày và hàng cau trước sân đã che bớt nắng gắt miền Trung. Bà Hoa kiểm tra lại từng cây nhang, từng ngọn đèn ở hậu điện miếu Thiên Y A Na rồi mới yên tâm ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cửa.
Tiếng mõ trong hậu điện miếu Thiên Y A Na gõ đều đều, không vội, như nhịp thở của một người đã quen chờ đợi qua nhiều mùa mưa bão. Mùi trầm trong hậu điện miếu Thiên Y A Na còn vương lại từ buổi lễ sớm, quyện với mùi gỗ ẩm và mùi đất sau mưa thành một thứ mùi riêng của miếu cổ. Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ.
Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương. Bà Hoa vẫn giữ nếp cũ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na: việc gì cũng làm chậm, làm đủ, không bớt một bước nào của lệ nhiều đời truyền lại. Người nhà miếu đi lại trong hậu điện miếu Thiên Y A Na rất khẽ, nói với nhau bằng giọng thấp, giữ cho gian thờ một sự yên tĩnh cần thiết.
Gần sáng, sương rằm phủ trắng sân miếu, trăng đã lặn sau lưng núi Cà Đam, chỉ còn ánh đèn dầu ở gian trước hắt ra khoảng sân ẩm ướt. Bà Hoa ngồi dậy sớm hơn thường lệ, khoác áo đi về phía hậu điện, trong lòng đã sẵn một niềm tin rằng mặt cát sau cánh cửa kia đêm nay sẽ không phẳng lì như lúc bà rải xuống.