BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 17: Vết chân thứ hai giữa ngày rằm
Sáng ngày rằm, bà Hoa mở cửa hậu điện trước mặt Trang và Đức. Trên mặt cát phẳng của đêm qua, một dấu chân khổng lồ in rõ ở giữa nền cát, vẫn đủ 5 móng,…
Nội dung chương
Sáng ngày rằm, bà Hoa mở cửa hậu điện trước mặt Trang và Đức. Trên mặt cát phẳng của đêm qua, một dấu chân khổng lồ in rõ ở giữa nền cát, vẫn đủ 5 móng, vẫn in sâu, và vẫn hướng từ ngoài đi vào phía điện thờ. Đây là vết chân thứ 2 của mùa vía năm nay, về ngay trong đêm rằm, giữa lúc lễ vía đông nhất năm.
Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão. Ánh sáng trong miếu Thiên Y A Na luôn dịu, kể cả giữa trưa, vì mái ngói dày và hàng cau trước sân đã che bớt nắng gắt miền Trung. Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc.
Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm. Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào.
Dân dự lễ nghe tin kéo tới sân miếu, đứng ngoài rào hậu điện nhìn vào, nhiều người chắp tay khấn to danh hiệu Bạch Hổ Sơn Quân ngay trước hậu điện. Tiếng khấn của cộng đồng vang lên trong sân miếu sáng rằm, trang nghiêm và xúc động. Trang đứng giữa không khí đó, ghi lại từng lời khấn, từng cử chỉ của người dân vào sổ tay của mình.
Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau. Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người. Nền gạch của miếu Thiên Y A Na mát lạnh dưới chân trần, hơi ẩm thấm qua từng kẽ gạch sau nhiều ngày mưa dầm ở Trà Bồng.
Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa. Gió từ phía Cà Đam thổi về miếu Thiên Y A Na mang theo hơi lạnh của rừng, làm tấm rèm trước điện thờ khẽ lay mà không bật tung. Ngoài hiên miếu Thiên Y A Na, mấy chậu cau cảnh hứng nước mưa nhỏ giọt đều đều xuống bậc đá phủ rêu xanh.
- Bà Hoa, cô Trang, hai người xem này. Số đo khớp nhau hoàn toàn, cùng một bàn chân, cùng hướng vào điện thờ.
- Sơn Quân về đúng đêm rằm, anh Đức. Dân trong vùng chờ ngày này cả năm, nên sáng nay ai cũng xúc động.
- Em ghi vào hồ sơ rồi: vết chân thứ 2, về trong đêm rằm tháng Chín, cộng đồng khấn danh hiệu Sơn Quân ngay tại miếu. Đây là tín ngưỡng sống, không phải chuyện kể lại.
- Cô Trang ghi được như vậy là nhà miếu cảm ơn cô nhiều lắm.
- Dạ, đó là việc của em. Ghi cho đúng, cho đủ, để sau này ai đọc cũng hiểu đúng về vùng mình.
Trang cùng Đức đối chiếu tại chỗ số đo của hai dấu chân đã xuất hiện trong mùa này. Kích thước, số móng, độ sâu và hướng đi đều khớp nhau, như cùng một bàn chân in xuống hai lần trên cùng một nền cát. Cô ghi kết quả đối chiếu vào hồ sơ ngay tại miếu, có chữ ký xác nhận của bà Hoa và của Đức làm người chứng kiến.
Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Bà Hoa kiểm tra lại từng cây nhang, từng ngọn đèn ở miếu Thiên Y A Na rồi mới yên tâm ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cửa. Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng.
Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng. Bà Hoa vẫn giữ nếp cũ ở miếu Thiên Y A Na: việc gì cũng làm chậm, làm đủ, không bớt một bước nào của lệ nhiều đời truyền lại. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương.
Cũng trong buổi sáng rằm này, Trang hoàn thiện trang hồ sơ kết luận về bản chất của Sơn Quân. Kết hợp sổ vía, tư liệu Đạo Mẫu và lễ sống đang diễn ra trước mắt, cô kết luận: dấu chân là của vị thần hổ được thờ của vùng này. Một tín ngưỡng sống có nghi thức và cộng đồng gìn giữ, không phải chuyện hổ dữ về làng như người ngoài vẫn hiểu lầm.
Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc. Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô. Tiếng chuông nhỏ treo ở góc miếu Thiên Y A Na thỉnh thoảng rung lên vì gió, âm thanh trong và ngắn, nghe rõ trong buổi sớm yên ắng.
Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ. Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn.
Buổi lễ rằm tiếp tục suốt ngày với khách lễ ra vào tấp nập. Trang đi giữa dòng người, chụp ảnh, ghi chép, và nhận ra hồ sơ của mình đã khác hẳn lúc mới về. Từ những trang tư liệu khô khan. Nó đã thành ghi chép về một cộng đồng đang sống thật với niềm tin của họ, ngay trong ngày lễ lớn nhất của năm.
Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc. Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ. Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ.
Sổ vía đặt trên kệ gỗ ở miếu Thiên Y A Na đã ngả màu theo năm tháng, bìa sổ sờn mép, từng trang chép tay nắn nót của nhiều đời thủ nhang. Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo. Người nhà miếu đi lại trong miếu Thiên Y A Na rất khẽ, nói với nhau bằng giọng thấp, giữ cho gian thờ một sự yên tĩnh cần thiết.
Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Trong miếu Thiên Y A Na, mọi đồ lễ đều có chỗ riêng của nó: khay trầu, bình hoa, đĩa quả, không món nào đặt sai vị trí quen thuộc.
Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi. Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua. Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông.
Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được. Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay. Tiếng mõ trong miếu Thiên Y A Na gõ đều đều, không vội, như nhịp thở của một người đã quen chờ đợi qua nhiều mùa mưa bão.
Trên bàn thờ ở miếu Thiên Y A Na, đèn dầu cháy nhỏ và đều, chén nước trong veo đặt ngay ngắn trước bài vị của Thánh Mẫu. Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu. Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ.
Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng. Khói hương ở miếu Thiên Y A Na lên thẳng rồi mới tản ra dưới mái ngói, làm những chữ trên hoành phi sẫm lại trong làn khói mỏng. Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào.
Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều. Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi. Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi.
Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà. Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước.
Mùi trầm trong miếu Thiên Y A Na còn vương lại từ buổi lễ sớm, quyện với mùi gỗ ẩm và mùi đất sau mưa thành một thứ mùi riêng của miếu cổ. Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt. Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương.
Chiều rằm, khách lễ vãn dần, sân miếu trả lại sự yên tĩnh quen thuộc. Trang ngồi ở hiên miếu hoàn thiện những dòng cuối của trang hồ sơ ngày rằm, trong đầu vẫn còn vang tiếng khấn của dân bản buổi sáng. Cô biết từ hôm nay, hồ sơ của cô và niềm tin của cộng đồng này đã gắn chặt với nhau qua một dấu chân trên cát.