BẠCH TRẠCH CHÍN MẮT Ở NÚI NGA MI - Chương 2: Cửa Gỗ Lim Nghìn Năm
Chiều ngày mười hai tháng mười. Nắng vừa ngả qua mái chính điện thì Chu Phúc Sinh gọi Lý Thanh Huyền ra sân trước để cùng kiểm tra cửa chính của cổ miếu.…
Nội dung chương
Chiều ngày mười hai tháng mười. Nắng vừa ngả qua mái chính điện thì Chu Phúc Sinh gọi Lý Thanh Huyền ra sân trước để cùng kiểm tra cửa chính của cổ miếu. Việc kiểm cửa vốn là việc của hương công, mỗi buổi chiều trước khi trời tối ông đều đi một vòng quanh cửa, sờ tay lên từng thớ gỗ, thử chốt đồng, nhìn khe cửa dưới ánh sáng cuối ngày. Hôm nay ông gọi Thanh Huyền đi cùng, vì trong tuần tang, người canh gian tháp cũng phải biết rõ cửa miếu đóng mở ra sao, chốt nằm ở tay ai, và khi đêm xuống thì sân miếu được giữ bằng những gì.
Cửa chính của cổ miếu làm bằng gỗ lim, hai cánh dày và nặng, mặt gỗ đã lên nước đen bóng vì nhiều đời người chạm tay. Gỗ lim lấy từ rừng sâu, thớ gỗ mịn và chặt, qua bao mùa mưa nắng vẫn không cong vênh. Chu Phúc Sinh đặt bàn tay gân guốc lên cánh cửa bên phải, gõ nhẹ mấy tiếng rồi áp tai nghe. Tiếng gỗ đáp lại đặc và trầm, không có chỗ nào rỗng, không có chỗ nào mục.
- Cửa này đóng vào là kín như bưng. - Chu Phúc Sinh nói. - Con nhìn khe giữa hai cánh xem, có lọt được một sợi tóc không?
Thanh Huyền cúi xuống nhìn kỹ. Hai cánh cửa khép lại khít nhau tới mức đường khe chỉ là một vệt tối mảnh như sợi chỉ, ánh nắng chiều không lọt qua được một tia nào. Mép dưới cửa cọ sát nền đá, mép trên ôm sát xà ngang, bốn phía đều liền lạc. Anh đưa tay đẩy thử một cánh, cửa không nhúc nhích chút nào khi chốt chưa mở, trọng lượng của gỗ dồn xuống bản lề đồng kêu lên một tiếng rất khẽ và chắc.
Chu Phúc Sinh rút chốt đồng ra cho anh xem. Chốt là một thanh đồng dài, nặng trĩu tay, hai đầu đã mòn nhẵn vì nhiều năm cài vào hai vòng đồng gắn chặt trên hai cánh cửa. Khi cài chốt, phải dùng cả hai tay nâng thanh đồng lên, đặt đúng vào vòng, rồi ấn mạnh xuống cho tới khi nghe tiếng đồng chạm gỗ khô và gọn. Ông làm chậm rãi từng động tác cho Thanh Huyền nhìn rõ, rồi lại rút ra và bảo anh tự cài lại một lần.
Thanh Huyền làm theo. Thanh đồng nặng hơn anh tưởng, hai tay anh phải gồng lên mới giữ được thăng bằng. Khi chốt vào đúng vòng, cả hai cánh cửa như liền thành một tấm gỗ duy nhất, anh lấy vai tì vào đẩy thử, cửa đứng yên như một bức tường.
- Nhớ lấy cảm giác này. - Chu Phúc Sinh nói. - Cửa còn chắc là nghe tiếng chốt vào vòng như thế. Đêm nào cài chốt mà tiếng khác đi, con phải báo ngay.
Vương Thủ Nhất lúc ấy từ chính điện bước ra, đứng ở bậc thềm nhìn hai người kiểm cửa. Ông không xen vào việc của hương công, chỉ khi Chu Phúc Sinh kể về gốc gác của cánh cửa, ông mới gật đầu xác nhận từng đoạn. Theo lời ông hương công, cửa gỗ lim này có từ rất lâu, lâu tới mức không ai trong miếu còn nhớ chính xác năm dựng cửa. Người làng dưới chân núi nói cửa đã đứng ở đây mấy trăm năm, qua mấy trăm mùa bão của núi Nga Mi. Có những năm bão lớn quật gãy cả rừng trúc quanh miếu, mái ngói bay từng mảng, tường đá đổ từng đoạn, mà hai cánh cửa lim vẫn đứng nguyên ở cổng, chỉ thêm vài vết xước trên mặt gỗ.
Chu Phúc Sinh còn dẫn Thanh Huyền đi dọc theo mặt trong của hai cánh cửa, chỉ cho anh xem từng chỗ phải để ý khi kiểm cửa. Chỗ thứ nhất là hai bản lề đồng lớn gắn cánh cửa vào trụ đá, đinh tán phải còn chặt, không được long, vì bản lề long thì cánh cửa sẽ xệ xuống và khe cửa sẽ hở ở phía trên. Chỗ thứ hai là hai vòng đồng giữ chốt, vòng phải ôm sát mặt gỗ, không được nứt ở chân vòng. Chỗ thứ ba là chân cửa, nơi gỗ tiếp giáp với ngưỡng đá, là chỗ dễ bị nước mưa ngấm nhất, phải xem có chỗ nào mềm tay hay đổi màu không. Chỗ thứ tư là mặt ngoài của cửa, phía hướng ra rừng trúc, nơi gió bão và mưa quất thẳng vào, phải xem mặt gỗ có bị bào mòn chỗ nào không. Ông hương công đi chậm, nói chậm, tay sờ tới đâu thì mắt Thanh Huyền nhìn tới đó, và anh nhận ra việc kiểm một cánh cửa tưởng đơn giản mà hóa ra là cả một nghề giữ miếu lâu năm mới thuộc hết được.
Ông còn kể, ngày ông mới vào miếu làm hương công, người hương công trước đã bắt ông học thuộc tiếng của cánh cửa này trước khi học bất cứ việc gì khác. Cửa gỗ lim khi còn chắc thì tiếng gõ vào trầm và gọn, tiếng chốt cài vào vòng đồng khô và đanh, tiếng cánh cửa mở ra nặng mà êm, không kẽo kẹt. Khi gỗ có chỗ mục, tiếng gõ sẽ bồm bộp khác hẳn, người quen tay nghe một lần là biết. Ông nói người giữ miếu không phải lúc nào cũng nhìn bằng mắt, có những việc phải nghe bằng tai và sờ bằng tay mới biết được. Nhất là với những vật đã đứng trong miếu lâu hơn tuổi của bất cứ ai đang sống ở đây.
Nghe tới đó, Thanh Huyền đưa tay sờ dọc theo thớ gỗ trên cánh cửa bên trái. Mặt gỗ mát và mịn, thớ gỗ chạy thẳng từ trên xuống dưới, liền mạch, không đứt đoạn. Anh gõ thử mấy tiếng ở nhiều chỗ khác nhau, trên cao, ở giữa và gần chân cửa, tiếng nào cũng trầm và đặc như nhau. Trong lòng anh dâng lên một cảm giác kính trọng rất thực đối với cánh cửa này: nó không phải là một vật vô tri đứng cho có, mà là một người gác già đã đứng ở cổng miếu qua mấy trăm mùa bão. Lặng lẽ chịu gió mưa thay cho cả ngôi miếu sau lưng.
Thanh Huyền nghe mà nhìn lại cánh cửa với con mắt khác. Trước hôm nay, cửa đối với anh chỉ là cửa, là chỗ đi ra đi vào mỗi ngày, nặng thì đẩy mạnh tay hơn một chút. Nay anh mới hiểu cửa chính là tuyến phòng thủ duy nhất của sân miếu. Sau cánh cửa này là sân, là chính điện, là gian tháp đá chứa xá lợi. Trước cánh cửa là rừng trúc, là đường mòn xuống núi, là thung lũng sâu mù sương. Ban đêm, khi chốt đồng đã cài, cả ngôi miếu thu lại sau hai cánh gỗ lim này, và người giữ chốt chính là người giữ giấc ngủ cho cả miếu.
- Việc cài chốt cửa mỗi đêm là của bác. - Chu Phúc Sinh nói rõ ràng, như ghi vào sổ. - Trời tối hẳn là bác cài chốt, sáng sớm bác mở chốt. Trong tuần tang cũng vậy, không đổi lệ. Con canh gian tháp ở trong điện, bác giữ cửa ở ngoài sân, mỗi người một việc, không ai làm thay phần của ai khi chưa có lời của sư phụ.
Thanh Huyền gật đầu và ghi vào sổ trực ngay tại bậc thềm: cửa gỗ lim là tuyến phòng thủ duy nhất của sân miếu, chốt đồng do hương công Chu Phúc Sinh giữ, việc cài chốt mỗi đêm thuộc về ông. Anh ghi thêm tình trạng cửa trong ngày kiểm tra đầu tiên: hai cánh khít nhau không một kẽ hở, chốt đồng nguyên vẹn, bản lề chắc, mặt gỗ không có dấu hiệu lạ nào. Dòng ghi ngắn, nhưng từ nay về sau, mỗi lần nhìn lại dòng này, người đọc sổ sẽ biết cửa miếu ở đầu tuần tang còn nguyên vẹn tới mức nào.
Trước khi rời cửa, Vương Thủ Nhất mới lên tiếng, giọng ông không cao nhưng đủ cho cả hai người nghe rõ. Ông nói miếu cổ giữ được tới ngày nay là nhờ ba lớp giữ chồng lên nhau: người giữ lệ, vật giữ sân và lòng người giữ yên. Cửa gỗ lim thuộc về lớp thứ hai, là lớp nhìn thấy được, sờ thấy được, nhưng cũng là lớp mà người ta dễ chủ quan nhất, vì thấy nó đứng yên mãi thì sinh lòng tin rằng nó sẽ đứng yên mãi mãi. Ông dặn Thanh Huyền, tin vào cửa là đúng, nhưng người canh miếu không được giao hết phần việc của mình cho một cánh cửa, dù cánh cửa ấy có chắc tới đâu. Câu nói ấy Thanh Huyền cũng ghi vào sổ trực, ghi ở ngay dưới dòng về chốt đồng, như một lời nhắc cho chính mình trong những đêm trực sắp tới.
Kiểm cửa xong, ba người đứng lại ở sân một lúc. Gió chiều bắt đầu thổi mạnh qua rừng trúc, hàng nghìn thân trúc quanh miếu nghiêng cùng một hướng rồi lại đứng thẳng, lá trúc xào xạc như mưa rào chạy qua. Chu Phúc Sinh ngẩng đầu nhìn trời phía thung lũng, thấy mây đen đang kéo về từ phía tây, đè thấp xuống đỉnh núi.
- Đêm nay gió lớn đấy. - Ông nói. - Rừng trúc quất thế này là trời sắp trở.
Quả như lời ông, đêm đó gió quất rừng trúc mạnh hơn thường lệ rất nhiều. Thanh Huyền nằm trong gian nhà nhỏ cạnh chính điện mà nghe tiếng trúc va vào nhau suốt đêm không dứt, tiếng gió luồn qua mái ngói rít lên từng hồi, cành khô gãy rơi xuống sân lộp độp. Có lúc gió mạnh tới mức anh tưởng cửa miếu sẽ phải rung lên bần bật. Nhưng lạ thay, hai cánh cửa gỗ lim ở cổng không hề rung một tiếng nào. Thanh đồng của chốt giữ cửa im lặng tuyệt đối, như thể cơn gió quất cả rừng trúc kia khi chạm tới mặt gỗ lim dày thì tự tan đi. Trước khi chợp mắt, anh còn ngồi dậy một lúc, nhìn qua khe cửa sổ về phía cổng miếu tối om, thầm nhắc lại trong đầu từng việc đã ghi trong sổ trực hôm nay. Từ tiếng chốt đồng vào vòng cho tới lời dặn của sư phụ về việc không giao hết lòng tin cho một cánh cửa. Thanh Huyền trở mình trong bóng tối, nghe tiếng gió xa dần về phía thung lũng, trong lòng yên lại. Cửa còn đứng yên như thế, miếu còn yên như thế, và đêm trực đầu tiên của tuần tang cứ thế trôi qua trong tiếng trúc khua ngoài sân.