BẠCH TRẠCH CHÍN MẮT Ở NÚI NGA MI - Chương 4: Hòa Thượng Viên Tịch Tự Nhiên

Chiều ngày mười ba tháng mười, sau giờ thắp hương. Ni sư Lâm Diệu Liên gọi Lý Thanh Huyền vào gian tháp để cùng kiểm tra đèn và niêm tháp trước khi trời…

Nội dung chương

Chiều ngày mười ba tháng mười, sau giờ thắp hương. Ni sư Lâm Diệu Liên gọi Lý Thanh Huyền vào gian tháp để cùng kiểm tra đèn và niêm tháp trước khi trời tối. Tiểu sa di Phương Tiểu An, mười hai tuổi. Cũng có mặt phụ việc, tay bưng khay dầu đèn đi rất cẩn thận, mắt không rời ngọn lửa nhỏ trong khay. Kiểm xong, Diệu Liên không vội rời điện. Bà ngồi xuống chiếc ghế gỗ thấp bên gian tháp, bảo Thanh Huyền ngồi xuống đối diện, nói rằng người canh tháp trong tuần tang phải biết rõ tuần cuối của cố hòa thượng đã diễn ra thế nào, để khi người làng lên miếu hỏi. Anh trả lời đúng sự thật, không thêm không bớt.

Diệu Liên còn dặn Thanh Huyền một điều rất thực tế trước khi kể. Bà nói trong những ngày tuần tang, người làng lên miếu thắp hương thường hỏi han về cố hòa thượng, người hỏi vì kính, người hỏi vì tò mò, cũng có người nghe đồn thổi ở đâu rồi lên hỏi lại cho rõ. Người canh tháp là người ở trong điện nhiều nhất, sẽ gặp những câu hỏi ấy nhiều nhất. Bà dặn anh chỉ được nói những gì chính miếu đã chứng kiến và đã ghi vào sổ, nói đúng ngày tháng, đúng trình tự, không kể thêm chi tiết nào ngoài sổ. Và gặp câu hỏi nào không có trong sổ thì đáp rằng việc ấy miếu không ghi, không được đoán thay cho người đã mất.

Thanh Huyền chắp tay lắng nghe. Anh vào miếu từ nhỏ, nhưng những ngày cuối của cố hòa thượng Thích Viên Giác, anh chỉ biết qua loa qua lời người trong miếu nhắc lại trong tuần tang. Nay Diệu Liên kể lại từ đầu, chậm rãi, từng ngày một, như đọc lại một trang sổ đã ghi chép cẩn thận.

Theo lời bà, cố hòa thượng năm nay tám mươi mốt tuổi. Những năm cuối, sức ông đã yếu, ăn ít, ngủ ít, nhưng tinh thần vẫn rất tỉnh táo, mỗi ngày vẫn ngồi thiền đúng giờ, vẫn tự tay thắp nén hương đầu tiên trong chính điện khi trời còn chưa sáng. Tuần cuối của ông không có bệnh nặng bất ngờ, không có tai nạn nào, chỉ là sức tàn dần như ngọn đèn cạn dầu. Ông ăn ít đi từng ngày, bước đi chậm lại, tiếng nói nhỏ dần, nhưng ông không than đau, không mê sảng, và vẫn dặn dò rõ ràng từng việc trong miếu cho những người ở lại.

Ngày mùng năm tháng mười năm 1935, vào giờ thiền sớm, hòa thượng ngồi thiền trong thiền phòng như mọi ngày. Khi Diệu Liên mang nước vào theo lệ, bà thấy ông vẫn ngồi nguyên tư thế thiền định, hai tay đặt trên đầu gối, lưng thẳng, nét mặt an nhiên như đang ngủ. Bà gọi khẽ hai lần không thấy ông đáp, bước tới gần mới biết ông đã viên tịch ngay trong thiền định, thân thể còn ấm ở vai, hơi thở đã dứt từ lúc nào không ai hay. Không có dấu hiệu giãy giụa, không có tiếng kêu, không có vật gì đổ vỡ trong phòng. Ông đi lặng lẽ và tự nhiên như một người ngồi lâu rồi đứng dậy rời đi, chỉ khác là lần này ông không đứng dậy nữa.

Diệu Liên kể tới đó thì dừng lại một lúc, mắt nhìn về phía gian tháp. Bà nhấn mạnh từng chữ cho Thanh Huyền nhớ: hòa thượng viên tịch tự nhiên trong thiền định, ở tuổi tám mươi mốt, trước khi mọi việc trong truyện này bắt đầu. Cái chết của ông không gắn với bất cứ thế lực nào, không có ai hay vật gì tác động vào. Người trong miếu và người làng dưới chân núi đều chứng kiến tuần cuối của ông rõ ràng, từ lúc ông yếu dần cho tới lúc ông ngồi thiền mà đi, không một chi tiết nào mập mờ để người sau phải suy đoán.

Bà kể tiếp về những ngày giữa ngày viên tịch và ngày trà tỳ. Thi hài của hòa thượng được đặt trong thiền phòng ba ngày để tăng chúng và người làng lần lượt vào viếng. Vương Thủ Nhất là người chủ trì việc giữ điện trong những ngày ấy, còn Diệu Liên giữ việc hương đèn bên linh sàng không lúc nào dứt. Người làng dưới chân núi lên viếng rất đông, có người đi bộ từ sớm tinh mơ, mang theo một bó hương và đứng lặng rất lâu trước cửa thiền phòng. Không ai trong những ngày ấy thấy một dấu hiệu lạ nào quanh miếu: không tiếng động bất thường trong đêm, không vật gì mất mát, không người lạ nào xuất hiện trên đường núi. Mọi việc buồn mà yên, đúng như nếp sống lặng lẽ của cố hòa thượng lúc sinh thời.

Sau ngày viên tịch, miếu làm lễ theo đúng lệ. Ngày mùng chín tháng mười, thi hài của hòa thượng được trà tỳ ở bãi hỏa táng phía sau núi, tăng chúng trong vùng và dân làng dưới chân núi tới dự rất đông. Sau hỏa táng, khi thu tro cốt, người ta tìm thấy trong tro một viên ngọc nhỏ màu ngọc bích, trong và sáng lạ thường, không bị lửa làm sứt mẻ. Theo lệ của nhà Phật, đó là xá lợi của bậc tu hành đắc đạo để lại sau trà tỳ. Viên xá lợi ngọc bích ấy được rước về miếu trong ngày hôm đó, đặt tạm trong hộp gỗ lót vải vàng ở chính điện, dưới sự chứng kiến của nhiều người.

Ngày mười tháng mười, viên xá lợi ngọc bích được an vị chính thức trong tháp đá ở chính điện. Diệu Liên là người giữ niêm tháp từ ngày ấy: bà tự tay chứng kiến việc đặt viên xá lợi lên bảo tọa đá trong tháp, nhìn cửa tháp khép lại. Và dán niêm đầu tiên lên cửa tháp trước mặt sư phụ Vương Thủ Nhất cùng người trong miếu. Từ ngày mười tháng mười tới nay, viên xá lợi nằm cố định trên bảo tọa trong tháp, không di chuyển đi đâu. Không được mang ra ngoài, không được cầm lên tay để xem. Và mọi lần kiểm tháp sau này chỉ được nhìn qua cửa tháp rồi niêm lại ngay. Bà nói đó là lệ giữ tháp do chính bà chịu trách nhiệm, ai muốn đổi lệ ấy phải qua mặt bà và qua sổ miếu. Mà bà thì không bao giờ đồng ý cho xá lợi rời khỏi tháp vì bất cứ lý do gì.

Phương Tiểu An ngồi bên cạnh nghe kể, mắt tròn xoe. Cậu bé phụ việc ở gian tháp đã nhiều ngày mà nay mới được nghe trọn vẹn đầu đuôi. Cậu hỏi nhỏ rằng viên xá lợi có thật sự sáng trong bóng tối không. Diệu Liên đáp rằng qua khe cửa tháp thì không thấy sáng hay tối, chỉ biết viên ngọc nằm yên trên bảo tọa, và người giữ tháp không cần thấy ánh sáng của nó, chỉ cần giữ cho nó được yên đúng chỗ của nó. Câu trả lời ấy làm Tiểu An im lặng gật đầu, còn Thanh Huyền thì ghi nhớ thêm một điều về nếp giữ tháp của ni sư: giữ bằng lệ, không giữ bằng tò mò.

Thanh Huyền nghe hết câu chuyện mà trong lòng dậy lên một cảm giác mơ hồ khó tả. Anh chưa từng nghĩ nhiều về viên xá lợi trong tháp, trước nay với anh đó chỉ là một vật thiêng phải giữ cho yên. Nay nghe Diệu Liên kể trọn đầu đuôi, anh mới thấy viên ngọc nhỏ ấy là kết tinh của cả một đời tu hành tám mươi mốt năm, là thứ cuối cùng cố hòa thượng để lại cho ngôi miếu này. Và cũng là thứ mà người canh tháp như anh đang giữ bằng những đêm thức trắng của mình Anh tự nhủ từ nay mỗi lần đi qua gian tháp, anh sẽ đi chậm lại một chút. Như đi qua trước một người già đang ngủ yên, không làm kinh động.

Anh cũng để ý một điều trong cách kể của ni sư: bà kể mọi việc đều có ngày tháng rõ ràng, việc nào bà chứng kiến thì nói là chứng kiến, việc nào nghe tăng chúng thuật lại thì nói là nghe thuật lại. Không lẫn hai thứ vào nhau. Cách kể ấy giống hệt cách sư phụ dặn anh ghi sổ trực: thấy gì ghi nấy, không suy đoán thêm. Thanh Huyền hiểu rằng sổ miếu giữ được nghìn năm là nhờ những người giữ sổ và giữ niêm đều có nếp cẩn trọng như thế, và phần của anh trong tuần tang này là tiếp nối nếp ấy cho ngay ngắn.

Kể xong tuần cuối của cố hòa thượng, Diệu Liên đứng dậy kiểm tra lại niêm tháp một lần nữa trước khi rời điện. Niêm giấy đỏ trên cửa tháp còn nguyên, mép niêm không bong, dấu triện của bà còn rõ. Bà ghi vào cuốn sổ nhỏ của mình dòng kiểm tra buổi chiều, rồi quay sang Thanh Huyền nói một câu cuối.

- Từ ngày xá lợi an vị trong tháp, chim thú quanh miếu bỗng ít hẳn đi. - Diệu Liên nói. - Trước kia sáng nào sân miếu cũng có chim đậu, khỉ trên rừng trúc còn xuống gần tường miếu. Mấy hôm nay sân vắng lạ, rừng trúc cũng im hơn.

Thanh Huyền nghe câu ấy mà nhìn ra sân qua cửa điện. Quả thật, từ hôm anh nhận việc canh tháp tới nay, anh chưa thấy một con chim nào đậu xuống sân miếu vào buổi sáng, và tiếng khỉ gọi nhau trên rừng trúc cũng thưa hẳn so với những tuần trước. Anh không suy đoán gì thêm, chỉ ghi câu nói của ni sư vào sổ trực buổi chiều, ghi nguyên văn là lời của Diệu Liên. Kèm theo việc đã khóa trong sổ: hòa thượng Thích Viên Giác viên tịch tự nhiên ngày mùng năm tháng mười năm 1935 ở tuổi tám mươi mốt, trà tỳ ngày mùng chín. Và viên xá lợi ngọc bích an vị ngày mười tháng mười trong tháp đá ở chính điện, từ đó không di chuyển. Ghi xong, anh thắp hương trước tượng Phật, nhìn lên tòa sen đá và gian tháp lặng im sau lưng tượng. Lòng rõ ràng hơn về trọng lượng của việc canh tháp mà mình đang giữ trong tuần tang này.

Chương khác

Xem thêm