BẠCH TRẠCH CHÍN MẮT Ở NÚI NGA MI - Chương 6: Đồ Hình Chín Mắt
Chiều ngày mười bốn tháng mười, Vương Thủ Nhất mở cửa kinh các và gọi Lý Thanh Huyền vào học sách. Kinh các là một gian nhà nhỏ ở phía trái chính điện,…
Nội dung chương
Chiều ngày mười bốn tháng mười, Vương Thủ Nhất mở cửa kinh các và gọi Lý Thanh Huyền vào học sách. Kinh các là một gian nhà nhỏ ở phía trái chính điện, cửa gỗ luôn khóa, chìa khóa do chính sư phụ giữ. Trong gian, kệ gỗ cao xếp đầy sách cổ đóng chỉ, cuộn giấy và hộp gỗ đựng bản khắc. Ánh sáng chiều lọt qua ô cửa sổ nhỏ, bụi bay lơ lửng trong vệt nắng, mùi giấy cũ và mùi mực lâu năm ùa ra đúng như Thanh Huyền vẫn nhớ mỗi lần được vào phụ sư phụ lấy sách.
Sư phụ đi thẳng tới kệ trong cùng, rút ra một cuốn sách dày bọc vải xanh đã ngả màu, đặt lên bàn gỗ giữa gian. Đó là sách Bạch Trạch Đồ của cổ miếu, bản khắc gỗ truyền lại qua nhiều đời giữ miếu. Ông mở sách chậm rãi, lật qua những trang đầu ghi chép về nguồn gốc của sách, rồi dừng lại ở một trang khắc gỗ lớn chiếm trọn hai mặt giấy. Ông đẩy cuốn sách về phía Thanh Huyền.
- Con xem kỹ trang này. - Vương Thủ Nhất nói. - Đây là đồ hình Bạch Trạch trong Bạch Trạch Đồ. Người giữ miếu phải nhớ hình này cho thật thuộc, thuộc tới mức nhắm mắt cũng đếm đúng.
Thanh Huyền cúi xuống nhìn. Trang khắc gỗ vẽ một thần thú thân hình như sư tử khổng lồ, bốn chân vững, bờm và lông toàn thân trắng muốt, quanh thân có những đường khắc mảnh tỏa ra như viền hào quang hoàng kim. Trên đầu thần thú nhô lên một chiếc sừng cong bằng ngọc bích, dưới cằm là chòm râu dài rủ xuống như râu dê già. Nét khắc tuy là gỗ mà thần thái rất sống: thần thú đứng thẳng, đầu ngẩng cao, dáng vẻ uy nghiêm mà không hung dữ, đúng dáng của một bậc thần thú điềm lành trong cổ thư.
Nhưng điều khiến Thanh Huyền nín thở là những con mắt. Anh đếm theo lời sư phụ chỉ tay. Trên mặt thần thú có hai mắt lớn, nằm đúng vị trí như mắt của muông thú thường, ánh nhìn hướng thẳng ra ngoài trang sách. Dọc hai sườn thần thú, từ sau vai xuống tới hông, còn có bảy mắt phụ nữa, xếp thành hàng dọc theo sườn, mỗi mắt đều mở, đều có con ngươi khắc rõ. Hai mắt trên mặt cộng bảy mắt phụ dọc hai sườn, tổng đúng chín mắt. Không thừa một mắt, không thiếu một mắt.
- Hai trên mặt, bảy dọc hai sườn, tổng đúng chín. - Vương Thủ Nhất đếm lại từng mắt cho anh nghe, ngón tay già lần lượt chỉ vào từng mắt trên trang khắc. - Con nhớ cho kỹ: chín mắt là chín mắt. Người đời sau chép sách có khi chép sai, vẽ lại có khi vẽ thiếu, nhưng bản của miếu ta khóa đúng chín. Thấy ở đâu vẽ khác đi thì đó là bản sai, không phải Bạch Trạch trong Bạch Trạch Đồ của miếu.
Thanh Huyền gật đầu, tự mình đếm lại một lần nữa, lần này đếm thành tiếng nhỏ: một, hai trên mặt; ba, bốn, năm dọc sườn bên này; sáu, bảy, tám, chín dọc sườn bên kia và phần sườn còn lại theo hàng khắc. Chín mắt, đúng chín mắt. Anh ghi con số ấy vào lòng như ghi một dòng sổ không được phép sai, vì anh hiểu sư phụ đã nhấn mạnh tới mức này thì con số ấy ắt là một khóa cứng của sách cổ. Sai một mắt là sai cả thần thú.
Thanh Huyền nhìn kỹ hơn từng chi tiết trên trang khắc theo lời sư phụ giảng. Chiếc sừng ngọc bích trên đầu thần thú không phải sừng thẳng như sừng trâu, mà cong nhẹ ra sau, nét khắc ở phần sừng dùng đường mảnh hơn hẳn phần lông. Như thể người thợ khắc muốn người xem nhận ra chất ngọc khác với chất lông và chất thịt. Chòm râu dê dưới cằm rủ thành nhiều sợi dài, mỗi sợi khắc riêng, buông xuống tới gần ngực. Bốn chân thần thú đứng rất vững, móng chân khắc rõ từng ngón, đuôi dài cong lên phía sau. Quanh thân, những đường viền hào quang hoàng kim không phải là lửa, mà là ánh sáng tỏa ra thành từng lớp mỏng, khiến thần thú trong tranh vừa có dáng của muông thú. Vừa có dáng của một bậc thần linh không thuộc về rừng núi thường ngày.
Sư phụ giảng rằng đồ hình trong Bạch Trạch Đồ không phải vẽ cho đẹp, mà vẽ để đối chiếu. Ngày sau nếu gặp một hình vẽ nào tự xưng là Bạch Trạch, người giữ sách phải mang hình chín mắt này ra mà so: thiếu một mắt là sai, thừa một mắt cũng là sai, sừng không phải ngọc bích là sai. Râu không phải râu dê cũng phải xem lại. Ông nói người xưa truyền tri thức bằng hình trước khi truyền bằng chữ, vì hình thì khó nói dối hơn chữ, một nét khắc sai là mắt người xem thấy ngay. Thanh Huyền nghe mà càng thêm kính trọng trang sách cũ kỹ trước mặt: nó không chỉ là một cuốn sách. Mà là một thước đo để phân biệt thật giả về thần thú mà cả đời người giữ miếu có khi không gặp được một lần ngoài trang giấy.
Sư phụ lật thêm mấy trang sau đồ hình. Những trang ấy ghi chép về Bạch Trạch bằng chữ khắc nhỏ: thần thú biết rõ danh tính, hình tướng, nguồn gốc và tử huyệt của muôn loài yêu ma quỷ quái trong thiên hạ, và tri thức ấy là gốc của cuốn sách này. Ở cuối phần ghi chép về đồ hình, có một đoạn nhắc tới tranh cổ: trong thiên hạ còn lưu lại những bức tranh cuộn vẽ Bạch Trạch theo đúng đồ hình này. Và ở góc mỗi bức tranh như thế có một ấn ngọc nhỏ của người xưa để lại. Sư phụ chỉ cho Thanh Huyền đọc đoạn ấy hai lần, rồi nói đoạn về ấn ngọc này con chỉ cần nhớ là sách có ghi. Chưa cần hiểu sâu, vì tranh cổ của miếu thì miếu chưa từng cho ai xem. Và ông cũng không nói trong miếu hiện có bức tranh nào như thế hay không.
Trong buổi học, có một lúc Thanh Huyền buột miệng hỏi sư phụ rằng chín mắt của Bạch Trạch dùng để nhìn những gì mà muông thú thường không nhìn thấy được hay không. Vương Thủ Nhất nghe xong không đáp ngay, ông lật lại trang đồ hình, nhìn chín con mắt khắc gỗ một lúc rồi mới nói chậm rãi. Ông nói sách chỉ ghi hình, không ghi lời giải thích cho từng mắt, và người giữ sách phải biết dừng ở chỗ sách dừng. Có người học sách cổ mà cứ muốn giải thích thêm cho đủ ý, giải thích mãi thành ra nói thay cho cổ nhân, đó là lỗi lớn nhất của người đọc sách. Chín mắt là chín mắt, thấy hình thì nhớ hình, chưa thấy thần thú thật thì không được bịa ra công dụng cho từng mắt. Thanh Huyền nghe lời ấy mà đỏ mặt, tự ghi nhớ thêm một bài học về nếp học sách của miếu: thuộc đúng những gì sách có, và im lặng đúng ở những chỗ sách không có.
Ông còn dặn, trang đồ hình này từ nay Thanh Huyền phải tự ôn lại trong đầu mỗi khi vào kinh các, vì người canh tháp mà không thuộc hình của thần thú trong sách của miếu mình thì coi như chưa thuộc việc giữ miếu. Lời dặn ấy không nặng, nhưng Thanh Huyền nghe ra sức nặng của một truyền thừa đang được đặt dần lên vai người trẻ.
Buổi học trong kinh các kéo dài tới khi nắng chiều tắt hẳn trên ô cửa sổ. Sư phụ cho Thanh Huyền xem thêm vài trang khắc về hình tướng của một số loài yêu thường gặp trong núi, đều ở mức đồ hình và ghi chép trong sách, không có con yêu nào là thật trước mắt. Anh xem mà lòng càng rõ một điều sư phụ muốn truyền: mọi thứ về Bạch Trạch trong buổi chiều hôm nay đều nằm trên trang giấy, trong nét khắc gỗ và trong lời kể của người giữ sách. Không có một phần nào nằm ngoài những thứ ấy để người học được tự ý thêm vào. Thần thú chưa từng bước ra trước mặt bất cứ ai trong miếu, và không ai được nói như thể mình đã thấy thần thú thật.
Trước khi khóa cửa kinh các, Vương Thủ Nhất làm một việc mà Thanh Huyền nhớ rất rõ. Ông mở lại trang đồ hình, đặt bàn tay lên mép giấy, bảo anh đếm lại lần cuối.
- Đếm lại đi, cho thuộc hẳn. - Ông nói.
- Hai mắt trên mặt, bảy mắt phụ dọc hai sườn, tổng đúng chín mắt, thưa sư phụ. - Thanh Huyền đáp, không cần nhìn lại cũng đếm đúng.
Sư phụ gật đầu, khép sách lại, bọc vải xanh quanh cuốn sách như cũ và đặt nó trở lại kệ trong cùng của kinh các, ngay ngắn ở đúng vị trí cũ giữa những cuốn sách cổ khác của miếu. Như thể trang đồ hình chín mắt vừa mở ra cho một người trẻ xem rồi lại trở về yên nghỉ trong bóng tối của kinh các, chờ tới ngày có người giữ sách tiếp theo cần tới nó Thanh Huyền theo ông ra ngoài. Nghe tiếng khóa cửa kinh các kêu lên khô gọn sau lưng. Trên đường về chính điện thắp hương buổi tối, anh ghi vào sổ trực trang ngày mười bốn một mục mới: chiều nay được sư phụ cho xem trang khắc gỗ Bạch Trạch Đồ trong kinh các. Hình dạng của Bạch Trạch được khóa ở mức đồ hình là thân sư tử khổng lồ, lông trắng phát hào quang hoàng kim, sừng ngọc bích trên đầu, râu dài như râu dê. Đúng chín mắt gồm hai mắt trên mặt cộng bảy mắt phụ dọc hai sườn, và trang sách có ghi về một ấn ngọc trên tranh cổ. Ghi xong, anh thắp hương, nhìn lên tượng Phật và tòa sen đá trong ánh đèn dầu buổi tối. Lòng vẫn còn nguyên hình chín mắt trên trang khắc gỗ vừa khép lại trong kinh các. Và anh tự nhắc mình thêm một lần nữa trước khi rời điện rằng con số chín ấy từ nay là một phần của sổ trực, của trí nhớ và của trách nhiệm giữ miếu mà anh không được phép nhớ sai dù chỉ một lần.