BẠCH TRẠCH CHÍN MẮT Ở NÚI NGA MI - Chương 8: Bài Chú Chép Thiếu Một Đoạn
Tối ngày mười lăm tháng mười, sau giờ cơm, Vương Thủ Nhất lại mở kinh các và gọi Lý Thanh Huyền vào chép sách. Đèn dầu trong kinh các cháy nhỏ và đều,…
Nội dung chương
Tối ngày mười lăm tháng mười, sau giờ cơm, Vương Thủ Nhất lại mở kinh các và gọi Lý Thanh Huyền vào chép sách. Đèn dầu trong kinh các cháy nhỏ và đều, ánh sáng vàng phủ lên bàn gỗ, lên cuốn Bạch Trạch Đồ bọc vải xanh mà sư phụ đã đặt sẵn ở giữa bàn từ trước khi anh vào. Nhiệm vụ của Thanh Huyền tối nay, như sư phụ đã hẹn từ trước, là chép lại bài chú Bạch Trạch Đồ từ sách cổ sang giấy mới, chép để học, chép để thuộc. Vì bài chú này là một phần không tách rời của cuốn sách mà người giữ miếu phải nắm rõ như nắm rõ đồ hình chín mắt.
Bài chú nằm ở những trang cuối của phần chính trong sách, chữ khắc nhỏ và dày, đọc lên thành một bài văn cổ có vần điệu trang trọng. Mở đầu bằng lời thỉnh danh Bạch Trạch và đi qua từng đoạn nhắc tới tri thức vạn yêu Thanh Huyền mài mực, chấm bút, chép chậm từng dòng, miệng đọc thầm theo để nhớ âm. Sư phụ ngồi ở đầu bàn bên kia, không nói gì, chỉ thỉnh thoảng đưa mắt nhìn nét bút của học trò, để anh tự đối mặt với trang sách như người giữ sách đời sau sẽ phải tự đối mặt.
Chép tới đoạn giữa của bài chú, bút của Thanh Huyền khựng lại. Trên trang sách trước mặt anh, một đoạn chữ bỗng mờ đi. Không phải chữ bị rách, giấy vẫn nguyên, mà nét khắc ở đoạn ấy như bị thời gian và ẩm mốc ăn mòn từ bên trong: chữ còn thấy lờ mờ hình dáng, nhưng nét nào ra nét ấy thì không còn đọc được nữa. Anh nghiêng trang sách về phía đèn, nhìn ở nhiều góc khác nhau, có chỗ đoán được nửa chữ, có chỗ hoàn toàn không đoán nổi. Anh chép thử bằng nét bút rất nhẹ, rồi dừng lại, không dám chép tiếp, vì chép đoán vào một bài chú là việc anh biết rõ mình tuyệt đối không được làm. Dù chỉ là một chữ đoán cho đỡ trống trang giấy chép của chính mình trong một đêm học vắng người như đêm nay.
- Thưa sư phụ, đoạn giữa bài chú trong sách bị mờ mất chữ. - Thanh Huyền thưa, đặt bút xuống. - Con nghiêng đèn nhìn kỹ rồi, có chữ chỉ còn nửa nét, có chữ mất hẳn. Con không dám chép đoán.
Vương Thủ Nhất đứng dậy, đi vòng qua bàn tới bên anh, cúi xuống nhìn đoạn chữ mờ trên trang sách một lúc lâu. Ông không tỏ ra ngạc nhiên chút nào. Ông đưa ngón tay già lướt nhẹ trên mép đoạn giấy mờ, không chạm vào mặt chữ, rồi nói chậm rãi.
- Đoạn giữa này mờ không phải chỉ vì sách cũ. - Ông nói. - Từ đời giữ sách trước, đoạn giữa của bài chú đã không được chép trọn ra giấy nữa. Bản trong sách mờ dần là một phần, phần còn lại là lệ: đoạn giữa chỉ truyền bằng miệng, từ sư phụ sang học trò, không chép ra giấy, không khắc lên gỗ, không để lại thành chữ cho người ngoài nhặt được.
Thanh Huyền ngẩng đầu nhìn sư phụ. Anh hỏi vì sao lại có lệ lạ như vậy với riêng một đoạn giữa của bài chú, trong khi cả phần đầu và phần cuối đều chép rõ ràng trong sách cho người học tự đọc được.
Sư phụ đáp rằng bài chú Bạch Trạch Đồ không phải bài chú thường để đọc cho yên lòng. Theo lời người xưa truyền lại trong miếu, bài chú này phải đọc trọn, không thiếu một đoạn, không sai một chữ, thì mới giữ được trọn ý của nó. Đoạn giữa là đoạn chuyển ý quan trọng nhất của cả bài, người xưa sợ nó rơi ra ngoài thành chữ viết rồi bị đọc sai, đọc thiếu, đọc đùa, nên khóa nó lại trong miệng của người thầy. Chỉ truyền cho học trò đã được chọn giữ sách, truyền đúng lúc và đúng chỗ. Ông nói lệ ấy nghe qua thì phiền, nhưng nó giữ cho bài chú không bị tam sao thất bản qua nhiều đời chép tay.
- Vậy khi nào con được học đoạn giữa, thưa sư phụ? - Thanh Huyền hỏi.
- Chưa phải tối nay. - Vương Thủ Nhất nói. - Tối nay con chỉ chép và thuộc cho kỹ phần đầu và phần cuối đã rõ chữ. Đoạn giữa, tới khi ta thấy con thuộc chắc hai phần kia và giữ được nếp học nghiêm chỉnh, ta sẽ khẩu truyền cho con, truyền từng câu một, ở trong kinh các này. Con nhớ một điều: chưa được khẩu truyền thì không được tự đoán chữ, không được lấy chữ ở sách khác lấp vào, và càng không được đọc thử trọn bài bằng phần chữ đoán của mình.
Sư phụ còn nói thêm một điều về việc đọc chú cho Thanh Huyền ghi nhớ ngay từ buổi học đầu tiên này. Ông nói người đời thường nghĩ đọc chú là việc của miệng, thuộc được chữ là đọc được, nhưng với bài chú của Bạch Trạch Đồ thì không đơn giản như vậy. Thuộc chữ mới là bước đầu, đọc cho đúng âm, đúng nhịp, đúng thứ tự từng đoạn mới là bước khó, và khó nhất là giữ được sự liền mạch của cả bài khi đọc to thành tiếng trong một gian phòng yên tĩnh. Không có ai nhắc, không có sách mở trước mặt. Ông dặn Thanh Huyền học phần đầu và phần cuối theo cách ấy ngay từ bây giờ: chép xong thì gấp sách lại mà đọc. Đọc thầm rồi đọc thành tiếng, chỗ nào ngập ngừng thì đánh dấu lại mà học lại chỗ ấy. Không được đọc lướt qua cho xong lượt.
Thanh Huyền nghe lời ấy mà thấy buổi học tối nay nặng hơn hẳn hai buổi học trước. Học hình chín mắt chỉ cần mắt nhìn và trí nhớ, học tích Hoàng Đế chỉ cần lòng kính trọng với chuyện xưa, còn học bài chú là học bằng chính miệng mình, sai một chữ là sai ngay trên miệng mình. Không giấu đi đâu được Anh tự nhủ từ mai phải dành riêng một khoảng thời gian trong ngày cho việc học hai phần chú đã rõ chữ, học như người ta luyện một bài kinh phải dùng trong tang lễ. Không cho phép mình đọc vấp dù chỉ trong lúc tập.
Thanh Huyền chắp tay vâng dạ, rồi cúi xuống chép tiếp phần cuối của bài chú, bỏ trống đúng đoạn giữa trên trang giấy chép của mình và ghi chú ở bên lề bằng chữ nhỏ: đoạn giữa bản sách bị mờ, chờ khẩu truyền. Anh chép xong cả bài, đặt hai trang giấy chép bên cạnh trang sách gốc để đối chiếu, thấy phần đầu và phần cuối đều khớp từng chữ. Riêng khoảng trống ở giữa nổi lên rõ ràng như một chỗ đứt mà anh chưa bắc được cầu qua.
Trước khi rời kinh các, sư phụ tự tay cất cuốn Bạch Trạch Đồ trở lại kệ trong cùng, kiểm tra lại bọc vải xanh quanh sách, rồi mới thổi tắt bớt một ngọn đèn và khóa cửa gian. Thanh Huyền đi sau ông trên lối nhỏ về chính điện, tay cầm trang giấy chép của mình cuộn lại cẩn thận. Trăng đêm mười lăm tháng mười sáng mờ sau lớp mây mỏng, rừng trúc quanh miếu đứng yên trong ánh trăng, tiếng suối dưới thung lũng nghe rõ hơn ban ngày vì cả ngọn núi đã chìm vào lặng. Sư phụ đi chậm vì chân trái yếu, Thanh Huyền cũng đi chậm theo, không vượt lên trước, lòng nghĩ về đoạn giữa bị mờ như nghĩ về một phần việc của đời giữ sách mà anh mới chạm tới mép ngoài.
Về tới chính điện, anh cùng sư phụ thắp nén hương cuối ngày trước tượng Phật. Khói hương bốc thẳng trong điện kín gió. Thanh Huyền liếc nhìn tòa sen đá dưới tượng, nhớ tới tiếng rỗng và mùi giấy mực ở đúng góc ấy trong hai ngày trước, rồi lại nhớ tới khoảng trống ở giữa bài chú vừa chép. Anh không nối hai việc ấy lại với nhau thành một kết luận nào, chỉ ghi nhận trong lòng rằng ngôi miếu cổ này còn nhiều chỗ anh chưa hiểu, và mỗi chỗ chưa hiểu đều đang được giữ bằng một lệ riêng. Chờ đúng người và đúng lúc.
Đêm đó, sau khi khóa cửa kinh các và về gian trực, Thanh Huyền không ngủ ngay. Anh ngồi dưới đèn, lấy trang giấy chép của mình ra đọc lại. Anh đọc phần đầu bài chú một lần, rất trơn tru. Anh đọc lần thứ hai, vẫn trơn tru. Anh đọc lần thứ ba, tới đúng chỗ đoạn giữa bị mờ thì dừng lại, như người đi đường quen thuộc bỗng gặp một đoạn cầu gãy trước mặt. Ba lần đọc, ba lần dừng đúng một chỗ. Anh gấp trang giấy lại, lòng hiểu rõ rủi ro mà khoảng trống ấy mang theo: một bài chú phải đọc trọn mới giữ được ý, mà người học của nó lúc này mới thuộc được hai đầu. Còn đoạn giữa vẫn nằm trong một lời hẹn khẩu truyền chưa tới ngày, và anh cũng hiểu rằng từ nay mỗi ngày trôi qua mà đoạn giữa chưa được truyền thì khoảng trống trong trí nhớ của anh vẫn còn nguyên ở đó. Không tự đầy lên được bằng bất cứ sự đoán mò nào.
Anh ghi vào sổ trực tối ngày mười lăm tháng mười năm Dân quốc thứ hai mươi bốn: tối nay chép bài chú Bạch Trạch Đồ từ sách cổ trong kinh các, phát hiện đoạn giữa của bài chú bị mờ mất chữ trong bản chép. Sư phụ khóa rõ đoạn giữa chỉ truyền bằng miệng, không chép ra giấy. Và hẹn sẽ khẩu truyền cho người giữ sách khi tới lúc thích hợp Anh ghi thêm dòng cuối cho riêng việc học của mình: rủi ro đọc vấp bắt đầu từ khoảng trống này. Và từ nay việc học thuộc bài chú là việc phải làm từng ngày, không được lơ là. Ghi xong, anh tắt đèn gian trực, nằm nghe tiếng rừng trúc ngoài cửa sổ và tiếng suối xa dưới thung lũng, trong đầu vẫn còn nguyên khoảng trống ở giữa bài chú vừa chép. Lặng im và chờ đợi như một câu hỏi chưa có lời đáp.