BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 12: Dấu Cạy Cũ Ở Bậc Cửa
Sáng ngày hai mươi tám tháng ba, trời đổ mưa nhỏ, lúc mười một giờ trưa, mưa vừa tạnh hẳn ngoài sân, Quân mang đồ nghề ra hiên trước của biệt phủ. Bậc…
Nội dung chương
Sáng ngày hai mươi tám tháng ba, trời đổ mưa nhỏ, lúc mười một giờ trưa, mưa vừa tạnh hẳn ngoài sân, Quân mang đồ nghề ra hiên trước của biệt phủ. Bậc cửa chính nằm ngay dưới khung cửa lớn gian giữa, đây là hạng mục anh để dành đo riêng từ đầu.
Ông Ba mang cho anh một chiếc ghế đẩu thấp, bà Nhàn đứng ở ngưỡng cửa nhìn ra phía hiên. Quân quỳ xuống bên bậc cửa và đặt thước ngang qua, bậc cửa bằng gỗ lim nguyên tấm rất dày dặn. Mặt bậc đã bóng lên vì nhiều năm người qua lại.
Anh đo chiều dài của bậc cửa chính trước tiên, số đo này rơi vào nhóm cung lành rõ ràng. Rồi anh đo tiếp chiều rộng của mặt bậc cửa, số đo chiều rộng cũng lành như chiều dài vậy. Quân ghi cả hai số đo vào sổ bằng mực xanh.
Nhưng khi áp thước vào chiều dày của bậc, anh khựng lại, mắt anh bắt gặp một đường nêm rất mảnh ở mép, đường nêm chạy dọc mép phải của bậc cửa chính. Nó mảnh tới mức người thường nhìn qua sẽ bỏ qua, chỉ người quen nhìn mộng gỗ mới nhận ra nó được.
Quân đưa tay sờ nhẹ lên đường nêm mảnh đó, ngón tay anh cảm nhận một gờ rất nhỏ nhô lên. Gờ đó khác hẳn vân gỗ tự nhiên xung quanh nó, anh lấy kính lúp trong túi đồ nghề ra soi kỹ. Dưới kính lúp, đường nêm hiện rõ từng vết cạy nhỏ.
Ông Ba ghé sát lại nhìn theo hướng tay anh chỉ.
Ông Ba hỏi: - Đường mảnh đó có phải vết nứt gỗ không?
Quân lắc đầu và đáp đó không phải nứt tự nhiên, vết nứt tự nhiên chạy theo vân gỗ và rất sâu, đường này chạy thẳng đều và nằm đúng mép bậc. Nó giống dấu của một lần cạy mở rất khéo tay.
Quân lấy điện thoại ra chụp ảnh mép bậc cửa, anh chụp gần, chụp xa và chụp nghiêng theo nắng. Mỗi tấm ảnh anh đều đặt cây thước bên cạnh làm mốc, ông Ba đứng che ô cho anh khỏi nắng gắt trưa. Bà Nhàn mang ra thêm một chiếc đèn pin nhỏ nữa.
Anh dùng đèn pin rọi xiên qua mép bậc cửa, ánh sáng xiên làm đường nêm lộ rõ hơn nữa. Bóng của gờ nêm đổ thành một vệt đen mảnh, Quân chụp thêm mấy tấm ảnh dưới ánh sáng xiên đó. Rồi anh ghi giờ và vị trí phát hiện vào sổ.
- Chỗ này từng có người cạy lên rồi nêm lại. Tay người đó rất nghề nên nêm gần như không lộ. Nếu không soi đèn xiên, tôi cũng suýt bỏ qua mất.
Ông Ba nghe anh nói xong thì mặt biến sắc nhẹ, ông nói bậc cửa này ông nhìn thấy mỗi ngày, ông quét hiên và lau bậc cửa này mỗi sáng sớm. Vậy mà bao nhiêu năm ông không hề hay biết gì.
- Anh có chắc đó là dấu cạy cũ không?
- Tôi chắc tới chín phần về dấu cạy này.
Phần còn lại phải tháo bậc lên mới khẳng định được, anh không muốn khẳng định vội khi chưa nhìn bên dưới. Nhưng dấu cạy khéo như vậy không tự nhiên mà có, gỗ lim cứng, muốn cạy khéo phải có đục mỏng tốt.
Anh tiếp tục soi dọc toàn bộ mép bậc cửa chính, mép trái của bậc hoàn toàn liền lạc và tự nhiên, mép sau áp vào ngưỡng cửa cũng không có gì lạ. Chỉ riêng mép phải có đường nêm chạy dài gần hết, chiều dài đường nêm khoảng hơn một gang tay người lớn.
Quân đo chiều dài đường nêm và ghi vào sổ tay, anh cũng vẽ lại vị trí của nó lên bản vẽ, dấu chấm đỏ trên bản vẽ nằm ngay bậc cửa chính. Ông Ba nhìn dấu chấm đỏ đó rất lâu không nói, bà Nhàn ở ngưỡng cửa khẽ chắp hai tay vào nhau.
Bà Nhàn hỏi: - Bên dưới bậc cửa có thể có gì?
Quân đáp anh chưa biết và không dám đoán bừa, theo lệ nghề xưa, dưới bậc cửa là chỗ kín đáo. Nhiều nhà xưa giấu vật cầu may dưới bậc cửa chính, cũng có nhà giấu những thứ hoàn toàn ngược lại ở đó. Muốn biết chắc, chỉ có một cách là tháo lên xem.
Ông Lộc từ xưởng về nhà vào lúc gần trưa nay, ông bước lên bậc cửa chính như thói quen mỗi ngày. Thấy Quân quỳ bên bậc, ông dừng lại hỏi han qua, Quân đứng dậy chào ông. Anh chỉ cho ông đường nêm, ông Lộc cúi xuống nhìn một lúc rồi cau mày lại.
Ông nói bậc cửa nhà ông từ ngày dựng vẫn nguyên, chưa một lần nào nhà ông cho thợ tháo bậc này, ông hỏi ai lại cạy bậc cửa nhà người ta lên được. Quân đáp đó cũng chính là điều anh muốn làm rõ, anh xin phép ông cho tháo bậc cửa lên kiểm tra.
Ông Lộc không trả lời ngay câu xin phép đó, ông đi vào gian giữa và ngồi xuống ghế chủ. Ông rót trà ra chén nhưng không uống ngụm nào cả, bà Nhàn vào theo. Bà ngồi xuống bên cạnh chồng, Quân và ông Ba đứng chờ ở cửa gian giữa nhà.
Một lúc sau, ông Lộc hỏi tháo bậc có hỏng nhà không, Quân đáp anh sẽ tháo theo đúng kỹ thuật mộng xưa. Anh dùng nêm gỗ mềm và búa cao su chuyên dụng. Bậc cửa sẽ được nhấc nguyên tấm lên khỏi hốc bậc, sau khi kiểm tra, anh lắp lại nguyên trạng như cũ. Anh cam kết chịu trách nhiệm nếu làm sứt mẻ bậc.
Ông Lộc nghe cam kết đó rồi gật đầu rất chậm, ông đồng ý cho anh tháo bậc cửa vào ngày kia. Ông dặn phải làm ban ngày. Ông có ông Ba chứng kiến, ông cũng dặn chụp ảnh lại từng bước cho ông xem. Quân ghi lời đồng ý của ông vào sổ kiểm tra.
Chiều hôm đó, Quân chuẩn bị sẵn bộ đồ tháo mộng, anh xếp nêm gỗ mềm thành một hàng ngay ngắn. Anh kiểm tra búa cao su và mấy chiếc đục mỏng, ông Ba giúp anh kê một tấm chiếu dưới hiên nhà. Tấm chiếu đó để đặt bậc cửa sau khi nhấc lên.
Quân quay lại soi mép bậc thêm một lần cuối ngày, anh nhận ra ở đầu đường nêm có một vết lõm, vết lõm nhỏ như dấu đầu đục mỏng tì vào gỗ. Dấu đó càng khẳng định bậc từng bị cạy mở ra, anh chụp riêng vết lõm đó thành một tấm ảnh rõ.
Anh tự hỏi ai đã cạy bậc cửa này và khi nào, nếu việc đó xảy ra lúc dựng nhà, thợ là người gần nhất. Nếu xảy ra sau tân gia, người ngoài khó vào nhà lặng lẽ, cả hai khả năng anh đều chưa có căn cứ để chọn. Quân ghi hai khả năng vào sổ dưới dạng câu hỏi.
Bà Nhàn mang cơm tối ra. Bà gọi mọi người vào ăn, trong bữa cơm, ông Lộc không nhắc chuyện bậc cửa nữa. Bảo hỏi cha sao hôm nay cả nhà có vẻ lặng hơn, ông Lộc chỉ đáp không có chuyện gì đáng lo cả, Quân ăn cơm và tôn trọng sự im lặng đó của ông.
Sau bữa cơm, Quân ngồi ở hiên nhìn bậc cửa chính, bậc gỗ nằm yên trong ánh đèn vàng của hiên nhà, bao nhiêu năm người nhà họ Trần bước qua nó mỗi ngày. Không ai ngờ dưới chân mình lại có một dấu cạy, Quân đứng dậy và đi vòng quanh bậc một lần nữa.
Anh viết trang tổng kết của ngày hôm nay vào sổ, dòng đầu tiên ghi phát hiện dấu cạy cũ ở bậc. Dòng thứ hai ghi lời xác nhận nguyên trạng của ông Ba, dòng thứ ba ghi phép tháo bậc đã được gia chủ cho, anh gạch chân dòng thứ ba bằng bút chì đỏ đậm.
Đêm đó Quân nằm trong buồng chái mà khó ngủ hơn, anh nghĩ về đường nêm mảnh ở mép phải bậc cửa. Anh nghĩ về tay nghề của người đã nêm lại nó, người đó phải hiểu gỗ lim và hiểu mộng bậc cửa. Người ngoài nghề không thể nêm khéo tới mức đó được, ý nghĩ đó khiến anh càng muốn chờ tới ngày tháo bậc.
Sáng hôm sau, anh tranh thủ đo nốt gian bếp sau, số đo gian bếp anh tạm ghi riêng vào trang phụ, anh chưa tổng kết vì còn chờ kết quả bậc cửa chính.
- Sao anh không đo bậc cửa ngay hôm nay?
Quân đáp phải chờ đúng ngày gia chủ đã hẹn trước, làm nghề phục dựng phải giữ đúng phép tắc với gia chủ.
Anh dành cả buổi sáng để lau chùi lại đồ nghề, anh mài lại mấy lưỡi đục mỏng cho thật sắc bén. Anh thử nêm gỗ mềm lên một khúc lim thừa ở sân, khúc lim đó ông Ba mang từ xưởng về cho anh thử. Nêm vào rất êm và không làm sứt mép gỗ chút nào.
Buổi trưa hôm sau, Quân mang bản vẽ ra hiên đối chiếu, anh đánh dấu lại toàn bộ các hạng mục đã đo xong. Những ô đã đo được anh tô kín bằng bút chì mềm, những ô chưa đo vẫn để trắng chờ các buổi sau, bậc cửa chính là ô trắng nổi bật nhất trên giấy. Nó nằm ngay trung tâm của bản vẽ mặt bằng đó.
Ông Ba mang cơm trưa lên hiên cho anh ăn tại chỗ, ông nói bà Nhàn dặn anh ăn đủ bữa lấy sức làm. Quân vừa ăn vừa nghe ông kể chuyện quét sân sáng, ông kể mỗi sáng ông đều quét bậc cửa chính đầu tiên. Ông lau bậc bằng khăn ẩm. Ông chưa từng thấy gì lạ, nghe ông kể, Quân càng thấy đường nêm kia quá khéo.
Ăn xong, Quân lấy một mẩu gỗ lim thừa ra thử tay, anh tập gõ nêm mềm lên mép mẩu gỗ đó nhiều lần. Anh muốn tay mình quen nhịp gõ trước ngày tháo thật, ông Ba ngồi bên cạnh góp ý về cách giữ nêm thẳng. Hai người thử đi thử lại cho tới khi mép gỗ êm, mẩu gỗ thử không sứt một ly nào sau buổi tập.
Anh cũng chuẩn bị sẵn giấy trắng và túi vải sạch, giấy trắng để lót vật tìm thấy nếu có ở dưới bậc, túi vải để cất giữ vật đó ngay tại hiện trường. Anh ghi sẵn nhãn ngày tháng lên miệng túi vải nhỏ, mọi thứ sẵn sàng khiến lòng anh yên tâm hơn nhiều.
Bà Nhàn ra hiên ngồi thêu và hỏi anh một câu.
Bà Nhàn hỏi: - Nếu dưới bậc không có gì thì sao hả anh?
- Nếu không có gì thì càng tốt cho nhà bà.
Khi đó dấu cạy chỉ là một lần sửa cũ vô hại, anh sẽ ghi rõ kết quả trống vào sổ cho gia đình. Bà Nhàn gật đầu và khẽ thở ra nhẹ nhõm hơn.
Chiều xuống, Quân đứng ở cổng nhìn sang sông Cầu, mặt sông lấp loáng nắng chiều và gió thổi rất mát. Ngày kia, bậc cửa chính sẽ được nhấc lên trước mắt anh, bên dưới nó là gì, anh vẫn chưa hề biết chắc, anh chỉ biết dấu cạy cũ kia không nói dối người nghề.