BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 13: Chiếc Đinh Đóng Ngược
Chiều ngày ba mươi tháng ba, nắng đứng bóng ngoài sân, lúc mười sáu giờ, Quân bắt đầu tháo bậc cửa chính. Ông Ba đứng bên cạnh cầm sẵn tấm chiếu đã trải,…
Nội dung chương
Chiều ngày ba mươi tháng ba, nắng đứng bóng ngoài sân, lúc mười sáu giờ, Quân bắt đầu tháo bậc cửa chính. Ông Ba đứng bên cạnh cầm sẵn tấm chiếu đã trải, bà Nhàn đứng ở ngưỡng cửa với vẻ mặt rất căng, ông Lộc ngồi ở gian giữa nhìn ra hiên không nói.
Quân kê bốn chiếc nêm gỗ mềm vào mép phải bậc, anh gõ búa cao su từng nhát nhẹ và đều tay. Mỗi nhát gõ, anh lại dừng nghe tiếng gỗ đáp lại, tiếng gỗ kêu rất đanh ở những nhát gõ đầu tiên. Ông Ba giữ chặt đầu bên kia của bậc cho anh.
Sau gần hai mươi phút, mép bậc bắt đầu hé lên, một khe hở mảnh hiện ra dưới mép phải của bậc. Quân ra hiệu cho ông Ba cùng nâng chậm một phía, hai người nhấc bậc cửa lên khỏi hốc từng chút một. Bậc gỗ lim nặng hơn Quân dự tính lúc ban đầu.
Họ đặt nguyên tấm bậc lên tấm chiếu giữa hiên, bụi gỗ cũ xám xịt phủ kín mặt dưới của bậc. Quân bật đèn pin. Anh rọi vào hốc bậc trống rỗng, hốc bậc sâu khoảng một gang tay và rất khô ráo, mùi gỗ cũ và mùi đất khô bốc lên nhè nhẹ.
Ở góc trong cùng của hốc bậc có một vật lạ, vật đó nằm sát thành hốc và phủ bụi xám dày. Quân đeo găng tay vải rồi thò tay vào hốc cẩn thận, ngón tay anh chạm vào một vật cứng bằng kim loại lạnh. Anh nâng vật đó lên khỏi hốc bậc rất chậm rãi.
Đó là một chiếc đinh sắt đã ngả màu rỉ nâu, chiếc đinh dài khoảng năm xăng ti mét theo mắt anh. Điều lạ nhất là cách nó từng nằm trong hốc bậc, mũi đinh hướng xuống dưới và đầu đinh hướng lên trên, nó được đóng ngược hẳn so với lệ đóng đinh thường.
Ông Ba nhìn chiếc đinh trong tay Quân và sững người.
Ông Lộc nói: - Tôi chưa từng thấy đinh nào nằm như vậy.
Theo lệ thợ, đinh đóng xuống phải xuôi mũi xuống hẳn, đóng ngược thế này, người thợ nào cũng coi là lỗi. Mà toán thợ xưa giỏi như vậy sao lại lỗi được.
Quân đặt chiếc đinh lên một tờ giấy trắng sạch, anh chụp ảnh nó từ nhiều góc khác nhau liên tục, anh đặt cây thước bên cạnh để ghi mốc kích thước. Rồi anh ghi giờ phát hiện và vị trí vào sổ, tay anh hơi run nhẹ khi viết những dòng đầu tiên.
Bà Nhàn bước ra hiên. Bà nhìn chiếc đinh rất lâu.
Bà Nhàn hỏi: - Một chiếc đinh nhỏ sao lại nằm dưới bậc?
Bà hỏi nó nằm ở đó từ bao giờ rồi vậy, Quân đáp anh cần nghe ông Ba xác nhận việc này, anh quay sang ông Ba và hỏi thẳng một câu.
- Bậc cửa này từ ngày dựng nhà có ai tháo chưa.
Ông Ba lắc đầu dứt khoát. Ông trả lời rất rõ ràng.
Ông Ba nói: - Bậc này nguyên trạng từ ngày dựng nhà tới nay.
Ông trông coi nhà từ ngày khởi công nên nhớ chắc, chưa ai tháo bậc cửa chính ra bao giờ cả. Cũng chưa ai cạy mép bậc này trước mắt ông.
Quân ghi nguyên lời xác nhận của ông Ba vào sổ, anh gạch chân hai chữ nguyên trạng bằng bút đỏ đậm. Lời xác nhận đó khóa chặt thời điểm của chiếc đinh, nó phải nằm trong hốc bậc từ ngày dựng nhà này. Không ai có thể nhét nó vào sau này lặng lẽ được.
Ông Lộc từ gian giữa bước ra hiên lúc này, ông đứng nhìn chiếc đinh trên tờ giấy trắng hồi lâu. Gương mặt ông đanh lại và môi ông mím rất chặt, ông hỏi Quân một chiếc đinh ngược thì nói lên gì, giọng ông trầm xuống khác hẳn giọng nói thường ngày.
- Tôi chưa kết luận gì về chiếc đinh này.
Anh chỉ mới ghi nhận cách nó được đặt trong hốc, đinh đóng ngược dưới bậc cửa là điều không bình thường, trong nghề mộc, không ai đóng đinh ngược như thế này. Nó không giữ gỗ, nó cũng không có tác dụng gì, một vật vô dụng nằm ở chỗ kín nhất nhà là lạ.
Ông Lộc nghe xong thì quay mặt nhìn ra sân, ông chắp hai tay sau lưng và đứng im khá lâu. Bà Nhàn đứng bên cạnh chồng và không nói gì, ông Ba thu dọn mấy chiếc nêm gỗ vào góc hiên, không khí trên hiên nặng xuống rõ rệt sau phát hiện.
Quân gói chiếc đinh vào một túi vải nhỏ sạch, anh ghi nhãn ngoài túi bằng bút đen rất rõ. Nhãn ghi vị trí bậc cửa chính và ngày phát hiện, anh cất túi vải vào hộp đồ nghề có khóa riêng. Việc cất giữ này anh làm trước mắt cả nhà họ.
Anh quay lại kiểm tra kỹ toàn bộ hốc bậc trống, anh rọi đèn pin vào từng góc của hốc gỗ sâu, ngoài chiếc đinh, trong hốc không còn vật gì khác nữa. Thành hốc có một lỗ nhỏ đúng chỗ mũi đinh tì vào, Lỗ đó cho thấy đinh từng được đóng cố định ở đó.
Trước khi lắp bậc lại, Quân còn làm thêm một việc nữa, anh lấy một tờ giấy mỏng đặt lên miệng hốc bậc. Anh dùng bút chì tô nhẹ để in lại hình hốc bậc, hình hốc hiện lên giấy với lỗ nhỏ ở góc trong. Tờ giấy in đó anh kẹp vào sổ làm bằng chứng, sau này ai hỏi, anh có vật thật và hình in khớp.
Quân chụp ảnh hốc bậc. Anh lỗ nhỏ đó thật kỹ, rồi anh cùng ông Ba lắp bậc cửa lại như cũ. Hai người hạ tấm bậc xuống hốc theo đúng chiều cũ, anh gõ nêm lại mép bậc bằng búa cao su nhẹ tay, mép bậc khít lại gần như không còn dấu vết nào.
Bà Nhàn hỏi anh lắp lại vậy có sao không nữa, Quân đáp bậc đã về nguyên trạng như trước khi tháo, chiếc đinh đã được lấy ra và cất giữ riêng rồi. Anh sẽ tra cứu thêm về lệ nghề liên quan tới nó, ngày mai anh sẽ trình bày rõ hơn cho cả nhà.
Buổi tối hôm đó, Quân ngồi một mình ở buồng chái, anh trải tờ giấy trắng có ảnh chiếc đinh lên bàn. Anh mở cuốn sách nghề cũ mang theo từ Hà Nội, cuốn sách đã sờn gáy và giấy đã ngả vàng nhiều, anh lật tìm phần nói về lệ ở bậc cửa nhà.
Trong sách có một đoạn ngắn nói về đinh ở bậc, đoạn đó viết rất ngắn và dùng chữ của người xưa. Đinh xuôi dưới bậc là đinh giữ nhà theo lệ lành, đinh ngược dưới bậc lại là dấu của điều ngược lệ. Quân đọc đi đọc lại đoạn đó ba lần liên tiếp, anh chép nguyên đoạn đó vào cuốn sổ kiểm tra của mình.
Anh vẫn chưa dám gọi chiếc đinh này là gì chắc chắn, anh chỉ dám ghi nó là dị vật đầu tiên tìm thấy, từ dị vật đó, anh mới dám nghi ngờ một điều. Có thể năm xưa đã có người cố ý làm việc này, nghi ngờ đó anh ghi kèm hai chữ chưa rõ người.
Ông Ba giúp anh kê lại tấm chiếu cho ngay ngắn thêm, ông phủi sạch bụi gỗ trên mặt chiếu bằng tay áo. Ông nói bụi này là bụi gỗ lim từ ngày dựng nhà, bao nhiêu năm nó nằm yên dưới bậc không ai động tới. Nay nó được thấy ánh sáng lần đầu sau bao năm, câu nói đó của ông làm Quân ghi thêm vào sổ.
Bà Nhàn mang nước chè xanh ra hiên cho hai người uống, bà đặt ấm chè xuống. Bà nhìn bậc cửa lần cuối. Bà nói từ nay bước qua bậc này bà sẽ khác trước, bà không còn dám coi bậc cửa là chuyện nhỏ nữa. Quân đáp bà cứ bước qua bình thường như mọi ngày, việc còn lại là phần tra cứu của người làm nghề.
Ông Lộc lúc này mới lên tiếng hỏi thêm một câu nữa.
Ông Lộc hỏi: - Chiếc đinh đó có làm hại gì nhà tôi không?
- Tôi chưa trả lời được câu hỏi đó lúc này.
Anh cần tra lệ nghề. Anh cần đo thêm nhiều chỗ khác, một vật lạ chưa đủ để nói nó hại hay không hại. Ông Lộc nghe vậy thì gật đầu và không hỏi thêm.
Quân rửa tay thật sạch sau khi lắp xong bậc cửa, nước trong chậu ngả màu xám vì bụi gỗ lâu năm. Anh lau tay rồi mới mở sổ ra viết tiếp mấy dòng, anh viết rằng cảm giác của anh lúc này rất lạ. Vừa mừng vì tìm thấy đầu mối đầu tiên của nhà này, vừa lo vì đầu mối đó không phải tin lành gì cả.
Anh nhớ lại lời thầy dạy nghề của mình năm xưa, thầy anh từng nói bậc cửa là miệng của căn nhà, vật gì nằm ở miệng nhà đều đáng phải xem kỹ. Quân chưa từng gặp đinh ngược trong các nhà anh phục dựng, đây là lần đầu tiên anh thấy tận mắt vật này, anh ghi câu nói của thầy vào lề trang sổ đó.
Bữa cơm tối hôm đó diễn ra muộn hơn thường lệ, Bảo về nhà và nghe mẹ kể lại chuyện chiếc đinh. Anh nhìn Quân và hỏi anh có sợ chuyện này không, Quân đáp anh không sợ một chiếc đinh bằng sắt rỉ. Anh chỉ tôn trọng những dấu vết người xưa để lại đây, Bảo gật đầu rồi lặng lẽ ăn hết bát cơm của mình.
Ông Lộc ăn cơm tối nay ít hơn hẳn mọi ngày khác, ông đặt đũa xuống sớm và ngồi nhìn ra cửa chính. Bà Nhàn gắp thức ăn vào bát chồng mà ông không ăn, Quân trông thấy hết nhưng anh không nói xen vào gì, anh hiểu gia chủ cần thời gian để tiêu hóa chuyện này.
Sau bữa cơm, ông Ba ra hiên kiểm tra lại bậc cửa, ông dẫm nhẹ lên bậc mấy lần cho thật chắc chắn, bậc cửa vững vàng không hề xê dịch chút nào cả. Ông quay vào báo lại cho Quân là bậc đã yên, Quân gật đầu và ghi nhận việc đó vào cuối trang.
Đêm xuống, Quân đi ra hiên đứng nhìn bậc cửa chính, bậc gỗ đã nằm yên như chưa từng được nhấc lên. Ông Ba khóa cổng và đi ngang qua chỗ anh đứng, ông nói khẽ rằng ông tin lời xác nhận của mình, ông ở đây từ ngày đầu nên không thể nhớ sai.
Quân cảm ơn ông Ba và chúc ông ngủ ngon tối nay, anh quay vào buồng và mở sổ viết trang tổng kết ngày. Trang tổng kết ghi chiếc đinh sắt đóng ngược dưới bậc, nó ghi lời xác nhận nguyên trạng của ông Ba kèm theo. Nó ghi cả quyết định tra cứu lệ nghề vào ngày mai.
Anh đặt hộp đồ nghề có túi đinh ở đầu giường, tiếng gió ngoài sông thổi qua khe cửa buồng rất khẽ, căn nhà đêm nay yên tĩnh một cách khác lạ hẳn. Một chiếc đinh nhỏ nằm im dưới bậc suốt bao năm, sáng mai, anh sẽ nói với gia chủ những gì anh biết.