BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 14: Dấu Ếm Trong Lệ Nghề Mộc

Sáng ngày một tháng tư, Quân dậy sớm hơn mọi ngày, lúc chín giờ sáng, anh đã ngồi ở gian giữa nhà, trên bàn là cuốn sách nghề cũ và cuốn sổ kiểm tra. Túi…

Nội dung chương

Sáng ngày một tháng tư, Quân dậy sớm hơn mọi ngày, lúc chín giờ sáng, anh đã ngồi ở gian giữa nhà, trên bàn là cuốn sách nghề cũ và cuốn sổ kiểm tra. Túi vải đựng chiếc đinh nằm trong hộp đồ nghề khóa kín, anh đã đọc lại đoạn sách về đinh ở bậc cửa.

Cuốn sách nghề này anh giữ theo mình nhiều năm nay, nó là sách chép tay của một người thợ già xưa. Thầy dạy anh trao nó cho anh trước khi thầy mất, trong sách có phần nói riêng về lệ Lỗ Ban cổ, phần đó ghi cả lệ lành và lệ xấu của nghề.

Quân lật tới phần nói về các dấu ở bậc cửa, người xưa coi bậc cửa là nơi đón khí vào nhà. Vật đặt dưới bậc cửa đều phải theo lệ lành cả, đinh phải đóng xuôi và phải đóng chẵn số theo lệ. Giấy cầu may phải gấp ngay ngắn và đặt hướng lên.

Đinh đóng ngược lại bị sách xếp vào nhóm dấu xấu, sách gọi đó là cách làm nghịch khí của căn nhà, người đặt đinh ngược muốn nhà đó ở không yên ổn. Sách viết rất ít chữ nhưng ý tứ rất rõ ràng, Quân chép lại từng câu của đoạn đó vào sổ tay.

Anh đối chiếu chiếc đinh tìm thấy với đoạn sách này, chiếc đinh nằm đúng vị trí sách nói về bậc cửa. Cách nó hướng mũi xuống dưới khớp với dấu nghịch khí, vị trí của nó ở góc trong hốc bậc cũng rất kín. Mọi chi tiết đều khớp nhau một cách đáng ngại.

Tuy vậy Quân vẫn giữ mình ở mức thận trọng nhất, sách nghề là một căn cứ, nhưng chưa phải tất cả. Anh còn cần lời người thật và số đo thật nữa, một mình chiếc đinh chưa đủ để anh kết luận mạnh, anh ghi vào sổ hai chữ nghi ngờ ở đầu trang.

Ông Ba mang trà lên gian giữa cho anh lúc này, ông ngồi xuống và hỏi anh tra sách ra được gì, Quân đáp sách xưa xếp đinh ngược vào dấu xấu nghề. Ông Ba nghe xong thì hai tay ông đan vào nhau, ông nói ông sống gần hết đời mà chưa nghe chuyện này.

Quân kể cho ông Ba nghe thêm về lệ Lỗ Ban xưa, ông kể thợ mộc xưa có hai cách để lại dấu nghề. Cách lành là giấu vật cầu tài cho gia chủ tốt, cách xấu là giấu vật nghịch lệ khi bị đối xử tệ, hai cách đó đều nằm trong cùng một lệ nghề cổ. Người ngoài nghề gần như không ai biết tới chúng cả.

- Vậy chiếc đinh này thuộc cách thứ hai sao?

- Theo sách thì hình thức của nó thuộc nhóm xấu.

Nhưng anh chưa khẳng định ai đặt nó và vì sao, anh nói rõ anh mới chỉ nghi ngờ có người cố ý. Hai chữ cố ý đó anh nhấn rất chậm và rõ.

Buổi trưa, bà Nhàn mời Quân ở lại ăn cơm cùng nhà, bà nói ông Lộc trưa nay cũng về nhà ăn cơm, bà muốn anh trình bày chuyện chiếc đinh cho ông nghe. Quân gật đầu và mang theo cuốn sổ lên gian giữa, anh cũng mang theo tờ giấy in hình hốc bậc cửa.

Ông Lộc về tới nhà lúc mười hai giờ trưa nay, ông rửa tay rồi ngồi vào ghế chủ như thường lệ. Bà Nhàn ngồi bên cạnh. Bà ra hiệu cho Quân bắt đầu, ông Ba đứng ở cửa gian giữa lặng lẽ nghe cùng. Không khí trong gian giữa căng thẳng ngay từ đầu buổi.

Quân mở sổ và trình bày từng bước rất chậm rãi, anh nói lại việc tháo bậc cửa chiều hôm kia. Anh nói về chiếc đinh sắt nằm ngược trong hốc bậc, anh đưa tờ giấy in hình hốc bậc cho ông xem, rồi anh đọc đoạn sách nghề anh vừa chép sáng nay.

Ông Lộc cầm tờ giấy in và nhìn rất kỹ lưỡng.

- Đoạn sách đó có đáng tin hay không vậy?

- Sách là sách chép tay của thợ xưa truyền lại.

Anh không dám nói nó đúng tuyệt đối mọi điều trong đó, nhưng hình thức chiếc đinh khớp với đoạn sách này thật. Đó là điều anh tận mắt thấy và tận tay ghi.

- Tôi nói ở mức nghi ngờ thôi, thưa ông. Có người năm xưa đã cố ý làm điều xấu này. Tôi chưa biết người đó là ai và vì sao làm. Muốn rõ hơn, tôi phải đo tiếp và hỏi thêm người xưa.

Ông Lộc nghe câu đó xong thì im lặng rất lâu, ông đặt tờ giấy in xuống bàn và nhìn ra hiên, bậc cửa chính nằm ngoài hiên trong nắng trưa tháng tư. Ông bước qua nó mỗi ngày suốt từ năm hai mươi, nay ông nhìn nó bằng ánh mắt hoàn toàn khác hẳn.

Bà Nhàn nắm lấy tay chồng. Bà khẽ siết nhẹ một cái, bà nói bà đã bảo nhà này có điều chẳng lành mà. Bà nói may mà mời được anh Quân về xem sớm, ông Lộc không đáp lời vợ mà chỉ thở dài ra, tiếng thở dài của ông nặng hơn mọi lần trước nhiều.

Quân nói thêm rằng anh cần đo tiếp các hạng mục còn lại, gian bếp và cửa sau vẫn chưa đo trong đợt này, kết quả ở đó sẽ cho anh thêm căn cứ chắc hơn. Anh cũng cần hỏi thêm ông Ba về toán thợ xưa, ông Lộc gật đầu. Ông bảo anh cứ làm theo ý mình.

Buổi chiều, Quân ngồi một mình rà lại toàn bộ sổ, anh kẻ lại bảng tổng kết các hạng mục đã đo qua. Ba dấu mực đỏ đầu tiên vẫn nằm ở trang trước, hai cửa sổ phía tây và gian tây đo ra lành cả, số dấu đỏ vì thế không tăng thêm trong đợt này.

Anh tự nhắc mình về giới hạn của kết luận hôm nay, anh mới nói được một câu ở mức nghi ngờ thôi. Câu đó là có người năm xưa đã cố ý làm, anh chưa nói được người đó thuộc toán thợ hay ai khác, anh cũng chưa nói được người đó làm thêm gì nữa. Mọi câu sau đều phải chờ bằng chứng tiếp theo cả.

Ông Ba vào buồng chái tìm anh vào lúc chiều muộn, ông mang theo một ấm trà nhỏ và hai cái chén. Ông nói ông muốn hỏi anh thêm về lệ nghề xưa.

- Thợ xưa giấu vật xấu thì giấu mấy chỗ?

Quân đáp tùy lệ, thường không chỉ một chỗ trong nhà.

Câu trả lời đó làm ông Ba ngồi lặng đi một lúc, ông nói vậy có khi trong nhà còn chỗ khác nữa. Quân đáp đó là khả năng anh đang tính tới thật, gian bếp là chỗ anh muốn kiểm tra kỹ sắp tới. Vì bếp giữ lửa của nhà theo quan niệm người xưa, nhưng anh dặn ông chưa nói việc này với ai vội.

Ông Ba gật đầu. Ông hứa giữ kín điều anh vừa dặn. Ông nói ông chỉ mong nhà này yên ổn trở lại thôi, ông đã coi nhà này như nhà của chính mình rồi. Quân rót trà mời ông và cảm ơn sự tin cậy đó, hai người uống trà trong ánh chiều nhạt ngoài cửa sổ.

Sau buổi trình bày, Quân quay về buồng chái ngồi lặng, anh mở hộp đồ nghề và lấy túi vải ra xem lại. Chiếc đinh nằm trong túi vẫn giữ nguyên màu rỉ nâu, anh đặt nó cạnh cây thước gỗ trên mặt bàn nhỏ. Một vật là vật nghề lành của chính bản thân anh, một vật là dấu xấu người xưa để lại trong nhà.

Anh nghĩ về những căn nhà anh từng phục dựng trước đây, có nhà anh tìm thấy đồng xu cổ dưới ngưỡng cửa. Có nhà anh tìm thấy gói giấy cầu may trong kèo, tất cả những vật đó đều xuôi lệ và lành tính cả, chưa nhà nào cho anh một vật ngược lệ thế này. Kinh nghiệm cũ vì thế chỉ giúp anh được một nửa.

Quân lấy thêm một cuốn sổ tay riêng của thầy anh, trong sổ tay có mấy trang ghi lời dặn về lệ xấu. Thầy anh dặn gặp dấu xấu thì không được nóng vội, phải tìm đủ ba thứ mới được mở miệng nói chắc. Ba thứ đó là vật thật, số đo thật và người thật, vật thật anh đã có là chiếc đinh ngược này đây, số đo thật anh đang có một phần trong sổ kiểm tra. Người thật kể chuyện năm xưa thì anh chưa gặp được.

Anh ghi ba thứ đó thành ba dòng ở trang mới, dưới dòng vật thật, anh đánh dấu đã có một vật. Dưới dòng số đo, anh ghi đang đo tiếp đợt hai, dưới dòng người thật, anh để trống và khoanh tròn lại, khoanh tròn đó nhắc anh việc quan trọng còn thiếu này. Không có người kể, mọi kết luận đều còn lơ lửng hết.

Ông Lộc đi ngang qua cửa buồng chái vào lúc đó, ông dừng lại và nhìn vào trong buồng của anh. Ông hỏi anh tối nay có cần thêm đèn dầu không, Quân đáp anh đủ sáng rồi và cảm ơn ông nhiều, ông gật đầu rồi đi tiếp về phía gian giữa nhà. Thái độ của ông hôm nay đã mềm hơn trước rõ rệt.

Bà Nhàn sau đó mang lên cho anh một bát chè đỗ, bà nói anh làm việc cả ngày phải ăn thêm chút.

- Mai anh có đo tiếp gian bếp hay không?

Quân đáp mai anh sẽ xuống gian bếp đo cả ngày, bà gật đầu và dặn anh cần gì cứ gọi ông Ba, bà đi khỏi buồng với bước chân nhẹ và chậm rãi.

Quân ăn bát chè rồi quay lại bàn viết của mình, anh đọc lại đoạn sách nghề thêm một lần nữa kỹ. Anh gạch chân những chữ nói về người đặt dấu xấu, sách nói người đặt dấu xấu phải là người trong nghề, người ngoài không biết lệ thì không đặt đúng chỗ được. Chỗ đặt phải kín, phải đúng điểm và phải bền lâu, chiếc đinh này đạt cả ba điều sách vừa nói đó.

Anh ghi nhận xét đó vào sổ nhưng kèm chữ nghi ngờ, anh không cho phép mình viết tên bất kỳ ai vào sổ. Trong đầu anh lúc này chưa có một cái tên nào, anh chỉ có một nhóm người rất rộng là thợ xưa. Nhóm đó gồm thợ cả, thợ phó và cả thợ phụ nữa, ai trong nhóm đó cũng có thể biết lệ nghề này.

Tối hôm đó, Quân viết thư tay cho một người bạn nghề, người bạn này ở Hà Nội và giữ nhiều sách nghề cổ. Anh hỏi bạn về các ghi chép khác liên quan đinh ngược, anh muốn có thêm một nguồn đối chiếu ngoài sách của mình. Thư viết xong, anh nhờ ông Ba mai gửi bưu điện giúp.

Anh mở hộp đồ nghề và nhìn túi vải đựng đinh, chiếc đinh nằm yên trong túi vải sẫm màu rỉ nâu, nó nhỏ bé nhưng làm cả nhà họ Trần xáo động. Quân khóa hộp lại và đặt nó về vị trí cũ, anh viết trang tổng kết ngày hôm nay vào sổ kiểm tra.

Trang tổng kết ghi rõ mức kết luận của anh hôm nay, nghi ngờ có người cố ý làm điều xấu với nhà. Căn cứ là chiếc đinh ngược và đoạn sách nghề cổ, hướng tiếp theo là đo gian bếp và cửa sau nhà. Anh gấp sổ lại khi đồng hồ đã chỉ chín giờ tối.

Ngoài sân, tiếng dế kêu râm ran sau một ngày nắng, Quân đứng ở cửa buồng nhìn về phía gian giữa tối. Căn nhà gỗ lim chìm trong bóng tối rất yên tĩnh, nhưng anh biết dưới vẻ yên tĩnh đó còn nhiều điều, ngày mai anh sẽ mang thước vào gian bếp của nhà. Ở đó, số đo sẽ nói tiếp câu chuyện còn dở này.

Chương khác

Xem thêm