BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 33: Giàn Giáo Dưới Đòn Dông
Đầu giờ chiều ngày ba mươi tháng tư, ông Lộc gọi Quân vào gian giữa và nói ngắn gọn rằng ông đồng ý cho chuẩn bị. Ông nói ông đã hỏi người quen làm nghề…
Nội dung chương
Đầu giờ chiều ngày ba mươi tháng tư, ông Lộc gọi Quân vào gian giữa và nói ngắn gọn rằng ông đồng ý cho chuẩn bị. Ông nói ông đã hỏi người quen làm nghề gỗ ở thị trấn từ chiều hôm trước. Người ấy bảo khớp mộng cổ tháo được nếu người tháo hiểu đúng chiều lắp của nó. Ông cũng nói rõ ông mới đồng ý khâu chuẩn bị mà thôi. Việc nậy mở chính thức chỉ bắt đầu khi ông gật đầu vào sáng ngày mai, sau khi xem xét toàn bộ giàn giáo và dụng cụ.
Quân cảm ơn ông rồi bắt tay ngay vào việc cùng ông Ba và Bảo. Giàn giáo thép được chuyển từ kho sau nhà ra gian giữa vào đầu giờ chiều. Bốn chân giàn được kê trên những tấm ván dày để phân đều sức nặng trên nền gạch. Hai thanh ngang đỡ được lót vải mềm ở mặt tiếp xúc với gỗ lim. Quân tự tay kiểm tra từng khóa giàn, từng con ốc siết, vì anh không muốn bất cứ sai sót cơ khí nào xảy ra dưới thanh đòn dông quý giá của gia chủ.
Bảo dù người còn yếu vẫn xin được phụ những việc nhẹ ở dưới đất. Anh đưa dụng cụ, giữ đầu dây thừng và ghi lại danh sách vật tư theo lời Quân đọc. Hằng pha trà và mang nước ra cho mọi người, thỉnh thoảng cô lại ngẩng lên nhìn thanh đòn dông với vẻ lo lắng thấy rõ. Bà Nhàn thắp một nén hương lên bàn thờ gia tiên ở gian bên rồi quay ra ngồi quan sát ở cửa. Không khí trong gian giữa hôm ấy giống hệt một công trường nhỏ, trật tự và căng thẳng.
- Anh Quân, cái kích đỡ này đặt lệch một chút có sao không, Bảo hỏi khi hai người căn chỉnh vị trí dưới khớp mộng.
- Lệch là không được, Quân đáp. Lực đỡ phải đi thẳng vào thân gỗ qua tấm đệm này. Lệch một chút là điểm tỳ sẽ cấn vào cạnh gỗ và để lại vết ngay.
- Ngày xưa toán thợ không có kích thép như thế này đâu, ông Ba nói. Họ dùng đòn bẩy gỗ với ròng rọc dây thừng mà đưa cả thanh lim lên nhẹ như không ấy.
- Vì thế cháu mới phải cẩn thận gấp đôi, Quân nói. Tay nghề của họ cao hơn cháu. Dụng cụ của cháu hiện đại hơn nhưng không được phép ỷ lại vào nó.
Quân cho dựng thêm một sàn thao tác hẹp ở độ cao vừa tầm tay với tới khớp mộng. Anh leo lên sàn, dùng thước dây đo lại khoảng cách từ mặt sàn tới miệng mộng và ghi con số lên băng dính dán ở cột giàn. Anh đánh dấu chiều rút nêm bằng một vạch phấn nhỏ ở mặt dưới thanh gỗ. Vạch phấn ấy sẽ là kim chỉ nam cho thao tác sáng mai. Sai chiều một ly là toàn bộ khớp mộng có thể bị bó cứng thêm.
Khi giàn giáo đã hoàn chỉnh, Quân mời cả nhà vào gian giữa để nghe phần cam kết của mình. Ông Lộc ngồi ghế chủ tọa. Bà Nhàn, Bảo và Hằng ngồi hai bên. Ông Ba đứng cạnh giàn giáo với cây búa gỗ trong tay. Quân đứng giữa gian, dưới thanh đòn dông, và nói từng điều một cách rõ ràng, chậm rãi, để không ai trong nhà nghe sót một chữ nào.
- Tôi xin cam kết trước cả nhà như sau, Quân nói. Thứ nhất, tôi chỉ nậy mở khớp mộng theo đúng chiều lắp của thợ xưa, không đục, không cưa, không phá bất cứ phần gỗ nào.
- Thứ hai thì sao, ông Lộc hỏi, mắt ông nhìn thẳng vào anh.
- Thứ hai, nếu thấy dấu hiệu gỗ nứt hoặc khớp mộng không chịu nhúc nhích theo chiều đúng, tôi dừng lại ngay và lắp trả nguyên trạng, Quân đáp. Tôi không cố sức tới cùng bằng mọi giá.
- Thứ ba, tôi nghe người quen nói thợ giỏi phải chịu trách nhiệm bằng danh dự nghề, ông Lộc nói tiếp. Điều ấy anh tính thế nào đây.
- Thứ ba, tôi chịu hoàn toàn trách nhiệm nếu tay tôi làm tổn hại thanh đòn dông này, Quân nói. Ngày mai có họ hàng nào của ông tới xem, ông cứ nói thẳng người chịu trách nhiệm là tôi, Đỗ Minh Quân.
Ông Lộc gật đầu sau câu nói ấy. Lần gật đầu này dứt khoát hơn hẳn cái gật đầu ngập ngừng của sáng hôm qua. Bà Nhàn chắp hai tay trước ngực như người vừa trút được một phần lo lắng lớn. Bảo nhìn lên giàn giáo rồi nói anh sẽ đứng ở vị trí giữ dây an toàn vào sáng mai, dù cha anh có cản anh cũng xin được đứng ở đó. Hằng hỏi Quân có cần thêm đèn không vì gian giữa vào buổi sáng thường thiếu sáng ở phía trên cao.
Quân cùng ông Ba kiểm tra lại bộ dụng cụ đặt trên tấm vải trắng ở chân giàn giáo. Trong bộ dụng cụ chỉ có búa gỗ, nêm gỗ mềm, đòn nậy bọc vải, kẹp gỗ, đèn pin, đèn chiếu và găng tay vải. Không có một chiếc đục sắt nào được đặt ở đó. Không có cưa, không có khoan, không có bất cứ thứ gì có thể cắt vào thớ gỗ lim. Ông Lộc đi một vòng quanh tấm vải, nhìn kỹ từng món rồi mới gật đầu lần nữa.
- Tôi nói thêm một điều cho rõ, Quân nói khi mọi người chuẩn bị rời gian giữa. Ngày mai, khi miệng mộng hé ra, dù bên trong có gì hay không có gì, cả nhà cũng phải giữ bình tĩnh. Không ai được thò tay vào hốc mộng trước khi tôi xem xét và nói rõ tình trạng bên trong.
- Nếu trong đó thật sự có thứ không nên có thì sao, Hằng hỏi, giọng cô nhỏ đi.
- Thì chúng ta nhìn tận mắt, ghi lại cẩn thận và bàn cách xử lý đúng lệ nghề, Quân đáp. Không ai được tự ý kéo, giật hay làm rơi thứ ở trong đó ra ngoài.
Chiều muộn, ánh nắng cuối ngày rọi qua cửa sổ làm thanh đòn dông hiện rõ từng đường vân sẫm như sóng nước. Giàn giáo đứng im dưới nó, vững chãi và gọn gàng, không chạm vào bất cứ đồ thờ hay bàn ghế nào của gian giữa. Ông Lộc cho dời chiếc bàn dài sang sát tường để lấy khoảng trống thao tác rộng rãi. Ông cũng dặn ông Ba khóa cổng sớm tối nay, không tiếp khách lạ, để sáng mai cả nhà được yên tĩnh làm việc hệ trọng này.
Quân leo lên sàn thao tác một lần cuối để thử độ vững của giàn bằng chính sức nặng cơ thể mình. Sàn không rung, không kêu, các khóa giàn giữ chặt như anh mong muốn. Anh tụt xuống, phủi bụi trên tay áo rồi nhìn lên khớp mộng chính giữa lần nữa. Sáu năm trời hốc gỗ ấy khép kín trên đầu gia đình này. Sáng mai, lần đầu tiên kể từ ngày dựng nhà, nó sẽ được mở ra trước mắt tất cả mọi người.
Trong lúc dọn dẹp cuối buổi, ông Ba còn chỉ cho Quân xem một chi tiết nhỏ ở chân cột cái gần giàn giáo. Đó là một vết xước mờ trên mặt gỗ, theo lời ông là dấu còn lại từ ngày toán thợ đưa đòn dông lên vị trí năm xưa. Ông kể thanh gỗ quệt nhẹ vào cột trong lúc ròng rọc kéo lên, và người thợ cả đã tự tay mài nhẵn lại vết xước ấy cho chủ nhà yên lòng. Quân cúi xuống nhìn vết xước đã lên nước bóng theo năm tháng. Chi tiết nhỏ ấy cho anh thêm một hình dung rõ ràng về sự cẩn thận của toán thợ năm xưa.
- Ông thợ cả ấy làm việc kỹ tới mức này cơ à, Bảo hỏi khi nghe ông Ba kể xong.
- Kỹ lắm cậu ạ, ông Ba đáp. Một vết xước bằng móng tay ông ấy cũng không chịu bỏ qua. Thế nên tôi mới bảo, nhà này mà có chuyện gì thì không bao giờ là lỗi tay nghề của toán thợ ấy được đâu.
- Chính vì họ làm kỹ như thế, Quân nói, nên ngày mai chúng ta càng phải mở cho khéo. Mở hỏng một khớp mộng hoàn hảo như vậy thì tôi không còn mặt mũi nào nhìn lại bản vẽ của mình nữa.
Chiều xuống dần, Quân cho thắp thử hệ thống đèn chiếu hướng lên khớp mộng để kiểm tra độ sáng cho buổi sáng mai. Ánh đèn trắng làm nổi rõ từng đường vân gỗ và cả những hạt bụi mịn bay trong không trung. Hằng đứng dưới đất nhìn lên và nói gian giữa lúc này trông giống một phòng mổ hơn là gian nhà thờ cúng thường ngày. Bà Nhàn nghe con gái nói vậy thì bật cười khẽ, tiếng cười hiếm hoi của bà trong nhiều ngày căng thẳng vừa qua. Ông Lộc cũng cười theo vợ một tiếng ngắn rồi quay lại vẻ nghiêm trang quen thuộc.
Quân tiếp tục kiểm tra dây an toàn buộc ở hai đầu giàn giáo và thử kéo mạnh bằng cả hai tay. Anh buộc thêm một nút dự phòng ở đầu dây phía cột cái. Anh cũng đặt sẵn một chiếc thang tre chắc chắn ở góc gian để người ở dưới có thể lên hỗ trợ khi cần. Mọi lối đi quanh giàn giáo được dọn quang, không còn ghế hay vật dụng nào vướng víu. Anh đi một vòng cuối quanh gian giữa, chạm tay vào từng chân giàn, từng tấm đệm lót như một người thợ kiểm tra lại công việc của chính mình trước giờ phút quan trọng.
Ông Lộc tiễn mọi người ra khỏi gian giữa rồi tự tay khép cửa lại. Ông nói tối nay gian giữa sẽ để nguyên hiện trạng như vậy, không ai được vào dời bất cứ thứ gì. Ông dặn ông Ba ngủ sớm và giữ sức cho buổi sáng mai. Ông cũng dặn Bảo không được thức khuya ở xưởng như mọi hôm nữa. Những lời dặn dò bình dị ấy cho thấy gia chủ đã thật sự đặt lòng mình vào việc ngày mai, dù quyết định đồng ý của ông đến chậm và khó khăn hơn mọi người mong đợi.
Đêm hôm ấy Quân ngủ sớm hơn thường lệ để giữ đầu óc tỉnh táo cho buổi sáng quan trọng. Trước khi về buồng, anh đi ngang gian giữa và thấy ông Lộc vẫn đứng một mình dưới giàn giáo. Ông đưa tay sờ nhẹ lên chân giàn thép lạnh, rồi ngẩng đầu nhìn lên thanh gỗ của đời mình. Hai người gật đầu chào nhau mà không nói thêm lời nào. Mọi lời cần nói đã được nói hết vào buổi chiều hôm nay rồi.