BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 34: Chiếc Đục Gãy Trong Hốc Mộng
Mười giờ sáng ngày một tháng năm, gian giữa biệt phủ họ Trần sáng rõ dưới ánh nắng đầu hè rọi qua hai cửa sổ lớn. Giàn giáo đã được kiểm tra lại một lượt…
Nội dung chương
Mười giờ sáng ngày một tháng năm, gian giữa biệt phủ họ Trần sáng rõ dưới ánh nắng đầu hè rọi qua hai cửa sổ lớn. Giàn giáo đã được kiểm tra lại một lượt từ sớm. Kích đỡ ăn lực đều vào tấm đệm lót dưới thân đòn dông. Cả nhà họ Trần đều có mặt. Ông Lộc và bà Nhàn đứng ở phía cột cái. Bảo giữ dây an toàn ở chân giàn. Hằng đứng cạnh mẹ, hai tay cô nắm chặt vào nhau. Ông Ba cầm cây đèn chiếu đứng ở vị trí Quân đã dặn từ chiều hôm trước.
Quân leo lên sàn thao tác cùng một người phụ việc duy nhất là ông Ba ở tầng giàn thấp hơn. Anh đeo găng tay vải, hít một hơi dài rồi đặt đòn nậy bọc vải vào đúng vị trí vạch phấn đã đánh dấu. Công việc mở khớp mộng không cần sức mạnh thô bạo. Nó cần sự kiên nhẫn, từng ly một, đúng như cách thợ xưa đã lắp nó vào sáu năm trước. Quân gõ nhẹ búa gỗ lên cán nậy. Một tiếng. Hai tiếng. Miệng mộng vẫn im lìm như chưa từng bị chạm tới.
- Cứ từ từ thôi anh Quân, ông Lộc nói vọng lên từ dưới đất. Không ai giục anh đâu. Gỗ nhà tôi chờ được, tôi cũng chờ được.
- Ông cứ đứng yên ở vị trí đó giúp tôi, Quân đáp mà mắt không rời khỏi miệng mộng. Khi mộng chuyển động, tôi cần mọi người không di chuyển để giàn không rung theo.
Quân đổi góc đặt nậy sang phía đối diện và gõ thêm ba nhịp nhẹ nữa. Lần này anh nghe thấy một âm thanh rất nhỏ phát ra từ trong thân gỗ. Đó là tiếng nêm gỗ cọ vào thành hốc sau nhiều năm nằm im. Anh dừng tay ngay, ra hiệu cho ông Ba nâng đèn lên cao hơn. Rồi anh rút chiếc nêm giữ ở đầu khớp ra được một đoạn ngắn bằng hai ngón tay. Bụi gỗ mịn rơi xuống sàn thao tác như một lớp phấn nâu nhạt.
Khớp mộng bắt đầu hé mở.
Miệng mộng tách ra chậm rãi, từng ly một, để lộ một khoảng tối hẹp bên trong thân gỗ lim. Quân ghé đèn pin vào khe hở ấy và nín thở. Ánh sáng trắng quét qua một vật bằng sắt nằm gọn trong hốc mộng. Vật ấy không nằm ngẫu nhiên. Nó được đặt ngay ngắn theo chiều dọc hốc, như một thứ đã được tính toán vị trí từ trước. Quân ra hiệu cho mọi người ở dưới giữ im lặng tuyệt đối, rồi anh nới thêm miệng mộng ra vừa đủ để nhìn rõ toàn bộ vật bên trong.
Đó là một chiếc đục sắt gãy mũi.
Phần mũi đục đã gãy lìa, vết gãy xù xì và cũ kỹ. Quanh thân đục, một lá bùa giấy đã ngả màu vàng sẫm được quấn chặt nhiều vòng. Trên mặt lá bùa, những nét vẽ ngoằn ngoèo bằng thứ mực đỏ sẫm đã khô cứng hiện rõ dưới ánh đèn. Quân nhìn kỹ màu sắc và độ khô của những nét vẽ ấy. Anh nhận ra đó không phải mực son thường dùng trong các lễ cúng lành. Đó là lá bùa vẽ bằng máu gà trống đen đã khô sẫm theo năm tháng, đúng như phần tà lệ mà anh từng đọc trong sách nghề cũ của mình.
- Có gì ở trong đó vậy anh Quân, bà Nhàn hỏi, giọng bà run lên.
- Cả nhà bình tĩnh, Quân nói rõ từng chữ. Bên trong hốc mộng có một chiếc đục sắt gãy mũi quấn một lá bùa. Tôi cần ít phút nữa để quan sát kỹ trước khi nói thêm bất cứ điều gì.
Ông Ba nghe tới đó thì tay ông run mạnh. Cây đèn chiếu trong tay ông tuột khỏi tay và rơi xuống sàn giàn, vang lên một tiếng keng khô khốc giữa gian nhà yên lặng. Ánh đèn chao đảo một vòng rồi tắt ngấm. Bảo ở dưới đất giật mình buông lỏng dây an toàn một nhịp rồi nắm chặt lại ngay. Hằng đưa tay lên bịt miệng để không bật ra tiếng kêu. Bà Nhàn phải vịn vào cột cái mới đứng vững được.
- Tôi xin lỗi, ông Ba lắp bắp. Tay tôi run quá. Sáu năm nay tôi ngủ ở gian chái bên kia, trên đầu tôi là cái thứ này đây sao.
- Ông Ba đứng yên, đừng bước đi đâu cả, Quân nói nhanh mà vẫn giữ giọng bình tĩnh. Đèn phụ vẫn còn. Mọi người không ai bị sao cả. Chúng ta làm tiếp cho xong phần quan sát này đã.
Quân bật đèn pin dự phòng và chiếu lại vào hốc mộng. Chiếc đục gãy nằm nguyên ở vị trí cũ, lá bùa quấn quanh nó không hề xô lệch sau cái rung vừa rồi. Anh chụp nhiều tấm ảnh từ các góc khác nhau bằng điện thoại. Anh ghi nhớ kích thước ước lượng của chiếc đục và cách quấn của lá bùa. Anh cũng quan sát thành hốc mộng xung quanh và thấy gỗ hoàn toàn khô ráo, không mối mọt, không ẩm mốc. Hốc mộng này đã được khoét sẵn từ ngày dựng nhà với kích thước vừa khít cho vật nằm bên trong.
Điều ấy nói lên một sự thật giản dị mà nặng nề. Vật này không rơi vào đây. Không ai vô tình bỏ quên nó trong lúc thi công. Nó được đặt vào đây có chủ ý, bởi một bàn tay rất vững nghề, vào đúng thời điểm khớp mộng được đóng lại lần cuối cùng. Quân chưa nói suy luận ấy thành lời với cả nhà. Anh chỉ yêu cầu ông Lộc bước lại gần chân giàn để nhìn vào màn hình điện thoại của anh. Trong ảnh chụp, chiếc đục gãy và lá bùa hiện rõ tới từng chi tiết.
Ông Lộc nhìn màn hình rất lâu. Tay ông đặt trên chân giàn thép hơi run lên, giống hệt tay ông Ba ít phút trước đó. Ông không nói một lời nào. Bà Nhàn nhìn ảnh rồi quay mặt đi, nước mắt bà trào ra lặng lẽ. Bảo leo lên hai bậc thang thấp nhất để nhìn cho rõ hơn, rồi anh tụt xuống và nói một câu ngắn gọn với cha mình.
- Cha, thế này thì không còn là chuyện trùng hợp nữa rồi, Bảo nói. Hai thứ trước còn nói là ai lén bỏ vào được. Thứ này nằm trong đòn dông, chỉ có người dựng nhà mới bỏ vào được thôi.
- Con đừng nói tiếp nữa, ông Lộc nói khẽ. Cha nghe đủ rồi. Để anh Quân làm cho xong việc của anh ấy đã.
Quân dành thêm ít phút nữa để quan sát thật kỹ cách lá bùa được quấn quanh thân đục. Lá bùa quấn theo chiều xoắn đều, mỗi vòng chồng lên vòng trước đúng một nửa bề rộng. Đầu lá bùa được gấp lại và nhét chặt vào vòng quấn cuối cùng, không dùng keo cũng không dùng chỉ buộc ngoài. Cách quấn ấy đòi hỏi đôi tay rất quen việc và một khoảng thời gian bình tĩnh, không thể là việc làm vội vàng trong lúc đông người qua lại. Anh ghi nhớ từng chi tiết ấy để đối chiếu với sách nghề vào sáng mai.
Anh cũng để ý tới vị trí nằm của chiếc đục trong hốc. Mũi gãy của nó hướng về phía gian giữa của căn nhà. Cán đục hướng về phía hậu cung phía sau. Sách nghề anh từng đọc có nhắc tới việc hướng đặt của vật nghề trong kết cấu nhà. Hướng đặt này không phải ngẫu nhiên theo tay người bỏ vào. Nó cho thấy người đặt đã tính toán cả vị trí lẫn chiều hướng của vật từ khi hốc mộng còn đang mở trên mặt đất. Quân chụp thêm hai tấm ảnh cận cảnh về chiều hướng ấy trước khi hạ đèn xuống.
- Anh Quân, cho tôi hỏi một câu này thôi, bà Nhàn nói khi anh vừa tụt xuống một bậc giàn để nghỉ tay. Cái lá quấn quanh nó, nhìn gần có thật là giấy vẽ bằng thứ mực đỏ sẫm như anh nói không.
- Thưa bà, đúng vậy, Quân đáp. Ngày mai tôi sẽ đối chiếu kỹ với sách nghề trước mặt cả nhà. Nhưng bằng mắt nghề của tôi lúc này, những nét vẽ ấy đã khô sẫm từ rất lâu rồi, khớp với số năm căn nhà này được dựng lên.
- Sáu năm, bà Nhàn lặp lại khẽ. Sáu năm nó nằm trên đầu nhà tôi mà tôi vẫn thắp hương khấn vái ở ngay gian này mỗi ngày rằm.
Quân quyết định không rút chiếc đục ra khỏi hốc mộng trong buổi sáng hôm nay. Anh giải thích cho cả nhà nghe lý do của mình ngay tại chỗ. Vật này gắn liền với lệ nghề của người đã đặt nó vào. Tháo nó ra tùy tiện bằng tay người ngoài nghề mộc cổ có thể làm hỏng cả vật lẫn khớp mộng. Quan trọng hơn, cách tháo đúng lệ là một phần của việc hóa giải sau này, không phải một thao tác tò mò trong lúc phát hiện. Cả nhà nghe anh nói và đều gật đầu đồng ý, dù Hằng có vẻ sốt ruột thấy rõ.
- Vậy bây giờ cứ để nó nằm ở đó sao anh, Hằng hỏi.
- Tôi sẽ khép tạm miệng mộng lại đúng vị trí cũ, Quân đáp. Hốc mộng sẽ được giữ nguyên trạng như sáu năm qua cho tới khi có người đúng nghề tới xử lý. Việc của sáng nay là nhìn thấy và ghi lại, không phải lấy ra.
Quân hạ kích đỡ xuống từ từ và đưa miệng mộng trở về vị trí khép kín ban đầu. Anh gõ nhẹ búa gỗ cho nêm giữ ăn lại vào rãnh cũ. Thanh đòn dông trở lại dáng vẻ im lìm quen thuộc trên cao, như chưa từng có chuyện gì xảy ra trong buổi sáng này. Nhưng Quân biết mọi người trong gian giữa đều đã thay đổi sau những gì vừa tận mắt chứng kiến. Không còn ai có thể quay lại trạng thái nửa tin nửa ngờ của những ngày đầu tháng ba nữa.
Giàn giáo được giữ nguyên tại chỗ theo yêu cầu của Quân, để phục vụ cho những lần kiểm tra sau nếu cần. Ông Lộc ngồi xuống ghế và uống cạn một chén nước lớn mà bà Nhàn đưa cho ông. Ông Ba ngồi ở bậc thềm, hai tay ông vẫn chưa hết run, ông cứ nhìn lên thanh đòn dông rồi lại lắc đầu. Ngoài sân, nắng tháng năm đã lên cao, tiếng ve đầu mùa bắt đầu râm ran trong vườn vải sau nhà.
Quân tụt xuống khỏi giàn giáo, tháo găng tay và đứng giữa gian nhà nhìn lên thanh gỗ lim một lần cuối trong buổi sáng hôm ấy. Ba vật lạ trong căn nhà này giờ đã đủ mặt. Một chiếc đinh ngược ở bậc cửa. Một mảnh gương vỡ dưới nền bếp. Và vật chính nằm ở nơi cao nhất, trung tâm nhất, trong thanh gỗ quý nhất của căn nhà. Anh biết công việc tiếp theo của mình là đối chiếu vật vừa tìm thấy với lệ nghề một cách thấu đáo, trước khi bất cứ ai trong căn nhà này được nghe thêm một kết luận nào nữa.