BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 37: Sang Làng Mộc Bên Kia Sông
Tám giờ sáng ngày bốn tháng năm, Quân qua cầu sang làng mộc ở bên kia sông Cầu. Nước sông đầu hè xanh thẫm, chảy lặng dưới chân cầu trong nắng sớm. Từ…
Nội dung chương
Tám giờ sáng ngày bốn tháng năm, Quân qua cầu sang làng mộc ở bên kia sông Cầu. Nước sông đầu hè xanh thẫm, chảy lặng dưới chân cầu trong nắng sớm. Từ giữa cầu nhìn xuống, anh thấy những bãi bồi ven sông và mái nhà ngói đỏ của làng nghề hiện dần trong sương mỏng. Đây là lần đầu tiên anh đặt chân sang phía sông này trong gần hai tháng ở Kinh Bắc. Mọi manh mối về con người trong vụ việc của nhà họ Trần đều nằm ở ngôi làng nhỏ bé và yên tĩnh này.
Quân gửi xe ở đầu làng rồi đi bộ vào con đường lát gạch nghiêng đã mòn nhẵn theo năm tháng. Hai bên đường là những xưởng mộc lớn nhỏ san sát nhau. Tiếng cưa, tiếng bào và tiếng đục vọng ra từ nhiều xưởng cùng lúc. Mùi gỗ mới, mùi dầu bóng và mùi mùn cưa trộn vào nhau thành một mùi hương rất đặc trưng của làng nghề. Quân nghe tiếng đục thật của những người thợ đang làm việc mà lòng anh chợt lặng đi. Tiếng đục ban ngày ở đây trong trẻo và có sức sống, khác hẳn tiếng đục ban đêm ám ảnh căn biệt phủ bên kia sông.
Anh ghé vào một quán nước ở đầu làng và hỏi thăm đường tới nhà thờ họ Phạm. Người chủ quán là một phụ nữ trạc năm mươi tuổi. Bà nghe anh hỏi họ Phạm làm mộc thì gật đầu ngay và chỉ tay về phía cuối làng. Bà nói họ Phạm là họ làm mộc lâu đời nhất làng này. Bà cũng nói anh tới hỏi chuyện thợ xưa thì nên gặp người cháu đang giữ nghề của dòng họ ấy.
- Chú hỏi ông thợ cả Phạm phải không, bà chủ quán nói. Ông ấy mất rồi chú ạ. Mất năm hai nghìn hai mươi ba, làng này đi đưa tang đông lắm.
- Bà cho tôi hỏi thêm một câu, Quân nói. Ông thợ cả ấy có phải người cầm trịch toán thợ dựng căn biệt phủ gỗ lim bên kia sông năm xưa không.
- Đúng ông ấy chứ còn ai nữa, bà đáp. Cả vùng này chỉ có ông ấy mới dám nhận dựng một căn nhà lim lớn như thế. Toán thợ của ông ấy ngày ấy là toán thợ giỏi nhất làng này đấy chú ạ.
Quân cảm ơn bà rồi đi tiếp về phía cuối làng theo lời chỉ đường. Thông tin về năm mất của người thợ cả được một người ngoài xác nhận một cách tự nhiên như vậy làm anh thêm chắc chắn về hướng đi của mình. Nhưng anh vẫn giữ sự cẩn trọng quen thuộc. Anh tới đây để nghe và xác minh, không phải để mang theo một kết luận có sẵn rồi tìm người gật đầu xác nhận cho mình. Mỗi lời kể anh nghe được sáng nay đều cần được đối chiếu với chứng cứ xác thực hơn.
Nhà thờ họ Phạm nằm ở cuối một ngõ nhỏ, sau hàng cau cao và một khoảng sân gạch rộng. Cổng nhà thờ làm bằng gỗ đã lên nước đen bóng, hai cánh cửa khép hờ. Quân đứng ngoài cổng gọi mấy tiếng mới có một người đàn ông lớn tuổi từ trong nhà bước ra. Ông giới thiệu mình là người họ Phạm ở chi bên, được phân công trông coi nhà thờ họ và hương khói cho các cụ. Ông mời Quân vào sân, rót nước chè xanh ra bát rồi mới hỏi anh từ đâu tới và tìm ai.
- Tôi từ bên kia sông sang, thưa bác, Quân nói. Tôi đang giúp một gia đình kiểm tra lại căn nhà gỗ cũ. Tôi muốn tìm hiểu về người thợ cả đã cầm trịch dựng căn nhà ấy năm xưa.
- Cậu nói ông Kính nhà chúng tôi đấy à, ông cụ trông nhà thờ nói. Ông ấy là thợ cả giỏi nhất mà họ Phạm từng có. Tiếc là ông ấy mất năm kia rồi. Năm hai nghìn hai mươi ba, sau một trận ốm nặng, thọ tám mươi lăm tuổi.
- Bác cho tôi hỏi, sau ông ấy thì ai là người giữ nghề và giữ những giấy tờ nghề của ông ấy ạ, Quân hỏi.
- Cháu nội ông ấy, thằng Đạt, ông cụ đáp. Phạm Văn Đạt. Nó làm mộc ở xưởng cuối làng này, tay nghề được ông nó truyền cho từ nhỏ. Sổ sách nghề của ông cụ để lại, nó giữ cả đấy. Có chuyện gì về nghề xưa, cậu cứ tìm nó mà hỏi là đúng người nhất làng này rồi.
Quân xin phép thắp một nén hương trước bàn thờ họ Phạm ở gian trong. Ông cụ trông nhà thờ đồng ý và dẫn anh vào. Bàn thờ họ trang nghiêm với nhiều bài vị gỗ xếp theo thứ tự các đời. Ảnh thờ của người thợ cả được đặt ở vị trí trang trọng phía trong. Trong ảnh, ông là một người đàn ông cao lớn, khuôn mặt nghiêm nghị, đôi mắt nhìn thẳng rất có thần. Quân thắp hương, vái ba vái rồi lùi ra sân. Anh không hỏi thêm điều gì về chuyện tiền công trong buổi ra mắt đầu tiên này.
Ông cụ trông nhà thờ tiễn anh ra cổng và chỉ đường tới xưởng mộc của người cháu nội. Ông nói hôm nay người cháu ấy đi giao hàng ở huyện bên từ sớm. Phải tới sáng mai anh ta mới có mặt ở xưởng để tiếp khách được. Ông khuyên Quân cứ về nghỉ, sáng mai quay lại làng vào khoảng mười giờ là vừa lúc xưởng mở cửa làm việc. Quân ghi nhận lời hẹn ấy và cảm ơn ông cụ bằng gói quà quê mà ông Lộc đã nhờ ông Ba chuẩn bị.
- Cậu từ nhà họ Trần bên kia sông sang phải không, ông cụ bất ngờ hỏi khi Quân đã ra tới cổng.
- Sao bác biết ạ, Quân hỏi lại, hơi bất ngờ.
- Vì sáu năm nay, người duy nhất còn hỏi tới ông thợ cả nhà chúng tôi chỉ có thể là người từ căn nhà ấy sang thôi, ông cụ đáp. Căn nhà lim lớn nhất vùng này. Người làng tôi vẫn nhắc tới nó mỗi khi đi qua cầu đấy cậu ạ.
Quân không hỏi thêm về ẩn ý trong câu nói ấy. Anh chào ông cụ rồi quay ra đường làng.
Trên đường từ nhà thờ họ ra đầu làng, Quân ghé vào một xưởng mộc nhỏ để hỏi thăm thêm về người cháu nội giữ nghề. Người thợ trẻ đang làm việc trong xưởng dừng tay bào khi nghe anh nhắc tới tên Đạt. Anh ta nói Đạt là người thợ giỏi và sống rất có trước có sau ở làng này. Anh ta cũng nói Đạt giữ gìn đồ nghề và giấy tờ của ông nội cẩn thận như giữ đồ thờ trong nhà vậy. Muốn hỏi chuyện xưa của họ Phạm, gặp được Đạt là gặp đúng người cuối cùng còn biết rõ mọi chuyện.
- Anh Đạt có hay nhắc tới công trình bên kia sông không anh, Quân hỏi người thợ trẻ.
- Ít nhắc lắm, anh ta đáp. Có lần uống rượu cuối năm, anh ấy chỉ nói nhà bên ấy đẹp mà nặng nợ ân tình với làng này. Nói xong anh ấy không nói thêm gì nữa đâu.
- Cảm ơn anh, Quân nói. Câu nói ấy của anh giúp tôi nhiều hơn anh tưởng đấy.
Quân rời xưởng mộc rồi đi bộ ra đầu làng trong nắng trưa đã lên cao. Tới quán nước ban sáng, anh ghé lại và được bà chủ quán kể thêm vài điều vụn vặt. Bà kể toán thợ năm xưa ra về từ công trình biệt phủ trong lặng lẽ khác thường. Bà kể người làng đồn nhau rằng có chuyện tiền nong không sòng phẳng trong vụ dựng nhà ấy. Nhưng bà cũng nói rõ đó chỉ là lời đồn ngoài quán nước, không ai trong làng dám khẳng định thay cho người đã khuất.
Quân đi tiếp qua những xưởng mộc còn lại của làng trong nắng trưa gay gắt. Ở xưởng nào anh cũng thấy những thanh gỗ lim, gỗ hương được xếp ngay ngắn chờ lên nhà cho khách. Anh nghĩ tới căn biệt phủ bên kia sông cũng từng bắt đầu từ những xưởng mộc bình dị như thế này. Nó bắt đầu bằng mười hai đôi tay thợ lành nghề và một người thợ cả tận tâm. Rồi nó rẽ sang hướng khác chỉ vì một quyết định giữ tiền của gia chủ trong mùa đông năm ấy. Suy nghĩ ấy theo anh suốt quãng đường từ cuối làng ra tới chân cầu.
Anh dừng lại ở giữa cầu một lúc và nhìn xuống dòng sông Cầu chảy lặng dưới nắng. Con sông này chia hai bờ thành hai thế giới rất gần mà cũng rất xa nhau suốt sáu năm qua. Một bờ là căn nhà sống trong bất an mà không hiểu nguyên do. Bờ còn lại là một gia đình thợ giữ kín câu chuyện của người đã khuất trong cuốn sổ cũ. Ngày mai, anh sẽ là người mang câu chuyện của bờ bên này sang gặp người giữ nó ở bờ bên kia. Anh hiểu trọng lượng của chuyến đi sáng mai lớn hơn mọi chuyến đi kiểm tra công trình mà anh từng thực hiện.
Quân qua cầu về biệt phủ vào đầu giờ chiều. Anh trình bày lại cho ông Lộc và bà Nhàn nghe những gì mình xác minh được trong ngày hôm nay. Người thợ cả họ Phạm tên là Phạm Văn Kính. Ông đã mất năm hai nghìn hai mươi ba. Cháu nội ông là Phạm Văn Đạt, hiện giữ nghề và giữ toàn bộ sổ sách nghề ông để lại. Sáng mai anh sẽ quay lại làng mộc để gặp trực tiếp người cháu ấy tại xưởng của anh ta.
Ông Lộc nghe tới tên đầy đủ của người thợ cả thì ngồi lặng đi rất lâu. Bà Nhàn hỏi chồng có phải đó đúng là người thợ cả năm xưa không. Ông Lộc gật đầu một cái chậm chạp rồi nói đúng là ông ấy, không thể là ai khác được. Nhưng Quân vẫn nói rõ trước cả nhà rằng tới giờ phút này, anh mới chỉ xác minh được danh tính và năm mất của người thợ cả. Chuyện ai đã đặt chiếc đục vào đòn dông vẫn cần lời xác nhận từ người giữ chứng cứ ở bên kia sông.
Đêm hôm đó, biệt phủ yên tĩnh nhưng Quân ngủ không ngon. Bảo đã từ xưởng quay về nhà chính từ chiều, anh ngồi ăn cơm cùng nhà trong im lặng hòa hoãn hơn tối hôm trước. Hằng gọi điện về nói mai cô sẽ ở lại nhà để chờ tin của Quân từ làng mộc. Ông Lộc ăn xong sớm rồi về buồng nghỉ, trước khi đi ông chỉ nói với Quân một câu ngắn gọn. Ông bảo anh cứ hỏi cho tới nơi tới chốn, đừng nể mặt ông mà dừng lại giữa chừng.