BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 35: Đối Chiếu Lệ Lỗ Ban Sát
Chín giờ sáng ngày hai tháng năm, Quân trải cuốn sách nghề cũ của mình lên bàn ở gian giữa. Cuốn sách chép tay này theo anh qua nhiều công trình phục…
Nội dung chương
Chín giờ sáng ngày hai tháng năm, Quân trải cuốn sách nghề cũ của mình lên bàn ở gian giữa. Cuốn sách chép tay này theo anh qua nhiều công trình phục dựng ở các tỉnh phía bắc. Giấy đã ngả vàng, bìa vải sờn ở bốn góc, chữ viết tay của người thợ già truyền lại cho thầy anh vẫn còn rõ nét. Bên cạnh cuốn sách, anh đặt điện thoại hiển thị những tấm ảnh chụp chiếc đục gãy trong hốc mộng hôm qua. Cả nhà họ Trần ngồi quanh bàn nghe anh trình bày.
Quân lật tới phần sách ghi về Lỗ Ban Sát. Đó là phần nói về mặt trái của lệ nghề mộc xưa. Sách ghi thợ được đối đãi tử tế thì để lại dấu lành trong kết cấu nhà. Thợ bị bạc đãi nặng nề thì có kẻ để lại dấu xấu ở những vị trí khuất nhất. Phần chữ nhỏ ở cuối trang còn ghi rõ tên gọi của từng loại dấu và vị trí thường đặt của chúng. Quân đọc chậm rãi cho cả nhà nghe những đoạn liên quan trực tiếp tới vật vừa tìm thấy.
- Sách ghi thế này, Quân nói. Dụng cụ nghề bị gãy của chính người thợ là vật nặng nhất trong các dấu ếm trạch của lệ này. Vì nó mang theo cả tay nghề và nỗi uất của người thợ gửi vào căn nhà.
- Sao lại là đục gãy mà không phải đục lành hả anh, Bảo hỏi.
- Đục lành là vật làm ra của cải, Quân đáp. Đục gãy là vật nghề đã hỏng, mang ý làm cho công việc và gia đạo của chủ nhà cũng hỏng theo. Gãy mũi là mất đi phần sắc bén nhất, phần dẫn đường của người thợ.
Quân chuyển sang phần sách nói về lá bùa quấn quanh dụng cụ nghề. Sách phân biệt rõ nhiều loại bùa trong nghề mộc cổ. Bùa cầu tài thường vẽ bằng mực son đỏ tươi lên giấy vàng và đặt ở nơi trang trọng. Bùa giữ nhà thường đi kèm đồng tiền lành hoặc đoạn chỉ đỏ mới. Còn loại bùa vẽ bằng máu gà trống đen thuộc về nhóm nặng nhất, chỉ dùng khi người thợ mang nỗi oán lớn và muốn dấu ếm của mình không dễ bị hóa giải bởi người ngoài nghề.
Bà Nhàn nghe tới đó thì đưa tay lên ngực. Hằng ngồi cạnh mẹ, mặt cô không còn giọt máu nào. Ông Lộc ngồi ở đầu bàn, hai tay ông đan vào nhau đặt trên mặt bàn gỗ. Quân quan sát sắc mặt từng người rồi quyết định nói tiếp cho hết phần đối chiếu quan trọng nhất của buổi sáng hôm nay. Anh biết những lời này khó nghe với gia chủ, nhưng né tránh lúc này sẽ chỉ làm mọi chuyện thêm rối về sau.
- Tôi xin nói kết luận của phần đối chiếu này cho rõ, Quân nói. Vật trong đòn dông không phải đồ thờ. Nó cũng không phải vật cầu tài hay vật giữ nhà bị đặt nhầm chỗ. Đối chiếu từng chi tiết với sách nghề, nó là một bùa ếm trạch đúng nghĩa của lệ Lỗ Ban xưa.
- Anh dựa vào những chi tiết nào mà dám kết luận chắc như thế, ông Lộc hỏi. Giọng ông trầm xuống nhưng không còn gay gắt như những lần trước nữa.
- Dựa vào bốn chi tiết cùng lúc, thưa ông, Quân đáp. Một là dụng cụ nghề đã gãy của người thợ. Hai là lá bùa vẽ bằng máu gà trống đen quấn chặt quanh thân đục. Ba là vị trí đặt ở khớp mộng đòn dông chính giữa, nơi cao nhất của nhà. Bốn là hốc mộng được khoét vừa khít từ ngày dựng, chứng tỏ việc đặt vào đã được chuẩn bị từ trước.
Ông Lộc nghe xong thì im lặng rất lâu. Ông nhìn vào màn hình điện thoại đặt trên bàn, nơi tấm ảnh chụp chiếc đục hiện rõ từng vòng quấn của lá bùa sẫm màu. Bảo lên tiếng thay cha, hỏi Quân về hai vật lạ đã tìm thấy trước đó trong nhà này. Bảo hỏi chúng có cùng một hệ thống với vật trong đòn dông hay là những việc riêng lẻ của những người khác nhau. Quân trả lời bằng cách trải ba tấm ảnh ra cạnh nhau trên mặt bàn cho cả nhà cùng nhìn.
Anh giải thích chiếc đinh đóng ngược ở bậc cửa là dấu mở đầu ở lối ra vào. Mảnh gương vỡ bọc giấy đỏ dưới nền bếp là dấu thứ hai ở nơi giữ lửa của nhà. Chiếc đục gãy trong đòn dông là dấu chính ở trung tâm và ở vị trí cao nhất. Ba vị trí ấy hợp thành một trình tự quen thuộc trong sách nghề. Từ ngoài vào trong. Từ thấp lên cao. Từ nhẹ tới nặng. Một người không hiểu lệ nghề không thể tự nghĩ ra trình tự này một cách trùng khớp như vậy được.
- Ý anh là cả ba thứ đều do cùng một bàn tay làm ra, Hằng hỏi.
- Tôi nói ở mức này thôi, Quân đáp cẩn trọng. Cả ba thứ cùng thuộc một lệ nghề, cùng một cách làm, cùng một thời điểm dựng nhà. Danh tính cụ thể của người làm thì tôi chưa kết luận ở đây. Muốn nói tới danh tính, tôi cần thêm chứng cứ về con người, không chỉ chứng cứ về vật.
- Nhưng sách có ghi thợ bị bạc đãi mới làm thế này không anh, bà Nhàn hỏi, giọng bà nghẹn lại. Hay ai muốn làm cũng làm được, kể cả khi chủ nhà đối đãi tử tế với người ta.
- Sách ghi rất rõ ở trang này, Quân nói và chỉ tay vào dòng chữ nhỏ. Lệ xưa coi việc ếm trạch là điều thất đức với nghề. Người thợ chỉ làm khi bị dồn tới đường cùng về tiền công hoặc bị xúc phạm nặng nề trước mặt cả toán thợ. Đặt bùa ếm vào nhà cũng là tự đặt một lời nguyền lên chính tay nghề của mình.
Câu nói ấy làm gian giữa lặng đi một lúc dài. Quân hiểu mỗi người trong nhà đang tự đối chiếu nó với câu chuyện tiền công mà ông Lộc đã thú nhận ngoài sân sau. Con số bốn trăm tám mươi triệu đồng bị giữ lại. Toán thợ mười hai người ra về lặng lẽ cuối năm hai nghìn mười chín. Không cần ai nói ra thành lời, Quân có cảm giác những mảnh ghép ấy tự nằm cạnh nhau trong đầu mọi người ngồi quanh bàn sáng nay. Nhưng Quân vẫn giữ đúng giới hạn của mình. Anh không chỉ đích danh bất cứ ai khi chứng cứ về con người chưa được xác nhận tận nơi.
Ông Lộc bất ngờ đứng dậy và đi ra cửa gian giữa. Ông đứng ở ngưỡng cửa nhìn ra sân nắng một lúc rồi quay lại nói một câu khiến cả nhà đều bất ngờ. Ông bảo Quân cứ làm tiếp những việc anh thấy cần làm để tìm cho ra con người đứng sau chuyện này. Ông nói ông không cản nữa. Ông cũng nói ông muốn biết sự thật cho tới cùng, dù sự thật ấy có làm ông mất mặt trước họ hàng tới mức nào đi nữa.
- Ông nói thật đấy chứ, bà Nhàn hỏi chồng, giọng bà vừa mừng vừa lo.
- Tôi nói thật, ông Lộc đáp. Nhà này không thể sống thêm sáu năm nữa như sáu năm vừa rồi được. Con tôi ốm. Vợ tôi khóc. Tôi thì già đi trong chính căn nhà mơ ước của mình.
- Vậy tôi xin phép ông một việc, Quân nói. Tôi cần sang làng mộc bên kia sông để hỏi cho rõ về toán thợ năm xưa. Chuyện về vật tôi đã rõ. Chuyện về người thì phải tới nơi người ta sống mới hỏi được.
Ông Lộc gật đầu đồng ý ngay. Ông còn dặn ông Ba chuẩn bị giúp Quân ít quà quê để anh mang sang làm quà ra mắt người làng bên ấy. Bảo xin đi cùng Quân sang sông nhưng anh từ chối khéo, vì sức khỏe của Bảo chưa cho phép đi xa cả ngày. Anh nói chuyến đi này cần sự lặng lẽ và kiên nhẫn, anh đi một mình sẽ dễ nói chuyện với người làng hơn. Hằng tiễn anh ra tới cổng, cô nói nhỏ rằng dù sự thật thế nào, cô cũng cảm ơn anh vì đã không bỏ mặc nhà cô giữa chừng.
Trước khi buổi trình bày kết thúc, Quân còn dành một phần riêng để nói về điều tuyệt đối không nên làm với vật vừa tìm thấy. Anh lật tới trang cuối của phần Lỗ Ban Sát trong cuốn sách nghề. Trang này ghi lời răn của các đời thợ truyền lại cho nhau về cách xử lý dấu ếm khi phát hiện ra. Sách ghi người ngoài nghề tuyệt đối không được tự ý đốt, đập hay chôn giấu vật ếm đi nơi khác. Làm như vậy chỉ khiến mối oán trong căn nhà kết chặt thêm mà không tháo ra được nút nào.
- Sách nói thế nghĩa là sao hả anh, Hằng hỏi. Tìm thấy thứ xấu trong nhà mình mà lại không được vứt nó đi ngay hay sao.
- Nghĩa là vật ấy chỉ là phần ngọn, Quân đáp. Gốc của nó nằm ở mối quan hệ giữa người thợ và gia chủ năm xưa. Đốt một lá bùa thì dễ lắm. Nhưng đốt xong, món nợ và nỗi oán kia vẫn còn nguyên ở đó, không mất đi chút nào cả.
- Vậy theo anh, cứ để nó nằm trên đòn dông nhà tôi mãi hay sao, ông Lộc hỏi.
- Không phải để mãi, thưa ông, Quân nói. Là phải tháo nó ra đúng người, đúng lệ và đúng thời điểm. Người tháo phải là người có liên hệ nghề nghiệp với người đã đặt nó vào. Việc ấy chúng ta sẽ bàn kỹ sau khi tôi sang làng mộc về.
Bảo nghe tới đó thì gật đầu chậm rãi. Anh nói anh hiểu ý của Quân, giống như một cái khóa thì phải dùng đúng chìa của nó mới mở ra êm được. Dùng búa đập khóa thì cửa mở đấy, nhưng cả cánh cửa cũng hỏng theo. Cách so sánh mộc mạc ấy của Bảo làm Quân bất ngờ vì nó khớp lạ lùng với tinh thần của trang sách anh vừa đọc. Ông Lộc nghe con trai nói vậy thì không phản bác. Ông chỉ lặng lẽ gật đầu thêm một lần nữa.
Bà Nhàn hỏi Quân thêm về chiếc đinh ngược và mảnh gương đã niêm phong trong hộp đồ nghề của anh. Bà hỏi hai vật ấy rồi sẽ được xử lý ra sao, có phải giữ mãi trong nhà này không. Quân nói hai vật ấy cũng sẽ được xử lý cùng đợt với vật chính, theo đúng lệ nghề và trước sự chứng kiến của gia chủ. Anh cam kết không vật nào bị anh tự ý mang đi hay tiêu hủy ngoài sự bàn bạc chung của cả nhà. Lời cam kết ấy làm bà Nhàn yên tâm thấy rõ.
Buổi chiều hôm đó, Quân ngồi một mình ở hiên sau rà lại toàn bộ phần đối chiếu và sắp xếp lại các tấm ảnh theo thứ tự phát hiện. Đinh ngược ngày ba mươi tháng ba. Mảnh gương ngày hai mươi hai tháng tư. Đục gãy ngày một tháng năm. Ba mốc thời gian nằm cạnh nhau như ba nấc thang dẫn anh tới gần sự thật hơn. Anh gấp cuốn sách nghề lại, đặt nó vào túi vải cẩn thận. Ngày mai anh sẽ qua sông. Ở bên kia sông Cầu, câu trả lời về con người mà anh còn thiếu đang chờ anh tới hỏi.