BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 38: Cuốn Sổ Tay Nghề Của Thợ Cả

Mười giờ sáng ngày năm tháng năm, Quân quay lại làng mộc và tìm tới xưởng của Phạm Văn Đạt ở cuối làng. Xưởng mộc không lớn nhưng ngăn nắp, gỗ xếp theo…

Nội dung chương

Mười giờ sáng ngày năm tháng năm, Quân quay lại làng mộc và tìm tới xưởng của Phạm Văn Đạt ở cuối làng. Xưởng mộc không lớn nhưng ngăn nắp, gỗ xếp theo từng loại ở hai bên vách. Mùi gỗ hương và gỗ gõ thơm nhẹ trong nắng sớm. Một người đàn ông trạc bốn mươi lăm tuổi đang bào một tấm ván dài ở giữa xưởng. Ông ngẩng lên khi Quân bước vào cổng. Đôi tay ông đầy vết chai của người làm nghề lâu năm, ánh mắt ông bình tĩnh và có phần dè dặt khi nhìn vị khách lạ từ bên kia sông tới.

- Anh là người hôm qua tới nhà thờ họ tôi thắp hương phải không, người đàn ông nói. Bác trông nhà thờ đã nhắn lại với tôi rồi. Tôi là Phạm Văn Đạt, cháu nội của ông Phạm Văn Kính.

- Tôi là Đỗ Minh Quân, kiến trúc sư phục dựng, Quân đáp và chìa tay ra. Tôi đang kiểm tra căn biệt phủ gỗ lim họ Trần bên kia sông. Tôi tới gặp anh vì chuyện của căn nhà ấy gắn liền với ông nội anh năm xưa.

- Anh ngồi xuống đây đã, Đạt nói và chỉ vào chiếc ghế gỗ ở góc xưởng. Chuyện của căn nhà ấy, tôi biết anh sớm muộn cũng tìm tới xưởng này. Sáu năm rồi, tôi vẫn chờ xem có ai từ bên ấy sang hỏi một câu cho rõ ràng không.

Đạt rót nước chè vào hai chiếc chén sành rồi ngồi xuống đối diện Quân. Anh không hỏi Quân đã tìm thấy gì trong căn nhà vội. Anh mở chiếc tủ gỗ nhỏ ở góc xưởng và lấy ra một cuốn sổ bìa da đã sờn. Cuốn sổ dày, gáy sổ khâu chỉ đã ngả màu, nhiều trang giấy bên trong ố vàng theo năm tháng. Đạt đặt cuốn sổ lên bàn bằng cả hai tay, một cử chỉ trang trọng như đặt xuống một vật quý của gia đình chứ không phải một cuốn sổ ghi chép thông thường.

- Đây là sổ tay nghề của ông nội tôi, Đạt nói. Ông ghi chép mọi công trình lớn ông từng làm trong đời vào cuốn này. Từ ngày dựng nhà, ngày lên đòn dông, cho tới ngày quyết toán tiền công, ông đều ghi cả.

- Anh cho phép tôi xem phần ghi về biệt phủ họ Trần chứ, Quân hỏi.

- Tôi cho anh xem, Đạt đáp. Nhưng tôi nói trước một điều. Anh đọc xong thì phải nói cho tôi biết anh định làm gì với những điều ghi ở trong đó. Ông tôi mất rồi. Tôi không muốn chuyện của ông bị người ta kể sai đi dù chỉ một chi tiết nhỏ.

Quân gật đầu cam kết rồi đón lấy cuốn sổ. Anh lật tới phần trang được đánh dấu bằng một đoạn chỉ đỏ đã cũ. Nét chữ của người thợ cả hiện ra trước mắt anh, chữ viết nắn nót, thẳng hàng, rất ít tẩy xóa. Trang đầu của phần này ghi rõ tên công trình là biệt phủ họ Trần ở ngoại ô Kinh Bắc. Ngày khởi công ghi tháng tư năm hai nghìn mười chín. Số người trong toán thợ ghi mười hai người. Tên người cầm trịch ghi Phạm Văn Kính, chính là ông nội của người đang ngồi trước mặt anh.

Những trang tiếp theo ghi chép tỉ mỉ từng hạng mục của công trình. Ngày dựng cột cái. Ngày lắp kèo. Ngày lên thanh đòn dông chính giữa. Quân đọc tới trang ghi về đòn dông mà tay anh khẽ dừng lại. Người thợ cả ghi thanh gỗ lim nguyên khối được đưa lên vào một buổi chiều cuối năm. Khớp mộng chính giữa do chính tay ông đóng lại sau cùng. Bên lề trang còn có một dòng ghi chú nhỏ về một chiếc đục bị gãy mũi trong lúc thi công hạng mục ấy. Ông ghi chiếc đục ấy không dùng được nữa và ông giữ nó lại bên mình.

Rồi Quân lật tới những trang cuối của phần công trình này. Nét chữ ở đây khác hẳn những trang trước. Chữ viết run hơn, nhiều chỗ mực nhòe đi như người viết đã phải dừng lại nhiều lần. Trang quyết toán ghi rõ tổng tiền công khoán của toán thợ là chín trăm sáu mươi triệu đồng. Số tiền gia chủ đã trả ghi bốn trăm tám mươi triệu đồng. Số tiền còn giữ lại ghi bốn trăm tám mươi triệu đồng, kèm theo hai chữ trừ hao được gạch chân đậm. Ba con số ấy khớp hoàn toàn với lời thú nhận của ông Lộc ngoài sân sau đêm hai mươi sáu tháng tư.

- Anh đọc tới phần sau nữa đi, Đạt nói khẽ. Phần ông tôi ghi về bà cố của tôi ấy. Đọc xong anh sẽ hiểu vì sao tôi giữ cuốn sổ này kỹ tới như vậy.

Quân lật tiếp một trang nữa. Người thợ cả ghi mẹ già của ông khi ấy đang bệnh nặng nằm liệt ở quê nhà. Tiền thuốc thang mỗi tháng tốn kém mà con cháu trong nhà đều trông vào tiền công của công trình lớn này. Ông ghi ông đã năn nỉ gia chủ ứng thêm phần tiền còn lại để lo thuốc cho mẹ mà không được. Ông ghi toán thợ ra về trong lặng lẽ vì ông không muốn anh em thợ cãi nhau với chủ nhà ngay trước cổng công trình. Dòng cuối trang chỉ vỏn vẹn mấy chữ về nỗi uất nghẹn không nói ra được cùng ai trong những ngày cuối năm ấy.

Quân gấp cuốn sổ lại một lúc để giữ bình tĩnh cho chính mình. Mọi chi tiết anh vừa đọc đều khớp với những gì anh đã thu thập được từ phía bên kia sông. Lời kể của cụ Sen về chuyện trừ hao. Lời kể của ông Ba về toán thợ ra về lặng lẽ. Con số của ông Lộc trong đêm ngoài sân sau. Và bây giờ là nét chữ của chính người thợ cả đã khuất, ghi lại bằng tay mình từ sáu năm trước. Đây không còn là lời đồn ngoài quán nước nữa. Đây là chứng cứ bằng giấy trắng mực đen của người trong cuộc.

- Anh Đạt, tôi phải hỏi anh một câu quan trọng nhất của chuyến đi này, Quân nói. Chiếc đục gãy trong khớp mộng đòn dông của biệt phủ họ Trần. Anh có biết ai đã đặt nó vào đó không.

- Tôi biết, Đạt đáp ngay, không do dự một giây nào. Chính ông nội tôi đã đặt nó vào đó. Ông nói lại với tôi chuyện này vào năm cuối đời của ông, khi ông biết mình không còn sống được bao lâu nữa.

- Anh nói rõ hơn cho tôi nghe được không, Quân nói. Từng chi tiết anh nhớ được đều quan trọng với gia đình bên kia sông và với cả gia đình anh nữa.

- Ông tôi kể, vào buổi chiều đóng khớp mộng đòn dông sau cùng, ông đã giấu chiếc đục gãy mũi của mình vào hốc mộng, Đạt kể chậm rãi. Quanh thân đục, ông quấn lá bùa vẽ bằng máu gà trống đen theo đúng lệ xưa của nghề. Ông làm việc ấy một mình, không cho anh em trong toán thợ biết. Ông nói ông làm thế vì uất quá, vì tiền thuốc cho bà cố không có, vì ông cảm thấy cả toán thợ bị người ta coi thường tới tận cùng.

Đạt kể tiếp rằng những năm cuối đời, người thợ cả vẫn giữ cuốn sổ này bên mình và thỉnh thoảng lại lật ra xem. Ông không hề tự hào về việc mình đã làm với căn nhà bên kia sông. Ông chỉ nói với cháu nội rằng nghề mộc có lệ của nghề, người ta bạc với thợ thì thợ để lại dấu, nhưng dấu ấy nặng quá thì người để lại cũng không yên lòng được. Đạt nói ông nội anh mất năm hai nghìn hai mươi ba trong sự thanh thản phần nào, sau khi đã dặn cháu giữ cuốn sổ cẩn thận và đừng tự ý sang bên kia sông đòi nợ thay ông.

- Ông tôi dặn tôi một câu trước khi mất, Đạt nói, mắt anh nhìn xuống cuốn sổ. Ông bảo nếu người nhà họ Trần tự sang nhận lỗi thì hãy mở cuốn sổ này ra cho họ xem. Còn nếu họ không sang, thì cứ để mọi chuyện ngủ yên cùng ông, đừng mang oán hận đi đòi thay người đã khuất.

- Cảm ơn anh đã nói hết với tôi, Quân nói. Anh đã giữ cuốn sổ này và giữ lời dặn của ông suốt mấy năm nay, hôm nay lại mở ra cho tôi xem tận mắt, không giấu tôi một chi tiết nào. Điều này từ hôm nay không còn là suy đoán của tôi nữa.

- Đúng vậy, Đạt gật đầu. Tôi xác nhận điều ấy với tư cách cháu nội của ông và người giữ sổ tay nghề của ông. Nhưng tôi cũng xin anh nói lại với nhà họ Trần một điều. Ông tôi không phải người ác. Ông là người thợ bị dồn tới đường cùng trong một mùa đông khó khăn nhất của đời ông.

Quân hứa sẽ trình bày toàn bộ sự thật trước nhà họ Trần ngay tối nay, không thêm bớt một chi tiết nào. Anh cũng nói rõ cách hóa giải mà lệ nghề đòi hỏi sẽ cần tới chính bàn tay của Đạt trong những ngày tới. Đạt nghe vậy thì im lặng một lúc rồi nói anh cần nghe nhà họ Trần nói gì trước đã. Anh sẽ không quyết định bất cứ điều gì thay cho người ông đã khuất khi chưa thấy được thái độ thật lòng của gia chủ bên kia sông.

Quân rời xưởng mộc vào đầu giờ chiều, trong tay anh là bản chụp lại những trang quan trọng nhất của cuốn sổ mà Đạt cho phép anh chụp bằng điện thoại. Anh qua cầu trở về trong nắng chiều nghiêng trên mặt sông Cầu lặng gió. Tới cổng biệt phủ, anh thấy bà Nhàn, Hằng và Bảo đều đang đứng chờ ở sân trước. Ông Lộc đứng sau họ một bước, mặt ông căng thẳng thấy rõ. Quân bước vào sân và nói một câu ngắn gọn với cả nhà. Anh bảo tối nay, sau bữa cơm, anh sẽ trình bày toàn bộ sự thật mà anh vừa mang từ bên kia sông về.

Chương khác

Xem thêm