BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 39: Ba Việc Phải Làm
Tám giờ tối ngày năm tháng năm, cả nhà họ Trần ngồi đủ mặt ở gian giữa biệt phủ. Ông Lộc ngồi ghế chủ tọa. Bà Nhàn ngồi bên tay phải ông. Bảo và Hằng…
Nội dung chương
Tám giờ tối ngày năm tháng năm, cả nhà họ Trần ngồi đủ mặt ở gian giữa biệt phủ. Ông Lộc ngồi ghế chủ tọa. Bà Nhàn ngồi bên tay phải ông. Bảo và Hằng ngồi đối diện nhau như buổi họp đầu tiên. Ông Ba ngồi ở bậc cửa gian giữa theo lời mời của gia chủ. Quân đứng ở đầu bàn phía ngoài, trước mặt anh là điện thoại chứa những tấm ảnh chụp cuốn sổ tay nghề và những tấm ảnh chụp chiếc đục trong hốc mộng. Không khí trong gian nhà tối nay trang nghiêm hơn mọi buổi họp trước đó cộng lại.
Quân bắt đầu trình bày, giọng anh chậm rãi và rõ ràng. Cả nhà ngồi yên quanh bàn, không ai nói chen một lời nào. Ngoài sân, gió sông thổi nhẹ qua vườn vải, còn trong gian giữa chỉ có tiếng nói của anh vang lên đều đều.
- Phần tiếp theo là phần quan trọng nhất, Quân nói. Tôi xin cả nhà nghe cho hết, đừng ngắt lời tôi giữa chừng, vì đây là lời xác nhận của chính người giữ chứng cứ bên kia sông.
Anh kể lại lời của Phạm Văn Đạt tại xưởng mộc sáng nay. Ông nội anh, thợ cả Phạm Văn Kính, chính là người đã giấu chiếc đục gãy quấn lá bùa vào khớp mộng đòn dông. Ông làm việc ấy một mình trong buổi chiều đóng khớp mộng sau cùng của công trình. Ông làm vì uất ức khi bị giữ lại nửa tiền công đúng lúc mẹ già bệnh nặng cần tiền thuốc thang. Toán thợ không ai biết việc này. Anh em thợ trong toán hoàn toàn không liên quan tới dấu ếm trong căn nhà này.
Hằng bật khóc ngay từ những câu đầu của phần trình bày ấy. Bà Nhàn nắm chặt tay con gái mà nước mắt bà cũng trào ra lặng lẽ. Bảo cúi đầu xuống, hai vai anh run lên rất khẽ. Ông Lộc ngồi bất động trên ghế chủ tọa, mặt ông không còn tái như đêm nghe tiếng đục nữa. Mặt ông tối sẫm lại, như một người vừa bị đặt trước mặt toàn bộ hậu quả của một việc làm mà ông đã chôn giấu suốt sáu năm trời.
- Tôi xin nói rõ thêm một điều để cả nhà không hiểu lầm về người đã khuất, Quân nói tiếp. Theo lời cháu nội ông kể lại, thợ cả Kính không phải người ác. Ông là một người thợ bậc thầy bị dồn tới đường cùng. Những năm cuối đời, ông giữ cuốn sổ bên mình và dặn cháu rằng nếu nhà họ Trần tự sang nhận lỗi thì hãy mở sổ ra cho họ xem.
- Ông ấy mất rồi, ông Lộc bất ngờ lên tiếng, giọng ông khàn đặc. Mất năm hai nghìn hai mươi ba. Tôi nợ tiền một người đã không còn nữa. Tôi biết trả cho ai bây giờ đây, anh Quân.
- Ông trả cho gia đình ông ấy, trước bàn thờ của ông ấy, Quân đáp. Và quan trọng hơn cả tiền, ông trả bằng lời xin lỗi nói ra trước mặt con cháu người ta. Đó là điều người cháu nội của ông thợ cả đang chờ nghe từ chính miệng ông.
Gian giữa lặng đi một lúc dài sau câu nói ấy. Quân để cho sự im lặng làm phần việc của nó. Anh biết gia chủ cần thời gian để đi qua cú sốc cuối cùng này. Rồi anh chuyển sang phần việc thứ hai của buổi tối hôm nay. Anh trình bày cách hóa giải duy nhất đúng lệ nghề mà anh đã đối chiếu từ sách nghề, từ tính chất của ba dị vật và từ lời của người giữ nghề bên kia sông. Anh nói rõ cách hóa giải này gồm đúng ba việc. Thiếu một việc là chưa hóa giải.
- Việc thứ nhất, Quân nói chậm rãi. Gia chủ phải đích thân về làng mộc, hoàn trả đủ số tiền công còn nợ cho gia đình họ Phạm, tính theo giá trị hiện tại, và xin lỗi chân thành trước bàn thờ thợ cả Kính.
- Việc thứ hai là gì, Bảo hỏi, giọng anh vẫn còn nghẹn.
- Việc thứ hai, mời Phạm Văn Đạt tới biệt phủ này, Quân đáp. Chính tay anh ấy, với tư cách hậu duệ của người đã đặt bùa, sẽ xoay lại khớp mộng đòn dông và tháo dị vật ra theo đúng lệ nghề của dòng họ anh ấy.
- Còn việc thứ ba, bà Nhàn hỏi.
- Việc thứ ba, sau khi dị vật đã được tháo ra đúng lệ, cả nhà làm lễ cúng tạ Tổ sư Lỗ Ban tại biệt phủ này, Quân nói. Lễ tạ là để tạ lỗi với nghề, với tổ nghề và với người thợ năm xưa. Làm đủ ba việc ấy, trạch khí của căn nhà mới có cơ hội yên ổn trở lại.
Quân nhấn mạnh thêm một nguyên tắc không thể thay đổi của cách hóa giải này. Tuyệt đối không dùng bạo lực với dị vật hay với kết cấu nhà. Không đốt lá bùa. Không đập vỡ chiếc đục. Không phá đòn dông để lấy vật ra cho nhanh. Anh giải thích rằng cách làm thô bạo ấy đi ngược lại lệ nghề và sẽ chỉ làm mối oán kết thêm sâu hơn. Mọi việc phải đi theo con đường trả nợ, nhận lỗi và tạ lỗi, đúng như cách mối oán này đã được tạo ra từ đầu.
Ông Lộc nghe hết ba việc mà không ngắt lời anh một lần nào. Khi Quân nói xong, ông ngồi im lặng rất lâu. Lâu tới mức Hằng định lên tiếng thì bà Nhàn khẽ giữ tay cô lại. Ông Lộc nhìn lên thanh đòn dông trên cao, rồi nhìn xuống đôi tay của chính mình đặt trên mặt bàn. Cuối cùng ông gật đầu. Cái gật đầu chậm rãi, nặng nề và dứt khoát nhất mà Quân từng thấy ở người đàn ông này trong gần hai tháng qua.
Trước khi nhận lời, ông Lộc còn hỏi Quân ba câu hỏi rất cụ thể về từng việc phải làm. Câu thứ nhất, ông hỏi số tiền trả theo giá trị hiện tại sẽ được tính như thế nào cho công bằng với cả hai bên. Quân đáp số tiền gốc bốn trăm tám mươi triệu đồng sẽ được đối chiếu với giá công thợ hiện nay và ghi thành văn bản rõ ràng cho cả hai gia đình cùng xem. Câu thứ hai, ông hỏi lời mời dành cho người cháu nội phải đi bằng cách nào cho phải phép. Quân nói gia đình nên sang tận nơi mời trực tiếp, không gửi lời qua người ngoài, vì đó mới là thái độ của người thật lòng muốn nhận lỗi.
- Còn lễ tạ tổ nghề thì nhà tôi phải chuẩn bị những gì, ông Lộc hỏi tiếp. Tôi làm nghề gỗ buôn bán bao nhiêu năm mà chưa từng đứng ra làm một lễ tạ tổ cho đúng lệ bao giờ.
- Lễ tạ sẽ có người am hiểu lệ nghề hướng dẫn từng phần, thưa ông, Quân đáp. Điều quan trọng nhất không nằm ở mâm lễ lớn hay nhỏ. Nó nằm ở chỗ gia đình ông đứng trước bàn thờ tổ nghề với thái độ nào trong buổi lễ ấy.
- Cha, con thấy anh Quân nói đúng đấy, Bảo lên tiếng. Nhà mình làm lớn mà lòng không tới nơi thì cũng như không làm gì cả. Con thà làm vừa phải mà thật lòng còn hơn.
Ông Lộc gật đầu sau từng câu trả lời của Quân và của con trai. Quân quan sát thấy đôi tay của gia chủ đã thôi run từ lúc nào. Thay vào đó là dáng ngồi thẳng lên dần của một người vừa tìm thấy con đường rõ ràng để đi tiếp. Sáu năm lạc trong nghi ngờ và chối bỏ cuối cùng cũng có một lối ra cụ thể. Ba việc phải làm nằm rõ ràng trước mặt cả nhà, việc nào cũng khó, nhưng việc nào cũng làm được nếu người đứng đầu nhà này quyết tâm đi tới cùng.
- Tôi nhận cả ba việc, ông Lộc nói, từng chữ rõ ràng. Tiền, tôi sẽ trả đủ theo giá bây giờ, không thiếu một đồng nào nữa. Lời xin lỗi, tôi sẽ nói trước bàn thờ ông ấy, trước mặt con cháu ông ấy. Người cháu nội, anh Quân thay tôi mời anh ấy sang đây. Lễ tạ tổ nghề, nhà tôi sẽ làm cho trang trọng.
- Cha nói thật đấy chứ cha, Hằng hỏi trong nước mắt, giọng cô vừa mừng vừa không dám tin.
- Cha nói thật, ông Lộc đáp và nhìn thẳng vào con gái. Sáu năm cha giấu một việc sai. Tối nay cha không giấu nữa. Nhà này muốn yên thì cha phải là người bước đầu tiên sang bên kia sông.
- Ông à, tôi đi cùng ông, bà Nhàn nói và nắm lấy tay chồng. Cả nhà mình cùng đi. Không ai để ông đứng một mình trước bàn thờ người ta đâu.
Bảo nói anh cũng sẽ đi cùng cha mẹ sang làng mộc, dù phải đi chậm tới đâu anh cũng đi cho bằng được. Ông Ba ngồi ở bậc cửa gật đầu liên tục, ông nói người làng bên ấy hiền lành, họ chờ một lời tử tế đã sáu năm rồi chứ không chờ ai tới gây thêm chuyện. Quân ghi nhận toàn bộ những lời nhận việc ấy của gia đình bằng sự trang trọng của một người chứng kiến. Buổi tối hôm nay, gia chủ Trần Văn Lộc đã nhận toàn bộ sự thật về chuyện năm xưa và nhận cả con đường hóa giải dài ở phía trước.
Quân khép lại buổi trình bày bằng những việc cần chuẩn bị trong những ngày tới. Trước hết, số tiền nợ phải được tính lại theo giá trị hiện tại một cách minh bạch. Sau đó, gia đình sẽ chuẩn bị cho chuyến về làng mộc. Lời mời dành cho Phạm Văn Đạt phải được gửi đi một cách trân trọng, không vội vã. Anh nói anh sẽ ở lại biệt phủ cho tới khi cả ba việc hóa giải được hoàn thành trọn vẹn. Không ai trong gian giữa tối nay tỏ ra mệt mỏi dù đồng hồ đã chỉ gần mười giờ đêm.
Khi mọi người đứng dậy ra về các buồng nghỉ, ông Lộc gọi Quân ở lại một mình trong gian giữa. Ông nói ông muốn hỏi anh một câu riêng. Ông hỏi làm sao một người đàn ông sáu mươi tuổi như ông có thể nói lời xin lỗi trước bàn thờ một người thợ đã khuất mà không run tới mức nói không thành câu. Quân đáp rằng ông không cần nói hay. Ông chỉ cần nói thật. Người nghe lời xin lỗi ấy đã chờ đợi sự thật suốt sáu năm, họ không chờ một bài văn hay từ miệng ông.