BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 40: Tờ Giấy Viết Rồi Gạch
Chín giờ tối ngày sáu tháng năm, biệt phủ họ Trần yên tĩnh một cách lạ thường. Không có tiếng đục nào vang lên từ trên xà ngang. Không có tiếng cãi vã…
Nội dung chương
Chín giờ tối ngày sáu tháng năm, biệt phủ họ Trần yên tĩnh một cách lạ thường. Không có tiếng đục nào vang lên từ trên xà ngang. Không có tiếng cãi vã nào vọng ra từ các gian buồng. Chỉ có tiếng gió sông thổi nhẹ qua vườn vải và tiếng nước chảy róc rách ở con mương nhỏ sau nhà. Quân đi một vòng quanh sân trước nhà rồi quay vào gian giữa. Anh thấy ông Lộc đang ngồi một mình bên chiếc bàn dài, trước mặt ông là một tờ giấy trắng và một cây bút bi đã cũ.
Ông Lộc không nhận ra anh bước vào ngay. Ông đang cúi đầu viết rất chậm, từng chữ một, như người đang nắn nót một lá thư quan trọng nhất đời mình. Quân đứng ở cửa một lúc, không muốn làm gián đoạn việc riêng của gia chủ. Nhưng ông Lộc ngẩng lên thấy anh thì vẫy tay gọi anh lại gần. Ông bảo anh cứ ngồi xuống phía đối diện, ông viết phần của ông, anh ngồi đó là đủ rồi, không cần nói chuyện gì nhiều trong tối nay.
- Tôi viết sẵn những lời sẽ nói khi về làng mộc, ông Lộc nói khẽ. Tôi sợ tới lúc đứng trước bàn thờ ông ấy, tôi lại nghẹn họng như hôm họp ở nhà này thì hỏng hết việc lớn.
- Ông cứ viết tự nhiên, Quân đáp. Tôi ngồi đây với ông một lúc. Chữ nào chưa ưng thì mình tính lại sau, không ai giục ông trong đêm nay cả.
Quân ngồi xuống và quan sát gia chủ viết qua ánh đèn vàng của gian giữa. Dòng đầu tiên ông viết là một câu thưa gửi rất trang trọng gửi tới người thợ cả đã khuất. Ông đọc lại rồi lắc đầu, gạch bỏ cả dòng bằng một nét bút dài. Dòng thứ hai ông viết về chuyện tiền công năm xưa. Ông viết được nửa câu thì dừng lại rất lâu, cây bút lơ lửng trên mặt giấy. Rồi ông cũng gạch bỏ nốt, nét gạch lần này mạnh hơn lần trước tới mức làm rách nhẹ một góc giấy.
Ông Lộc viết rồi lại gạch như vậy suốt gần một giờ đồng hồ. Quân ngồi yên ở phía đối diện, thỉnh thoảng rót thêm nước vào chén trà của ông. Anh nhận ra khó khăn của gia chủ không nằm ở chữ nghĩa. Nó nằm ở chỗ mỗi câu viết ra đều bắt ông phải đối diện trực tiếp với việc làm của chính mình sáu năm trước. Một câu viết nhẹ đi thì thành giả dối. Một câu viết nặng quá thì ông lại sợ mình không đủ sức nói thành lời khi đứng trước bàn thờ người ta.
- Anh Quân này, viết lời xin lỗi sao mà khó hơn dựng một căn nhà nhiều thế này, ông Lộc nói và cười một tiếng rất khẽ, không vui.
- Vì dựng nhà thì có bản vẽ sẵn, thưa ông, Quân đáp. Còn lời xin lỗi thật lòng thì không có bản vẽ nào vẽ thay cho mình được cả. Mình phải tự tìm từng chữ trong lòng mình mà nói ra.
- Tôi viết câu nào cũng thấy nó giả giả thế nào ấy, ông nói. Cứ như tôi đang viết để đọc cho người ta xiêu lòng chứ không phải lời từ gan ruột mình nói ra.
- Vậy ông thử bỏ hết những câu văn vẻ đi, Quân gợi ý nhẹ nhàng. Ông cứ viết đúng như cách ông nói chuyện với tôi ngoài sân sau đêm hôm ấy. Đêm ấy ông nói không có chữ nào văn vẻ cả, mà tôi nghe câu nào cũng thật tới nơi tới chốn.
Ông Lộc nghe vậy thì đặt bút xuống và ngồi lặng một lúc lâu. Ông nhìn ra cửa gian giữa, nơi bóng tối của sân trước trải dài tới tận hàng cau. Rồi ông cầm bút lên lần nữa và bắt đầu viết lại từ đầu trên một tờ giấy mới. Lần này ông viết chậm hơn nhưng ít dừng lại hơn hẳn. Ông viết về con số tiền công ông đã giữ lại. Ông viết về người mẹ già của người thợ cả mà ông chưa từng biết mặt. Ông viết về sáu năm nhà ông sống không yên trong chính căn nhà dựng bằng tiền nợ ấy.
Lần này ông không gạch bỏ dòng nào nữa.
Bà Nhàn từ buồng trong đi ra vào lúc gần mười một giờ đêm. Bà mang theo một chiếc áo khoác mỏng và choàng lên vai chồng. Bà nhìn xuống tờ giấy trên bàn mà không đọc trộm một chữ nào. Bà chỉ hỏi chồng có cần bà ngồi cùng thêm một lúc nữa không. Ông Lộc lắc đầu, bảo bà cứ vào nghỉ trước, ông viết xong nốt đoạn cuối này rồi cũng sẽ vào nghỉ ngay sau đó. Bà Nhàn gật đầu, rót cho chồng một chén nước ấm mới rồi lặng lẽ quay về buồng.
- Bà ấy biết tôi viết gì mà không cần đọc đấy anh ạ, ông Lộc nói sau khi vợ đã đi khuất. Sáu năm nay bà ấy biết hết mọi chuyện trong lòng tôi mà không nói ra một lời nào. Người vợ như thế, tôi nợ bà ấy cũng nhiều không kém gì nợ người thợ bên kia sông đâu.
- Ngày cả nhà cùng sang làng mộc, bà ấy sẽ đứng ngay bên cạnh ông, Quân nói. Ông đã nói với tôi như vậy từ tối qua rồi còn gì. Ông không phải đứng một mình trong việc này đâu, thưa ông.
- Tôi biết, ông đáp. Biết thế mà tay vẫn run khi cầm bút đây này anh. Anh xem, chữ của tôi xấu hơn chữ học trò mới tập viết nữa là khác.
Trong lúc ông Lộc còn đang viết, Bảo từ buồng chái đi ra gian giữa một lần. Anh đứng ở cửa nhìn cha mình cúi đầu trên tờ giấy một lúc lâu mà không bước vào làm phiền. Rồi anh quay sang Quân và nói khẽ rằng đây là lần đầu tiên anh thấy cha mình ngồi viết một thứ gì đó không liên quan tới tiền bạc hay đơn hàng của xưởng. Anh nói xong thì lặng lẽ quay về buồng, bước chân anh nhẹ hơn hẳn những ngày anh còn đang ốm yếu. Quân nhìn theo anh mà thấy một tín hiệu tốt lành đầu tiên của căn nhà này sau nhiều ngày căng thẳng.
Một lúc sau, ông Lộc ngẩng lên và hỏi Quân một câu bất ngờ. Ông hỏi anh có nghĩ người cháu nội bên kia sông sẽ chịu nghe ông nói hết những lời trong tờ giấy này không. Ông hỏi với vẻ lo lắng thật sự của một người sắp phải đối diện với con cháu của người mình có lỗi. Quân đáp rằng Đạt là người sống có trước có sau, theo đúng những gì anh quan sát được ở làng mộc. Anh nói một người giữ cuốn sổ của ông nội kỹ như giữ đồ thờ thì cũng sẽ biết lắng nghe một lời xin lỗi thật lòng cho tới cùng.
- Chỉ sợ người ta nghe xong mà không tha thứ cho tôi thôi, ông Lộc nói, cây bút trong tay ông dừng lại trên mặt giấy.
- Tha thứ hay không là quyền của gia đình người ta, thưa ông, Quân đáp. Việc của ông là nói cho hết sự thật và nhận cho hết phần lỗi của mình. Ông làm trọn phần của mình thì lòng ông mới nhẹ được, dù kết quả bên kia có thế nào đi nữa.
- Anh nói thế cũng phải, ông Lộc gật đầu rồi cúi xuống viết tiếp. Người ta chờ sáu năm rồi. Tôi không có quyền đòi người ta phải tha thứ ngay trong một buổi sáng được.
Quân mỉm cười mà không đáp. Anh đứng dậy cáo từ gia chủ để ông có khoảng riêng cuối cùng với tờ giấy của mình. Anh đi về buồng chái trong hành lang tối, nghe tiếng bút của ông Lộc vẫn sột soạt rất khẽ phía sau lưng một lúc nữa rồi mới tắt hẳn. Anh nằm xuống giường mà đầu óc vẫn tỉnh táo lạ thường. Căn nhà yên tĩnh tới mức anh nghe rõ tiếng giọt nước rơi ở vòi nước ngoài sân sau, từng giọt một, đều đặn và bình yên.
Khoảng gần năm giờ sáng, Quân thức dậy sớm theo thói quen nghề nghiệp và ra sân lấy nước rửa mặt. Trời còn tối mờ, sương phủ trắng mặt sân gạch và vườn vải phía sau nhà. Đi ngang gian giữa, anh thấy ông Lộc vẫn ngồi ở chiếc bàn dài ấy. Ông đã thiếp đi một lúc với đầu gục xuống cánh tay, tờ giấy viết xong nằm ngay ngắn trước mặt ông. Chén nước ấm bà Nhàn rót đêm qua đã nguội và cạn gần hết bên cạnh tờ giấy.
Quân đứng ở cửa nhìn vào mà không đánh thức gia chủ. Một lúc sau, ông Lộc cựa mình tỉnh dậy. Ông dụi mắt, nhìn tờ giấy trước mặt rồi đọc lại nó một lượt từ đầu tới cuối bằng giọng thì thầm rất nhỏ. Đọc xong, ông gật đầu một mình, gấp tờ giấy lại làm tư một cách cẩn thận. Ông bỏ tờ giấy vào túi áo ngực, vỗ nhẹ lên túi áo hai cái như để chắc chắn nó vẫn nằm yên ở đó. Rồi ông đứng dậy, vươn vai và bước ra cửa gian giữa, nơi Quân đang đứng trong sương sớm.
- Xong rồi anh Quân ạ, ông nói, giọng ông khàn vì một đêm ít ngủ nhưng ánh mắt ông sáng rõ. Chữ xấu, lời quê mùa, nhưng là lời thật của tôi. Mai kia sang bên ấy, tôi cứ thế này mà nói, không thêm bớt gì nữa.
- Vậy là đủ rồi, thưa ông, Quân đáp. Hôm nay cả nhà mình sẽ tính lại số tiền cho minh bạch. Xong phần số liệu, chuyến đi sang làng mộc chỉ còn chờ ngày giờ nữa thôi.
- Ừ, ông Lộc gật đầu và nhìn về phía cầu bắc qua sông Cầu đang hiện dần trong sương sớm xa xa. Tôi chờ ngày ấy lâu lắm rồi mà không tự biết. Sáu năm, anh Quân ạ. Đáng lẽ tôi phải làm việc này từ sáu năm trước mới phải.
Hai người đứng ở cửa gian giữa một lúc nữa mà không nói thêm lời nào. Mặt trời bắt đầu lên phía bên kia sông, ánh sáng đầu ngày rọi qua sương làm mái ngói của biệt phủ ửng lên một màu đỏ ấm. Trong túi áo ngực của người gia chủ, tờ giấy viết rồi gạch nằm yên như một lời hứa đã được chính tay ông đóng dấu bằng cả một đêm không ngủ. Căn nhà gỗ lim đứng lặng trong nắng sớm, chờ những ngày bận rộn và trang trọng sắp tới của gia đình họ Trần.