BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 32: Xin Phép Tháo Đòn Dông

Tám giờ sáng ngày hai mươi chín tháng tư, Quân tới gian giữa đúng như lời dặn của ông Lộc đêm trước. Nắng sớm chiếu xiên qua cửa sổ, làm nổi rõ từng…

Nội dung chương

Tám giờ sáng ngày hai mươi chín tháng tư, Quân tới gian giữa đúng như lời dặn của ông Lộc đêm trước. Nắng sớm chiếu xiên qua cửa sổ, làm nổi rõ từng đường vân của thanh đòn dông trên cao. Ông Lộc đã ngồi sẵn ở ghế chủ tọa, trước mặt ông là chén trà chưa uống. Bà Nhàn ngồi bên cạnh chồng. Bảo và Hằng cũng có mặt, còn ông Ba đứng ở cửa hiên chờ được gọi vào.

Quân không mang theo dụng cụ tháo dỡ nào. Anh chỉ mang theo bản vẽ mặt bằng tự phác, cuốn sổ kiểm tra và đoạn ghi âm trong điện thoại. Anh muốn buổi sáng nay là buổi trình bày thuần túy, không phải một hành động gây sức ép lên gia chủ. Anh đặt bản vẽ lên bàn và khoanh tròn vị trí khớp mộng chính giữa của thanh đòn dông. Vòng tròn đỏ ấy nhỏ bé trên giấy, nhưng nó là điểm mà mọi dấu vết trong gần hai tháng qua cùng chỉ về.

- Tôi xin phép được nói thẳng vào việc chính, Quân mở đầu. Tôi đề nghị gia đình cho tôi tháo mở khớp mộng đòn dông chính giữa để kiểm tra bên trong hốc mộng.

- Tháo là tháo thế nào, ông Lộc hỏi ngay. Anh nói cho rõ. Thanh gỗ ấy mà nứt một đường là hỏng cả gian giữa nhà tôi đấy.

- Tháo ở đây không phải đục phá, Quân đáp. Khớp mộng của thợ xưa làm theo kiểu mộng thắt có nêm gỗ giữ ở hai đầu. Người có nghề sẽ đỡ toàn bộ thân đòn dông bằng giàn giáo và kích đỡ trước. Sau đó rút nêm, nậy nhẹ theo đúng chiều lắp ban đầu cho tới khi miệng mộng hé ra vừa đủ nhìn vào trong.

Ông Lộc nghe tới đó thì đứng dậy đi ra giữa gian. Ông ngẩng đầu nhìn thanh đòn dông rất lâu, tay ông chắp sau lưng. Quân quan sát dáng đứng của ông và hiểu nỗi do dự ấy không phải chuyện nhỏ. Thanh đòn dông này là gỗ lim nguyên khối, dài suốt gian giữa, hiếm có khó tìm. Ngày dựng nhà, nó từng là niềm tự hào mà ông Lộc khoe với cả làng. Nay có người xin mở nó ra, lại là mở vì một điều xấu nghi nằm bên trong, thì sự đắn đo của ông hoàn toàn có thể hiểu được.

Bà Nhàn lên tiếng trước khi chồng mình kịp nói thêm.

- Ông à, đêm qua cả nhà mình cùng nghe rồi, bà nói. Tiếng nó ở ngay trên đầu mình chứ có ở đâu xa đâu. Không mở ra xem thì đêm nào tôi cũng phải ngẩng lên mà lo như thế này mãi hay sao.

- Bà thì lúc nào cũng chỉ nghĩ tới chuyện nghe với không nghe, ông Lộc đáp, giọng ông không gay gắt như mọi lần. Tôi hỏi anh Quân đây. Anh dám chắc mở ra là thấy được cái gì ở trong đó không.

- Tôi không dám chắc sẽ thấy gì, Quân trả lời thẳng. Tôi chỉ dám chắc một điều dựa trên nghề của mình. Nếu bên trong hốc mộng trống rỗng, tôi sẽ ghi rõ là trống rỗng và tự xem lại toàn bộ suy luận của mình từ đầu.

Câu trả lời không hứa hẹn ấy làm ông Lộc quay lại nhìn anh. Quân biết gia chủ quen với những người thầy tới nhà và hứa hẹn chắc nịch mọi điều. Anh không có gì để hứa ngoài quy trình kiểm tra và trách nhiệm nghề nghiệp của bản thân. Anh nói thêm rằng hai vật lạ trước đều nằm ở những vị trí khuất nhất của kết cấu nhà. Bậc cửa là điểm thứ nhất. Nền bếp là điểm thứ hai. Theo lệ nghề xưa mà anh đã tra cứu, điểm quan trọng nhất thường nằm ở vị trí cao nhất và trung tâm nhất của căn nhà.

Ông Ba được gọi vào gian giữa để nói điều ông biết về ngày lắp thanh đòn dông năm xưa. Ông kể toán thợ phải dùng tới sáu người cùng ròng rọc mới đưa được thanh gỗ lên vị trí. Ông kể người thợ cả họ Phạm đích thân đứng trên giàn giáo để đóng khớp mộng cuối cùng ấy. Cả buổi chiều hôm đó, không ai ngoài toán thợ được tới gần gian giữa. Quân ghi nhận lời kể ấy như một chi tiết đáng chú ý, nhưng anh không suy diễn thêm trước mặt gia chủ.

- Ông Ba, ngày ấy ông có thấy ai bỏ gì vào hốc mộng không, Bảo hỏi.

- Tôi đứng dưới sân nhìn lên thôi, cậu Bảo ạ, ông Ba đáp. Trên giàn giáo cao thế, tay người ta làm gì trong hốc gỗ, người dưới đất như tôi nhìn không tới được đâu.

- Tức là không ai trong nhà mình từng nhìn vào trong đó suốt sáu năm qua, Hằng nói khẽ. Kể cả cha cũng chưa từng thấy bên trong nó có gì, đúng không cha.

Ông Lộc không trả lời câu hỏi của con gái. Ông đi vòng quanh gian giữa một lượt chậm rãi, sờ tay lên cột cái, rồi dừng lại đúng vị trí dưới khớp mộng chính giữa. Ông ngẩng đầu lên nhìn một lần nữa. Bụi mịn trong nắng sớm bay lơ lửng quanh đầu ông. Quân chờ đợi trong im lặng, vì anh biết quyết định này chỉ gia chủ mới có quyền đưa ra.

Sau một lúc rất lâu, ông Lộc quay về ghế ngồi và nói điều kiện đầu tiên của mình.

- Nếu tôi cho mở, anh phải nói trước cho cả nhà nghe cách làm từng bước một, ông nói. Không được làm tắt. Không được giấu gia đình tôi bất cứ việc gì trong lúc mở.

- Tôi đồng ý, Quân đáp. Từng bước tôi đều trình bày trước. Cả nhà có quyền đứng chứng kiến từ đầu tới cuối. Ông Ba và Bảo có thể ở ngay dưới giàn giáo cùng tôi.

- Còn một điều nữa, ông Lộc nói tiếp. Nếu gỗ bị tổn hại dù chỉ một vết nứt nhỏ, ai chịu trách nhiệm trước họ hàng làng xóm nhà tôi đây.

- Tôi chịu, Quân nói không do dự. Tôi sẽ cam kết trước cả nhà bằng lời nói rõ ràng vào ngày chuẩn bị giàn giáo. Uy tín nghề của tôi đặt cả vào căn nhà này rồi, thưa ông. Một vết nứt do tay tôi gây ra sẽ kết thúc công việc của tôi ở đây ngay lập tức.

Bà Nhàn thở ra nhẹ nhõm một chút, nhưng ông Lộc vẫn chưa gật đầu. Ông nói ông cần thêm một ngày để suy nghĩ cho thấu đáo. Ông nói thanh đòn dông không phải cánh cửa hay viên gạch nền mà mở ra rồi lát lại dễ dàng được. Ông cũng nói ông muốn hỏi thêm người quen làm nghề gỗ ở thị trấn về mức độ rủi ro của việc tháo khớp mộng cổ. Quân tôn trọng khoảng thời gian ấy và không thúc ép ông thêm một lời nào.

Trước khi rời gian giữa, Quân còn trình bày thêm cho gia chủ nghe về những rủi ro cụ thể có thể gặp trong lúc tháo mở. Anh nói rủi ro lớn nhất không nằm ở sức nặng của thanh gỗ. Nó nằm ở chỗ khớp mộng sau sáu năm chịu lực có thể đã tự bó chặt hơn lúc mới lắp. Người tháo nếu nóng vội và dùng sức sai chiều sẽ làm mép mộng sứt ngay lập tức. Vì vậy anh dự định dành trọn một buổi chỉ để chuẩn bị giàn đỡ và điểm tỳ. Việc nậy mở chỉ diễn ra khi mọi điểm đỡ đã ăn lực đều và chắc chắn.

- Anh nói thế tức là mở một cái khớp gỗ mà cũng phải mất tới hai ngày trời hay sao, ông Lộc hỏi.

- Thưa ông, đúng vậy, Quân đáp. Một ngày chuẩn bị và một buổi sáng để mở. Thợ xưa có câu chậm ở khâu đỡ thì nhanh ở khâu mở. Tôi làm nghề phục dựng bao nhiêu năm, chưa từng thấy công trình nào hỏng vì chuẩn bị kỹ quá cả.

- Thế còn mưa gió thì sao, bà Nhàn hỏi. Mấy hôm nay trời cuối tháng tư hay có giông chiều. Đang mở dở mà giông về thì làm thế nào hả anh.

- Giàn giáo dựng trong nhà nên mưa gió không ảnh hưởng trực tiếp, Quân đáp. Nhưng nếu trời giông, tôi sẽ hoãn việc mở sang buổi sáng hôm sau. Ánh sáng và sự bình tĩnh của người làm đều quan trọng như nhau trong việc này.

Ông Ba đứng ở cửa hiên nghe tới đó thì gật gù. Ông nói ngày xưa toán thợ cũng có lệ hoãn việc nặng khi trời sắp giông. Người thợ cả họ Phạm từng cho cả toán nghỉ một buổi chiều chỉ vì mây đen kéo về từ phía sông. Ông nói người thợ giỏi không bao giờ tranh hơn thua với thời tiết trong lúc đưa những thanh gỗ lớn lên cao. Lời kể ấy làm ông Lộc nhìn ra sân một lúc lâu, như đang nhớ lại hình ảnh toán thợ năm xưa làm việc trong chính gian nhà này.

Quân cũng nói rõ thêm một điều về thứ tự chứng kiến vào ngày mở chính thức. Anh đề nghị cả nhà đều có mặt nhưng chỉ đứng ở những vị trí anh đánh dấu sẵn trên nền gạch. Người đứng quá gần giàn giáo sẽ vô tình làm rung sàn thao tác khi di chuyển. Người đứng quá xa lại không nhìn rõ được vật bên trong hốc mộng. Ông Lộc nghe xong thì đồng ý với cách sắp xếp ấy và dặn Bảo ghi nhớ vị trí đứng của từng người trong nhà.

Buổi trình bày kết thúc trong trạng thái lửng lơ như vậy. Bảo tiễn Quân ra sân và nói anh ủng hộ việc mở đòn dông, vì sức khỏe của anh không thể chờ thêm nhiều tháng nữa. Hằng nói cô cũng đồng ý, dù cô sợ điều sẽ thấy ở bên trong. Bà Nhàn nhờ ông Ba để ý xem chồng mình có đổi ý trong ngày hôm nay không. Còn ông Lộc ở lại một mình trong gian giữa rất lâu sau khi mọi người đã ra hết.

Chiều hôm đó, Quân ngồi ở hiên sau rà lại toàn bộ bản vẽ và ghi chú những dụng cụ cần thiết cho việc tháo mở. Anh liệt kê giàn giáo, kích đỡ, búa gỗ, nêm gỗ mềm và đèn chiếu sáng. Anh không liệt kê bất cứ dụng cụ đục phá nào trong danh sách ấy. Nếu gia chủ đồng ý, mọi thứ sẽ được chuẩn bị công khai vào chiều mai. Nếu gia chủ từ chối, anh sẽ phải chấp nhận giới hạn ấy và viết rõ vào kết luận cuối cùng của mình.

Tối xuống, ông Ba đi ngang buồng chái và ghé lại nói nhỏ với Quân một câu. Ông bảo ông Lộc đã đứng một mình dưới thanh đòn dông suốt buổi chiều, có lúc còn đưa tay lên cột như muốn đo lại chiều cao của giàn giáo năm xưa. Quân nghe vậy mà không hỏi thêm. Anh hiểu một quyết định lớn đang chín dần trong căn nhà này, theo nhịp chậm rãi và khó nhọc riêng của người đàn ông đã giữ im lặng suốt sáu năm trời.

Chương khác

Xem thêm