Di Chúc Thế Tử – Quyển 1: Cạm Bẫy Thế Tử - Chương 26: Cánh Đồng Lúa
Sáng 08/04/2026, nắng Bình Dương đổ xuống từ bảy giờ sáng, gắt như muốn thiêu cháy mặt đường nhựa. Trần Vĩnh Khang dựng chiếc xe máy thuê ở lề đường đất…
Nội dung chương
Sáng 08/04/2026, nắng Bình Dương đổ xuống từ bảy giờ sáng, gắt như muốn thiêu cháy mặt đường nhựa. Trần Vĩnh Khang dựng chiếc xe máy thuê ở lề đường đất đỏ, cách cổng khu công nghiệp Vạn An chừng hai cây số. Lần trước anh đi xe công vụ, bị hỏng máy giữa đường rồi bị bảo vệ chặn ở cổng. Lần này anh đi một mình, không báo ai, kể cả Nguyễn Hoàng Oanh.
Trong ba lô của Khang có máy ảnh, thước đo laser, sổ tay, bút chì và bản photo quy hoạch phân khu 1/2000 mà Oanh lén đưa. Dưới đáy ba lô, nằm im lìm, là cuốn sổ da cũ của mẹ. Anh chưa có thời gian đọc kỹ nó. Mấy ngày nay đầu óc anh chỉ có một thứ: khu đất này.
Khang đội nón, xắn tay áo, bước xuống bờ ruộng. Con đường đất đỏ chạy men theo ranh khu đất quy hoạch, hai bên là lúa đang thì con gái, xanh rì một màu. Gió thổi qua, sóng lúa rập rờn như mặt nước. Mùi bùn non, mùi rạ mục xộc lên mũi. Không có mùi bê tông. Không có mùi dầu máy.
Anh dừng lại, giơ máy ảnh lên chụp tấm đầu tiên. Trong khung hình: ruộng lúa trải dài đến tận chân trời, xa xa vài nóc nhà cấp bốn lụp xụp, một đàn vịt đang lội bì bõm dưới ao. Anh bật định vị GPS trên điện thoại, ghi tọa độ vào sổ tay. Đây là thói quen nghề nghiệp từ thời làm thẩm định giá ở Cần Thơ: mọi bức ảnh hiện trường đều phải gắn tọa độ, ngày giờ, không thì ra tòa người ta bảo ảnh chụp ở đâu cũng được.
Khang đi bộ men theo bờ ruộng. Càng đi sâu, cảnh vật càng nguyên sơ. Một con mương nước trong vắt chảy róc rách. Mấy bụi tre già rủ bóng xuống mặt nước. Trên một gò đất cao, chuồng vịt xiêu vẹo dựng bằng tre nứa, đàn vịt kêu cạp cạp ầm ĩ khi thấy người lạ. Khang chụp liên tục, mỗi góc ba tấm: một toàn cảnh, một trung cảnh, một cận cảnh chi tiết mặt đất.
Đi được chừng nửa giờ, anh gặp một ông nông dân đang lúi húi be bờ. Ông trạc ngoài sáu mươi, da đen nhẻm, chiếc nón lá rách vành. Thấy Khang đeo máy ảnh lóng ngóng trên bờ ruộng, ông ngẩng lên hỏi:
- Cậu là cán bộ đo đất hả?
Khang cười, bước lại gần:
- Dạ không. Cháu đi xem đất thôi. Bác cấy ở đây lâu chưa?
- Ba chục năm rồi. Từ hồi đất này còn là đầm lầy, nhà nước giao cho dân khai hoang. - Ông nông dân chống cuốc, nheo mắt nhìn Khang. - Cậu xem đất làm gì? Tính mua à?
- Cháu nghe nói chỗ này sắp làm khu công nghiệp lớn lắm.
Ông nông dân bật cười khanh khách, tiếng cười giòn tan giữa đồng:
- Khu công nghiệp gì! Cậu nhìn quanh xem, có cục bê tông nào không? Ba chục năm nay, ngoài trâu bò với máy cày của dân, tôi chưa từng thấy cái máy ủi, máy san lấp nào bén mảng tới đây.
Khang tim đập mạnh, nhưng giọng vẫn bình thản:
- Bác chắc không? Biết đâu họ làm ban đêm, bác không thấy.
- Ban đêm cái gì. Đất này mà san lấp thì cả xóm biết ngay. Máy ủi nó gầm một đêm là chó cả làng sủa. - Ông chỉ tay ra xung quanh. - Mà san lấp để làm gì, cậu xem: lúa đang tốt thế này, ao cá nhà tôi thả ba năm nay, chuồng vịt kia mới dựng hồi Tết. Ai dại gì bỏ?
- Đất này là đất của dân hả bác?
- Đất nông nghiệp của mấy chục hộ. Sổ đỏ nhà nào nhà nấy còn giữ khư khư. Hồi năm ngoái có mấy người lạ về đo đạc, bảo là quy hoạch gì đó, dân ở đây xôn xao một dạo rồi cũng thôi. Đến giờ có thấy ai đền bù, giải tỏa gì đâu.
Khang ghi chép lia lịa vào sổ tay. Từng chữ của ông nông dân đều là vàng. Đất nông nghiệp đang canh tác, sổ đỏ dân còn giữ, chưa giải phóng mặt bằng, chưa từng có máy móc vào. Trong khi hồ sơ của Vĩnh Đại ghi "hoàn thiện hạ tầng 90%", "đường nội bộ 25 km", "trạm điện 110 kV đã vận hành".
Anh hỏi thêm:
- Bác có thấy người của công ty Vạn An về đây bao giờ không?
- Vạn An? - Ông nông dân gãi đầu. - Nghe quen quen. Hồi năm hai nghìn mười mấy gì đó, có một đoàn xe hơi về, đứng ở đầu đường chụp ảnh rồi đi. Từ đó đến nay biệt tăm.
Khang cảm ơn ông, tiếp tục đi về phía tây khu đất, nơi theo bản đồ quy hoạch 1/2000 được vẽ là "khu điều hành trung tâm". Trên giấy, đó phải là một tòa nhà văn phòng khang trang, bao quanh bởi đường nhựa và bãi đỗ xe. Khang vừa đi vừa đối chiếu bản đồ photo mang theo, đếm bước chân ước lượng khoảng cách.
Anh đến nơi. Trước mắt anh là một cái ao cá rộng, mặt nước phẳng lặng, vài bụi lục bình trôi lững lờ. Bên bờ ao, một ông lão đang ngồi câu cá, chiếc radio cũ kỹ phát ra tiếng cải lương rè rè. Không có tòa nhà nào. Không có đường nhựa nào. Chỉ có ao cá và tiếng cải lương.
Khang đứng lặng một lúc. Anh giơ máy ảnh chụp toàn cảnh cái ao, rồi chụp cận cảnh bản đồ 1/2000 đang mở trên tay anh, với ngón tay chỉ vào ô vuông ghi "khu điều hành". Hai bức ảnh đặt cạnh nhau sẽ là một cú tát vào mặt bất kỳ ai dám bảo dự án này "hoàn thiện 90%".
- Ông ơi, cái ao này có từ bao giờ ạ? - Khang hỏi ông lão câu cá.
Ông lão không quay đầu, mắt vẫn dán vào phao câu:
- Ao nhà tôi đào từ năm chín tám. Cá trắm, cá chép đầy dưới đó. Cậu muốn mua cá không, tôi bán rẻ cho.
Khang cười buồn. Ao đào từ năm 1998. Trong khi hồ sơ ghi khu điều hành "khởi công 2006, hoàn thành 2008". Một cái ao cá tồn tại trước cả khi dự án ra đời trên giấy, vậy mà trên giấy nó biến thành tòa nhà văn phòng. Sự bịa đặt trắng trợn đến mức gần như coi thường trí tuệ người đọc.
Anh lấy thước đo laser ra, bắn thử vài khoảng cách: từ mép đường đất đến bờ ao là một trăm hai mươi mét, chiều rộng con mương là bốn mét. Anh ghi hết vào sổ. Không phải vì những con số này quan trọng, mà vì một thẩm định viên giỏi không bao giờ tin vào mắt mình một cách chung chung. Mọi thứ phải đo được, đếm được, chụp được.
Đi tiếp về phía nam, Khang bắt gặp một tấm biển quảng cáo cũ kỹ dựng bên đường, đã han gỉ, chữ nhòe gần hết. Anh lau lớp bụi, đọc được mấy chữ còn lại: "Khu công nghiệp Vạn An - Bình Dương. Quy mô 500..." Phần còn lại đã bong tróc. Tấm biển này có lẽ được dựng từ đợt đoàn xe hơi về chụp ảnh năm nào đó mà ông nông dân kể, rồi bỏ mặc cho mưa nắng. Nó là thứ duy nhất trên cả khu đất rộng lớn này mang tên dự án, và nó đang rỉ sét.
Khang chụp tấm biển từ nhiều góc. Rồi anh ngồi xuống vệ đường, mở sổ tay, bắt đầu phác thảo sơ đồ hiện trường bằng tay: vị trí ao cá, chuồng vịt, con mương, tấm biển, hướng đi của anh. Bên cạnh mỗi ký hiệu, anh ghi tọa độ GPS. Một thẩm định viên khi ra hiện trường không chỉ nhìn, mà phải vẽ lại hiện trường bằng số liệu. Sau này, khi đối chiếu với bản đồ 1/500, sơ đồ này sẽ cho thấy ranh giới thực và ranh giới trên giấy lệch nhau đến mức nào.
Trong lúc vẽ, đầu óc Khang quay về năm 2022, khi anh gửi báo cáo nội bộ về dấu hiệu bất thường ở KCN Bình Dương và bị điều xuống Cần Thơ. Hồi đó anh chỉ có số liệu trên sổ sách, chưa từng đặt chân đến đây. Cấp trên bảo anh "thiếu thực tế", "ngồi phòng lạnh mà phán". Bốn năm sau, anh đứng giữa thực tế này, và thực tế còn tệ hơn những gì anh tưởng tượng. Ít nhất hồi đó anh vẫn nghĩ có một khu công nghiệp nào đó tồn tại, chỉ là số liệu bị thổi. Giờ thì anh biết: không có khu công nghiệp nào cả. Chỉ có cánh đồng và những con số ma.
Đi hết vòng phía đông khu đất, Khang dừng lại dưới gốc một cây me cổ thụ, ngồi bệt xuống cỏ, mở chai nước uống ừng ực. Mồ hôi ướt đẫm lưng áo. Anh lật xem lại những tấm ảnh vừa chụp trên màn hình máy ảnh. Tấm nào cũng giống tấm nào: lúa, ao, vịt, trời xanh. Không một mét đường nhựa nội bộ. Không một cột điện hạ thế cho sản xuất công nghiệp. Không một trạm biến áp. Không một tấm biển tên khu công nghiệp, dù chỉ là tấm biển han gỉ.
Anh nhớ lại bộ hồ sơ Vĩnh Đại cho anh xem hôm 28/03: giấy trắng tinh, mực in đều tăm tắp, những con số tròn trĩnh về "hạ tầng hoàn thiện", "nhà xưởng cho thuê kín 95%". Hôm đó anh đã thấy hồ sơ quá đẹp, đẹp đến mức giả tạo. Hôm nay, đứng giữa cánh đồng này, anh hiểu vì sao nó đẹp: vì nó chưa từng chạm vào thực tế. Người ta vẽ một khu công nghiệp trong phòng máy lạnh, rồi in ra thành hồ sơ, rồi đem đi khoe.
Khang ngả lưng xuống cỏ, nhìn mây trôi. Trong đầu anh, những mảnh ghép bắt đầu xếp lại. Ông Sáu nói Vĩnh Đại ở lì Bình Dương suốt năm 2010-2011, có những đêm xe chở "hồ sơ thùng" ra vào nhà nghỉ. Tấm ảnh năm 2011 có Vĩnh Đại đứng giữa nhóm cán bộ dự án. Thủ kho lưu trữ thì buột miệng rằng bộ hồ sơ bàn giao mới được đưa vào kho khoảng năm 2012. Tất cả đều chỉ về một hướng: bộ hồ sơ được dựng sau, trong giai đoạn 2010-2011, đúng như anh suy đoán.
Nhưng suy đoán chưa phải bằng chứng. Lời ông nông dân là nhân chứng, nhưng nhân chứng có thể bị mua chuộc, có thể bị đe dọa. Ảnh chụp của anh là thật, nhưng Vĩnh Đại sẽ nói anh chụp chỗ khác, chụp khu đất chưa triển khai. Muốn khóa chặt, anh cần những thứ không ai cãi được: bản đồ, số liệu, văn bản có dấu thời gian.
Khang ngồi dậy, mở sổ tay, viết một dòng ngắn gọn: "Hiện trường: đất nông nghiệp đang canh tác. Hạ tầng thực tế: bằng không."
Rồi anh viết tiếp dòng thứ hai: "Tối nay: tính hệ số K. Ngày mai: săn bản đồ 1/500."
Nắng đã lên cao. Khang đứng dậy, phủi cỏ trên quần, đeo ba lô lên vai. Trước khi rời đi, anh quay lại nhìn cánh đồng một lần nữa. Lúa vẫn xanh, vịt vẫn kêu, ông nông dân vẫn lúi húi be bờ ở phía xa. Một khung cảnh yên bình đến nao lòng.
Trên giấy tờ ở Vạn An Tower, nơi này là một khu công nghiệp hiện đại trị giá hàng nghìn tỷ. Dưới chân anh, nó chỉ là một cánh đồng lúa. Khoảng cách giữa hai thứ đó, chính là khoảng cách giữa sự thật và dối trá. Và Khang đã quyết sẽ đo khoảng cách ấy bằng từng con số, từng tấm ảnh, từng trang văn bản.
Anh nổ máy xe, chạy về hướng Thủ Dầu Một. Trong gương chiếu hậu, cánh đồng lúa nhỏ dần, nhỏ dần, rồi khuất sau rặng tre. Khang siết chặt tay lái. Trận chiến này, anh sẽ không đánh bằng miệng. Anh sẽ đánh bằng chứng cứ.