Di Chúc Thế Tử – Quyển 4: Kiểm Toán Máu - Chương 5: Cuốn Sổ Da Cũ
Sáng mùng tám tháng mười hai, chuyến bay sớm nhất từ Sài Gòn hạ cánh xuống Cần Thơ trong làn nắng nhẹ. Trần Vĩnh Khang kéo vali bước ra khỏi sân bay, hít…
Nội dung chương
Sáng mùng tám tháng mười hai, chuyến bay sớm nhất từ Sài Gòn hạ cánh xuống Cần Thơ trong làn nắng nhẹ. Trần Vĩnh Khang kéo vali bước ra khỏi sân bay, hít căng lồng ngực. Không khí miền Tây buổi sáng mang theo hơi nước của sông Hậu và mùi phù sa quen thuộc. Đã bốn năm anh làm việc ở chi nhánh Cần Thơ trước khi được điều về Sài Gòn, nhưng mỗi lần trở lại, cảm giác thân thuộc vẫn ùa về nguyên vẹn.
Anh bắt taxi về nhà mẹ. Căn nhà nhỏ nằm trong một con hẻm yên tĩnh gần bờ sông, mái ngói đã cũ nhưng sân vườn lúc nào cũng gọn gàng. Bà Phạm Thị Lành có một thói quen: dù không nhìn thấy gì, bà vẫn giữ mọi thứ trong nhà đúng vị trí của nó. Cái chổi dựng ở góc sân, chậu cây đặt cạnh bậc thềm, ấm trà đặt giữa bàn. Khang đã thuộc lòng bản đồ căn nhà này từ thuở nhỏ, và anh biết mẹ anh cũng vậy, chỉ khác là bà vẽ bản đồ đó bằng đôi tay.
- Mẹ ơi, con về rồi.
Khang đẩy cổng bước vào. Bà Lành đang ngồi trên chiếc ghế tre ngoài hiên, tay lần mò đan một chiếc giỏ tre dở dang. Nghe tiếng con, bà ngẩng lên, đôi mắt mờ đục hướng về phía cổng.
- Khang? Về sao không báo trước để mẹ nấu cơm?
- Con báo rồi mà, hôm qua con gọi điện. - Khang cười, bước nhanh tới, quỳ xuống cạnh ghế mẹ. - Mẹ đan giỏ nữa à?
- Ở không buồn tay. - Bà Lành đưa tay sờ lên mặt con, từng ngón tay dò dẫm qua trán, qua má, qua cằm. - Gầy đi rồi. Sài Gòn không nuôi nổi con à?
- Con vẫn ăn đủ ba bữa. - Khang nắm lấy tay mẹ. - Mẹ khỏe không? Mắt có đau không?
- Vẫn vậy. Không đau, chỉ là không thấy gì thôi. Mười năm rồi, quen rồi con.
Bà Lành bị tăng nhãn áp từ nhiều năm trước. Không có tiền chữa trị kịp thời, thị lực của bà mờ dần rồi tắt hẳn vào khoảng năm 2015. Khang vẫn nhớ ngày anh đưa mẹ đi khám lần cuối, bác sĩ lắc đầu nói đã quá muộn. Hôm đó anh mười bảy tuổi, và anh đã thề với lòng mình một điều mà đến giờ anh vẫn giữ.
Hai mẹ con vào nhà. Bà Lành lần mò vào bếp, nhất định đòi nấu cơm cho con. Khang ngăn không được, đành ngồi phụ nhặt rau. Bữa cơm đạm bạc: cá kho tộ, canh chua, đĩa rau luộc. Nhưng với Khang, đây là bữa cơm ngon nhất trong nhiều tháng.
- Công việc sao rồi con? - Bà Lành gắp cho con miếng cá to nhất. - Dạo này mẹ nghe trên tivi nhắc đến Vạn An hoài. Có chuyện gì lớn à?
Khang ngập ngừng. Anh không muốn mẹ lo, nhưng cũng không muốn nói dối bà.
- Có nhiều chuyện lắm, mẹ. Nhưng con xử lý được. Mẹ đừng lo.
- Mẹ già rồi, lo cũng chẳng làm được gì. - Bà Lành thở dài. - Chỉ dặn con một câu: đừng vì mẹ mà liều lĩnh. Mẹ sống thế này đã quen. Con còn cả tương lai phía trước.
- Con biết. - Khang cúi đầu ăn cơm, giọng nghèn nghẹn. - Nhưng có những chuyện, con không thể không làm.
Ăn xong, Khang phụ mẹ rửa bát. Rồi anh bước ra gian nhà chính, mắt dừng lại ở chiếc kệ sách gỗ kê sát tường. Trên kệ có vài cuốn sách cũ, một khung ảnh gia đình đã ngả màu, và một cuốn sổ bìa da màu nâu sẫm nằm im lìm ở ngăn trên cùng.
Tim Khang đập nhanh hơn. Anh đã thấy cuốn sổ này từ hồi còn nhỏ, nhưng chưa bao giờ mở ra xem. Hồi đó mẹ bảo đây là sổ ghi chép công việc cũ, không có gì hay ho. Lớn lên đi làm xa, anh quên bẵng nó. Mãi đến khi lục tìm giấy tờ trong nhà hồi đầu năm, anh mới nhìn thấy nó lần nữa, thoáng qua như một vật chứng phụ không đáng chú ý.
Bây giờ, nó là thứ duy nhất anh nghĩ đến.
- Mẹ. - Khang quay lại, thấy bà Lành đang lần mò ra hiên. - Cuốn sổ da trên kệ, mẹ còn nhớ không?
Bà Lành khựng lại. Bàn tay đang lần theo thành ghế của bà dừng hẳn.
- Sao con hỏi?
- Hôm qua con gọi điện hỏi mẹ rồi. Con muốn mượn cuốn sổ đó vài hôm. Cuốn sổ mẹ ghi chép hồi còn làm ở công trường năm 1995.
Bà Lành im lặng rất lâu. Gió sông thổi qua hiên, làm lay động tấm rèm cửa. Mãi sau bà mới lên tiếng, giọng trầm xuống.
- Con lấy xuống đi. Ngăn trên cùng, bên phải.
Khang với tay lấy cuốn sổ. Bìa da đã cũ, mép sờn, nhưng vẫn còn chắc chắn. Anh phủi lớp bụi mỏng, mở ra trang đầu tiên. Nét chữ viết tay ngay ngắn hiện ra, mực xanh đen đã nhạt đi theo thời gian nhưng vẫn đọc rõ từng chữ: "Nhật ký công trường, năm 1995".
Anh lật tiếp. Từng trang, từng trang, là những dòng ghi chép tỉ mỉ: ngày tháng, tên hộ dân, diện tích đất, số tiền bồi thường thực tế đã chi. Có những ghi chú bên lề viết vội: "hộ này bị ép ký trong đêm", "giá này thấp hơn giá thị trường một nửa", "đã phản đối bằng văn bản". Và ở trang gần cuối, một dòng chữ được gạch chân đậm: "Sổ chính thức đã bị sửa. Những con số trong này mới là sự thật."
Tay Khang run lên. Anh là người đọc sổ sách chuyên nghiệp, đã từng lật qua hàng nghìn trang chứng từ. Nhưng chưa bao giờ anh cầm trên tay một cuốn sổ khiến tim mình đập nhanh như vậy. Đây không phải là sổ sách của một công ty. Đây là lời khai của một nhân chứng, viết bằng mực và nước mắt suốt một năm trời.
- Mẹ... - Khang ngẩng lên, giọng khàn đi. - Cuốn sổ này...
Bà Lành đã ngồi xuống ghế, hai tay đặt trên đầu gối. Bà không nhìn về phía con, vì bà không thể nhìn. Nhưng giọng bà thì rõ ràng từng chữ.
- Những gì mẹ không ký được năm đó, mẹ ghi lại hết trong này. - Bà nói chậm rãi. - Người ta bắt mẹ ký vào một bản danh sách mà mẹ biết là giả. Mẹ không ký. Họ đuổi mẹ, vu cho mẹ tội biển thủ. Mẹ không có cách nào thanh minh. Chỉ còn cuốn sổ này làm chứng cho mẹ.
- Sao mẹ không đưa nó cho ai xem suốt ba mươi năm?
- Đưa cho ai? - Bà Lành cười buồn. - Một người đàn bà mù lòa, mang án biển thủ, ai tin lời bà ta? Mẹ giữ nó, vì mẹ tin một ngày nào đó, sẽ có người cần đến sự thật trong này. Có lẽ là con.
Khang ôm chặt cuốn sổ vào ngực. Ba mươi năm. Mẹ anh đã giữ cuốn sổ này suốt ba mươi năm, qua những ngày mù lòa, qua những đêm không ngủ, như giữ một ngọn lửa nhỏ không để tắt. Và hôm nay, ngọn lửa đó được trao vào tay anh.
- Con mượn nó vài hôm, được không mẹ? Con hứa sẽ giữ gìn cẩn thận, không để mất một trang nào.
- Con mang đi đi. - Bà Lành gật đầu. - Nó ở trong tay con thì mới có ích. Ở với mẹ, nó chỉ là một cuốn sổ cũ.
Khang cẩn thận bọc cuốn sổ trong một túi vải mềm, rồi đặt vào ngăn trong cùng của ba lô. Anh kiểm tra lại ba lần cho chắc chắn. Đây không còn là kỷ vật gia đình. Từ giây phút này, nó là vật chứng quan trọng nhất trong vụ án ba mươi năm.
Chiều đó, Khang ở lại ăn cơm với mẹ rồi mới ra sân bay. Trước khi đi, bà Lành nắm tay con thật chặt.
- Con làm gì thì làm, nhớ cẩn thận. - Bà dặn. - Những người năm đó, họ không phải người hiền lành.
- Con biết. Mẹ yên tâm.
- Và nhớ một điều nữa. - Bà Lành hạ giọng. - Trong cuốn sổ đó có tên của nhiều hộ dân nghèo. Họ đã khổ một lần rồi. Đừng để họ khổ thêm lần nữa vì chuyện này.
Khang gật đầu, cổ họng nghẹn lại. Anh hiểu mẹ mình. Bà có thể tha thứ cho những kẻ đã hại bà, nhưng bà không bao giờ để người nghèo phải chịu thêm đau khổ vì mình.
Chuyến bay chiều đưa Khang về Sài Gòn khi thành phố đã lên đèn. Anh không về căn hộ ngay mà đi thẳng đến văn phòng Ban Kiểm soát. Oanh vẫn còn ở đó, đang chờ anh.
- Lấy được rồi à? - Cô hỏi, mắt sáng lên khi thấy chiếc ba lô.
Khang đặt ba lô lên bàn, cẩn thận lấy cuốn sổ da ra. Oanh đeo găng tay, mở ra xem vài trang, rồi ngẩng lên nhìn Khang, ánh mắt đầy kinh ngạc.
- Trời ơi. Đây là bản đối chiếu độc lập duy nhất còn tồn tại của đợt giải tỏa 1995. Với cuốn sổ này, chúng ta có thể lật lại toàn bộ sổ chi chính thức.
- Đêm nay tôi sẽ đối chiếu. - Khang nói, mắt không rời cuốn sổ. - Từng hộ một, từng con số một. Tôi muốn biết sổ chính thức đã bị sửa như thế nào, và sửa bao nhiêu.
Oanh nhìn đồng hồ, rồi nhìn Khang.
- Anh cần em ở lại phụ không?
- Không. Việc này tôi phải làm một mình. Cô về nghỉ đi. Mai chúng ta sẽ có rất nhiều chuyện để bàn.
Oanh thu dọn đồ ra về. Trước khi đi, cô dừng lại ở cửa.
- Khang này. Mẹ anh là một người dũng cảm. Giữ một cuốn sổ như vậy suốt ba mươi năm, không phải ai cũng làm được.
- Tôi biết. - Khang đáp khẽ. - Và tôi sẽ không để sự dũng cảm của bà trở nên vô ích.
Cửa đóng lại. Khang ngồi xuống bàn, mở cuốn sổ da cũ ra. Bên cạnh, anh đặt cuốn sổ chi chính thức đã chụp lại từ kho lưu trữ. Hai cuốn sổ, một thật một giả, nằm song song dưới ánh đèn bàn. Đêm nay sẽ là một đêm dài. Nhưng Khang không thấy mệt. Trong lòng anh, một ngọn lửa vừa được thắp lên, và nó sẽ cháy cho đến khi sự thật được phơi bày.