HÌNH THIÊN KHÔNG ĐẦU NÚI THƯỜNG DƯƠNG - Chương 10: Phiến Đá Ngầm Trong Lát Cắt
Sáng ngày 11 tháng 10, phòng địa chất có thêm một vị khách không thuộc biên chế của phòng. Hà Tĩnh Nghi mang tới một ổ cứng di động. Trong ổ cứng là toàn…
Nội dung chương
Sáng ngày 11 tháng 10, phòng địa chất có thêm một vị khách không thuộc biên chế của phòng. Hà Tĩnh Nghi mang tới một ổ cứng di động. Trong ổ cứng là toàn bộ dữ liệu ảnh siêu âm địa tầng mà đội trắc địa vừa xử lý xong trong đêm. Cô được Vương Thiết Sơn cử đi cùng. Trong các ảnh này có một phần dữ liệu lấy từ hệ thống cảm biến phụ mà bộ phận giám sát của cô lắp thêm dọc trục tuyến hồi đầu tháng chín. Cô là người duy nhất ở công trường đọc được định dạng gốc của chúng.
Dương Khai Sơn đã chờ sẵn bên chiếc bàn ánh sáng lớn ở giữa phòng. Ông trải lên bàn một tấm phim trong khổ lớn, trên đó là hình ảnh lòng núi được dựng từ hàng nghìn tín hiệu phản hồi của máy siêu âm địa tầng. Lý Thừa Ân đứng ở phía đối diện, cúi xuống nhìn tấm phim đang sáng lên từ dưới bởi dàn đèn của bàn ánh sáng. Hình ảnh hiện ra không giống bất cứ lát cắt vẽ tay nào mà anh từng xem trong các buổi họp trước. Nó là một trường những đốm sáng tối đan xen, mà mắt người chưa quen sẽ chỉ thấy như một bức tranh trừu tượng vô nghĩa.
- Đừng nhìn tổng thể vội. - Dương Khai Sơn nói, đặt đầu thước lên góc trên của tấm phim. - Nhìn theo trục tuyến trước. Đây là đường trục của hầm, chạy từ miệng hầm ở phía trái, xuyên qua vị trí gương hầm hiện tại, và đi thẳng về phía phải của tấm phim. Những vùng sáng đều là đá đặc, tín hiệu phản hồi mạnh. Những vùng tối là đá nứt hoặc có nước. Cứ theo nguyên tắc đó mà đọc, anh sẽ tự thấy điều tôi sắp chỉ.
Ngón tay ông di chuyển chậm dọc theo đường trục. Qua khỏi vị trí gương hầm chừng vài chục mét, trường đốm sáng tối bắt đầu chuyển sang sắc đỏ nâu trong bản in màu đính kèm, ứng với tầng đá đỏ sẫm mà cả công trường đã quen thuộc trong tuần qua. Rồi ngón tay ông dừng lại. Phía trước đường trục, nằm chéo một góc khoảng ba mươi độ so với hướng tuyến, là một dải sáng dài và phẳng một cách bất thường. Dải sáng ấy có bề mặt trên gần như thẳng tuyệt đối trong suốt chiều dài hơn bốn mươi mét của nó, độ dày đều, và mật độ phản hồi cao vượt hẳn mọi vùng đá xung quanh.
- Đây. - Dương Khai Sơn gõ nhẹ đầu thước lên dải sáng. - Một phiến đá ngầm. Phẳng, rất cứng, nằm chéo ngay trước hướng tuyến của chúng ta. Độ cứng suy từ tốc độ phản hồi thì nó cứng hơn tầng đá đỏ quanh nó ít nhất gấp rưỡi. Một phiến đá tự nhiên hình thành trong lòng núi thường có mặt gồ ghề, dày mỏng thất thường. Phiến này thì không. Nó đều như một tấm phản được ai đó đặt nằm xuống đó từ rất lâu rồi.
- Anh Sơn nói ai đó đặt là nói theo nghĩa hình ảnh thôi, đúng không? - Hà Tĩnh Nghi hỏi, cô đang mở song song dữ liệu gốc trên máy tính xách tay của mình để đối chiếu từng tọa độ.
- Đúng, tôi nói theo nghĩa hình ảnh. - Ông gật đầu. - Địa chất không cho phép tôi kết luận có bàn tay con người ở độ sâu này. Nhưng địa chất cũng bắt tôi phải ghi nhận hình dạng của nó là bất thường. Còn điều làm tôi mất ngủ đêm qua nằm ở xung quanh nó. Cô Nghi, cô mở lớp dữ liệu cảm biến phụ lên cho anh Ân xem đi.
Hà Tĩnh Nghi chuyển màn hình máy tính về phía Lý Thừa Ân. Trên đó, cùng một khu vực quanh phiến đá ngầm được hiển thị bằng một lớp dữ liệu khác. Một vành tối bao quanh phiến đá, tối gần như tuyệt đối. Không một tín hiệu phản hồi nào xuất hiện trong vành tối ấy. Như thể sóng siêu âm đi vào vùng ấy rồi biến mất, không quay trở lại đầu thu.
- Khoảng trống không phản hồi. - Cô giải thích. - Cảm biến của em ghi nhận sóng tới đó là mất. Không phản xạ, không tán xạ, không gì cả. Trong địa vật lý, hiện tượng này thường gặp khi sóng gặp một khoang rỗng lớn, hoặc một vật liệu hấp thụ sóng gần như hoàn toàn. Nhưng khoang rỗng thì phải có viền phản hồi ở thành khoang. Vành tối này không có viền. Nó như một cái bóng âm thanh ôm sát quanh phiến đá.
Lý Thừa Ân im lặng rất lâu trước hai lớp hình ảnh đặt cạnh nhau. Một phiến đá phẳng cứng bất thường. Một vành im lặng tuyệt đối bao quanh nó. Và cả hai thứ nằm đúng trên đường đi bắt buộc của mũi khoan, ở phía sâu trong vùng mà Dương Khai Sơn đã khoanh đỏ ba ngày trước bằng hai chữ nghi vấn về một chiến trường cổ. Anh lên tiếng chậm rãi, cân nhắc từng chữ như khi ký vào một biên bản.
- Trong hồ sơ của tôi, phiến đá này được ghi thế nào cho đúng tính chất của nó, anh Sơn?
- Ghi đúng như địa chất gọi nó: một vật cản trên hướng tuyến. - Dương Khai Sơn đáp. - Với độ cứng và hình dạng này, mũi khoan kim cương chạm vào nó ở tốc độ khoan hiện tại sẽ không đi qua được một cách bình thường. Nhẹ thì mòn mũi và lệch trục. Nặng thì gãy mũi. Cho nên trong văn bản của phòng địa chất mà tôi sẽ ký hôm nay, tôi ghi rõ khuyến nghị: khi khoan tiến tới gần phiến đá ngầm, phải giảm tốc, tăng tần suất lấy mẫu, và tính trước phương án xử lý vật cản. Tôi chưa đề nghị đổi hướng tuyến, vì đổi tuyến là quyết định ở cấp cao hơn, cần nhiều bằng chứng hơn một tấm ảnh địa tầng. Nhưng tôi cũng ghi rõ một dòng nữa: không ai được coi phiến đá này là đá thường.
Ông đứng dậy, lấy từ ngăn kéo bàn ra một tấm bản đồ địa tầng mới in, còn thơm mùi mực. Bằng cây bút dạ đỏ đã trở nên quen thuộc trong mấy ngày qua, ông vẽ lên bản đồ vị trí của phiến đá ngầm. Hình vẽ là một hình chữ nhật dài nằm chéo trục tuyến. Ông ký tên xác nhận ở góc dưới của hình vẽ, ghi ngày tháng 11 tháng 10 ngay bên cạnh. Hà Tĩnh Nghi chụp lại tấm bản đồ bằng máy ảnh của bộ phận giám sát, lưu kèm mã số của tập dữ liệu siêu âm gốc, để từ nay bất cứ ai tra cứu phiến đá này cũng truy được về đúng dữ liệu đã sinh ra nó.
Lý Thừa Ân nhận bản sao tấm bản đồ, kẹp vào hồ sơ khảo sát cứu hộ của mình, ngay sau trang ghi chép về mảnh gốm ở hố thăm dò số 3 và bản sao lát cắt có khoanh đỏ vùng nghi chiến trường. Ba trang giấy nằm chồng lên nhau trong cặp hồ sơ của anh: một mảnh gốm cong chưa rõ niên đại, một khoanh đỏ của giả thuyết, và một phiến đá phẳng nằm im trong lòng núi với vành im lặng bao quanh. Chưa trang nào đủ sức tự nó dừng được một mũi khoan. Nhưng đặt cạnh nhau, chúng bắt đầu kể một câu chuyện chung mà anh chưa dám gọi tên.
Trước khi chốt văn bản, cả ba người còn phải trả lời một câu hỏi tưởng đơn giản mà không đơn giản chút nào: từ gương hầm hiện tại tới phiến đá ngầm còn bao xa. Dương Khai Sơn đo trên tấm phim, tính theo tỉ lệ, và cho con số khoảng sáu mươi lăm mét theo trục tuyến. Nhưng ông nói ngay sau đó rằng con số này phải được đọc kèm khoảng sai số mà ông đã cảnh báo trong buổi họp trước. Ở độ sâu này, vị trí của vật thể trên ảnh địa tầng có thể lệch từ năm tới mười hai mét so với vị trí thật. Nghĩa là mũi khoan có thể gặp phiến đá ở mét thứ năm mươi ba, cũng có thể mãi tới mét thứ bảy mươi bảy mới chạm vào nó.
- Vậy trong hệ thống giám sát, em đặt mốc cảnh báo ở đâu? - Hà Tĩnh Nghi hỏi. - Em cần một con số để lập trình ngưỡng nhắc việc cho ca khoan. Máy nó không hiểu chữ khoảng khoảng của các anh đâu.
- Đặt mốc cảnh báo ở bốn mươi mét tính từ gương hầm hiện tại. - Lý Thừa Ân đề nghị. - Lấy con số gần nhất có thể gặp vật cản, trừ thêm một khoảng an toàn nữa. Từ mốc bốn mươi mét trở đi, mọi ca khoan phải báo cáo sản lượng và tình trạng mũi khoan theo giờ, không theo ca nữa. Thà chúng ta cảnh giác sớm mười mét còn hơn bất ngờ ở mét cuối cùng.
Dương Khai Sơn đồng ý và ghi con số bốn mươi mét vào văn bản khuyến nghị, ghi rõ đây là mốc cảnh báo đã tính cả sai số đo, không phải vị trí của phiến đá. Hà Tĩnh Nghi cũng ghi con số ấy vào sổ của bộ phận giám sát ngay tại chỗ. Cô nói khi về trạm, việc đầu tiên của cô là lập trình lại ngưỡng nhắc việc trong phần mềm theo dõi tiến độ khoan. Từ nay, mỗi khi tổng số mét khoan tích lũy chạm mốc cảnh báo, màn hình của cô sẽ tự hiện một dòng nhắc màu vàng. Không ca trực nào được phép tắt dòng nhắc ấy đi.
Buổi làm việc kết thúc lúc gần trưa. Dương Khai Sơn ở lại phòng địa chất để hoàn thành văn bản khuyến nghị gửi ban điều hành. Hà Tĩnh Nghi mang ổ cứng dữ liệu về trạm giám sát để sao lưu theo quy trình hai bản. Lý Thừa Ân một mình đi bộ xuống mặt bằng công trường, đứng ở khoảng sân trống giữa lán điều hành và miệng hầm, nhìn lên sườn núi Thường Dương đang nắng chang chang sau nhiều ngày mây mù. Ngọn núi im lìm như mọi ngọn núi khác trên đời. Không ai đứng ở sân này mà hình dung được rằng sâu trong lòng nó, một phiến đá phẳng đang nằm chờ mũi khoan của con người, trong một vành im lặng mà máy móc hiện đại nhất của công trường cũng không xuyên qua nổi. Anh quay vào lán, mở hồ sơ, và viết dòng cuối cùng của giai đoạn làm việc đầu tiên tại Thường Dương. Phiến đá ngầm đã chính thức vào bản đồ địa tầng. Nó là vật cản phải tránh trên hướng tuyến. Mọi diễn biến tiếp theo đều phải đối chiếu với vị trí của nó.