HÌNH THIÊN KHÔNG ĐẦU NÚI THƯỜNG DƯƠNG - Chương 8: Cờ Lệnh Ngũ Phương
Chiều ngày 9 tháng 10, Tôn Vĩnh Phúc tới phòng mẫu tạm với một lý do rất thực tế. Ông xin Hồ Mỹ Lệ xác nhận lại danh sách công nhân đăng ký đổi ca. Tên…
Nội dung chương
Chiều ngày 9 tháng 10, Tôn Vĩnh Phúc tới phòng mẫu tạm với một lý do rất thực tế. Ông xin Hồ Mỹ Lệ xác nhận lại danh sách công nhân đăng ký đổi ca. Tên ông bị ghi nhầm sang ca ngày trong bảng phân ca tuần tới. Trong lúc chờ cô lục hồ sơ, ông đứng tựa vào khung cửa, nhìn quanh gian phòng với vẻ tò mò của người cả đời làm việc ngoài trời nay mới bước vào một căn phòng toàn tủ sắt và khay mẫu.
Ánh mắt ông dừng lại ở ngăn tủ dưới cùng đang mở hé, nơi túi vải thô đựng xấp cờ lệnh nằm cạnh hộp lót mút của chiếc chuông đồng. Buổi chiều hôm đó, Lý Thừa Ân vừa lấy túi cờ ra để kiểm tra độ ẩm của vải sau mấy ngày mưa, đang phơi từng lá cờ trên mặt bàn cho khô hẳn trước khi cất lại. Hai mươi lá cờ năm màu nằm xếp thành hàng trên tấm vải xám, cán tre song song nhau, mặt vải trống trơn chưa một nét chữ.
- Cờ lệnh ngũ phương. - Tôn Vĩnh Phúc nói khẽ, bước lại gần bàn nhưng không chạm tay vào. - Lâu lắm rồi tôi mới lại nhìn thấy đủ một bộ thế này, mà lại là bộ chưa viết chữ.
- Chú Phúc từng thấy người ta dùng cờ này ở đâu? - Lý Thừa Ân hỏi, tay vẫn xếp lại một lá cờ vàng bị xoăn mép.
- Thuở tôi còn trẻ, làng có một ông thầy cúng già, người làng gọi là thầy Bảy. Mỗi khi làng có người chết đuối ở khúc sông dưới chân núi, thầy Bảy lại lập một đàn nhỏ ở bờ sông để gọi hồn. Đàn của thầy không to, chỉ có một cây kiếm gỗ cắm ở giữa, mấy lá cờ cắm quanh, và một bát nước trong đặt ở tâm đàn. Tôi còn nhớ như in một điều thầy dặn đám trai làng phụ việc: cờ phải cắm đủ bốn góc, góc nào thiếu thì đàn hở góc đó, mà tâm đàn thì phải để trống, không ai được đứng vào, không ai được đặt đồ cúng chen vào giữa.
Hồ Mỹ Lệ đã tìm thấy bảng phân ca, nhưng cô không chen vào câu chuyện. Cô kéo ghế ngồi xuống phía bên kia bàn, mở sổ ghi chép hiện trường. Cô bắt đầu ghi lại lời của ông lão bằng nét chữ nhanh quen thuộc. Cô đã quen với nguyên tắc của phòng mẫu. Bất cứ thông tin nào liên quan tới hiện vật trong phòng, dù là chuyện kể miệng, cũng đều đáng được ghi lại kèm tên người nói và ngày giờ.
- Thầy Bảy còn dặn gì nữa không, chú? - Lý Thừa Ân hỏi tiếp, và lần này anh ngồi xuống đối diện ông, thái độ như một học trò đang nghe bài giảng ngoài chương trình.
- Dặn nhiều, mà tôi nhớ nhất hai điều. - Tôn Vĩnh Phúc giơ hai ngón tay chai sần lên. - Điều thứ nhất: đàn không phải là chỗ để đánh nhau với ma quỷ. Người lập đàn mà trong bụng nghĩ tới chuyện trấn, chuyện đè, chuyện thắng thua, thì đàn chưa lập đã hỏng một nửa. Thầy Bảy nói đàn là chỗ để nói chuyện cho ra lẽ, như hai bên ngồi xuống phân phải trái, chứ không phải bãi chiến trường thứ hai. Điều thứ hai: bốn góc cờ là bốn cái tai nghe của đàn. Cờ ở góc nào rung, người giữ tâm phải biết đường mà lắng nghe góc đó trước, không được bỏ mặc.
Lý Thừa Ân nghe tới câu bãi chiến trường thứ hai thì bàn tay đang xếp cờ của anh khựng lại. Anh nghĩ tới vùng đất trong lòng núi mà Dương Khai Sơn vừa khoanh đỏ. Đó là một chiến trường đúng nghĩa theo giả thuyết địa chất. Ý nghĩ rằng có người sẽ phải lập một đàn nói chuyện ngay trên chiến trường ấy làm anh im lặng lâu hơn thường lệ. Anh không nói những suy nghĩ ấy ra. Anh chỉ hỏi tiếp một câu về kỹ thuật cắm cờ.
- Bốn góc của đàn được đo thế nào, chú Phúc? Đo theo bước chân hay theo thước?
- Thầy Bảy đo bằng bước chân của chính người lập đàn, vì đàn của ai thì người đó chịu. Nhưng thầy dặn kỹ một điều: đã đo góc nào thì nhớ cho chết góc đó, mai kia lập lại đàn ở chỗ khác cũng phải đo lại từ đầu, không được lấy số đo cũ ra dùng ẩu. Đất mỗi nơi một khác, góc của đàn phải theo đất mà đặt, không theo trí nhớ của người.
Hồ Mỹ Lệ ghi tới đó thì ngẩng lên, hỏi một câu rất đúng chất người quản lý hiện vật.
- Chú Phúc, những điều chú vừa kể, chú nghe trực tiếp từ thầy Bảy, hay nghe người làng kể lại về thầy?
- Nghe trực tiếp, cô Lệ ạ. Tôi từng bưng mâm cúng cho thầy hai lần hồi mười bảy mười tám tuổi. Một lần ở bờ sông, một lần ở sân đình khi làng có dịch bệnh gia súc. Cả hai lần thầy đều dặn y như vậy về bốn góc và tâm trống. Người già trong làng bây giờ thỉnh thoảng vẫn nhắc lại, nhưng người nhắc thì nhiều, người từng đứng trong đàn như tôi thì chẳng còn mấy ai.
Lý Thừa Ân mở cuốn sổ tay bìa vải của mình, tới một trang trắng còn nguyên ở phần cuối, và bắt đầu ghi lại buổi nói chuyện bằng chính nét chữ của anh. Anh ghi tiêu đề của trang bằng bốn chữ ngắn: nguyên tắc giữ đàn. Dưới đó, anh ghi ba dòng. Mỗi dòng là một ý của ông lão thợ hầm. Cắm cờ đủ bốn góc và đo góc theo đất tại chỗ. Giữ tâm đàn trống, không người không vật chen vào. Lập đàn để nói chuyện phân phải trái, không lập đàn để đánh nhau. Ghi xong, anh đọc lại cả ba dòng thành tiếng cho Tôn Vĩnh Phúc nghe, hỏi ông có chỗ nào anh ghi sai ý của ông không.
- Không sai chữ nào. - Ông lão gật đầu, vẻ hài lòng hiện rõ trên gương mặt nhăn nheo. - Nhưng cậu Ân ghi thêm cho tôi một dòng nữa, dòng này là của tôi, không phải của thầy Bảy. Tôi làm hầm bốn mươi năm, tôi thấy người ta chết phần nhiều không phải vì đá rơi, mà vì hoảng lên rồi chen nhau ở chỗ cần phải trống. Tâm đàn trống cũng như cửa hầm trống lúc có sự cố vậy. Giữ được chỗ trống ấy là giữ được đường sống cho người khác.
Lý Thừa Ân ghi thêm dòng ấy, ghi rõ đây là lời của Tôn Vĩnh Phúc, thợ hầm Thường Dương, nói ngày 9 tháng 10 năm 2026. Hồ Mỹ Lệ ký xác nhận ở cuối trang ghi chép của phòng mẫu với tư cách người chứng kiến, và xếp trang ghi của mình vào tập hồ sơ truyền khẩu địa phương, cùng ngăn với bản chép câu chuyện về vị tướng không đầu.
Tôn Vĩnh Phúc còn kể thêm một kỷ niệm mà ông nói là bằng chứng sống cho nguyên tắc bốn góc. Lần lập đàn ở sân đình năm ông mười tám tuổi, đàn vừa dựng xong thì một con chó của làng chạy ngang qua, quệt đổ lá cờ ở góc phía đông. Đám trai làng cười ồ, định dựng lại cờ rồi làm tiếp cho xong việc. Thầy Bảy không cho. Ông bắt dừng toàn bộ đàn, cắm lại lá cờ đổ, đo lại cả bốn góc từ đầu, rồi mới cho thắp hương lại từ nén đầu tiên. Thầy nói một đàn đã hở góc mà cứ cố làm tiếp thì người làm đàn tự lừa mình trước, sau mới tới lừa người khác.
- Lúc ấy tôi tức thầy lắm, vì cả làng đang đứng xem mà phải làm lại từ đầu thì mất mặt. - Ông lão cười, nếp nhăn dồn lại ở khóe mắt. - Sau này đi làm hầm, tôi mới hiểu. Trong hầm, một cái chốt an toàn bị bỏ qua vì ngại làm lại, người ta cũng tự nhủ là không sao đâu. Tới khi có sao thì không còn ai đứng đó mà làm lại được nữa.
Hồ Mỹ Lệ nghe xong, ghi thêm kỷ niệm ấy vào trang ghi của mình, ghi chú rõ đây là việc Tôn Vĩnh Phúc trực tiếp chứng kiến thời trẻ. Cô còn hỏi ông thầy Bảy về sau mất năm nào, chôn ở đâu, vì hồ sơ truyền khẩu của phòng mẫu luôn cần một mốc thời gian để người đọc sau này biết câu chuyện thuộc thế hệ nào. Ông đáp thầy Bảy mất đã hơn ba mươi năm. Mộ của thầy nằm ở nghĩa địa làng phía sau dốc Đầu Lâu. Bia mộ chỉ khắc họ tên và năm mất, không khắc chữ thầy cúng nào cả. Con cháu ông muốn ông được yên như một người làng bình thường.
Xong việc, ông lão mới quay lại lý do thực tế ban đầu của chuyến ghé thăm. Hồ Mỹ Lệ xác nhận tên ông bị ghi nhầm thật. Cô sửa lại bảng phân ca ngay trước mặt ông. Tôn Vĩnh Phúc vẫn ở ca ngày tại khu vực miệng hầm, không xuống ca đêm trong hầm sâu. Đúng như đăng ký ban đầu của ông vì lý do sức khỏe và tuổi tác. Ông cảm ơn, đội mũ bảo hộ lên, và trước khi ra khỏi phòng còn dừng lại nhìn hàng cờ trên bàn một lần cuối.
- Cậu Ân, tôi mong chỗ cờ này cứ nằm khô ráo trong tủ hết đời của chúng. - Ông nói. - Nhưng nếu có ngày phải lấy chúng ra, cậu nhớ lời ông già này: đo góc cho kỹ, giữ tâm cho trống, và đừng mang bụng đánh nhau mà bước vào đàn.
Cánh cửa phòng mẫu khép lại sau lưng ông. Lý Thừa Ân xếp hai mươi lá cờ vào túi vải thô theo đúng thứ tự màu cũ, buộc dây gai, và tự tay đặt túi vào ngăn dưới của tủ sắt. Trước khi khóa tủ, anh mở lại trang sổ vừa ghi, đọc thầm ba dòng nguyên tắc một lần nữa, rồi dùng bút đỏ gạch chân dưới dòng thứ ba, dòng về việc không lập đàn để đánh nhau. Anh chưa biết vì sao mình lại gạch chân đúng dòng ấy. Anh chỉ biết, trong tất cả những lời dặn nghe được từ ngày đặt chân tới công trường này, đó là dòng làm anh phải dừng tay lâu nhất.