HÌNH THIÊN KHÔNG ĐẦU NÚI THƯỜNG DƯƠNG - Chương 2: Truyền Thuyết Núi Thường Dương
Bữa cơm tối đầu tiên của Lý Thừa Ân ở công trường diễn ra trong bếp ăn lợp tôn, khi mưa bắt đầu gõ lộp bộp trên mái và gió rít qua khe cửa sổ chưa khép…
Nội dung chương
Bữa cơm tối đầu tiên của Lý Thừa Ân ở công trường diễn ra trong bếp ăn lợp tôn, khi mưa bắt đầu gõ lộp bộp trên mái và gió rít qua khe cửa sổ chưa khép kín. Công nhân ăn theo mâm, nói chuyện ồn ào về ca trực, về đội bóng đá phủi của huyện, về giá xi măng ngoài thị trấn. Anh ngồi ở bàn trong cùng, đối diện Vương Thiết Sơn, phần cơm của anh là cơm trắng, thịt kho trứng và một bát canh rau cải nấu nhạt.
Tôn Vĩnh Phúc bê khay cơm tới xin ngồi cùng bàn. Ông sáu mươi ba tuổi, người gầy, da sạm đen vì nắng gió, đã làm thợ hầm ở vùng núi này hơn bốn mươi năm, từ thời khoan tay nổ mìn thủ công cho tới thời máy khoan thủy lực bây giờ. Vương Thiết Sơn giới thiệu ngắn gọn: đây là người thuộc từng mét đá quanh Thường Dương hơn bất cứ bản đồ nào trong phòng địa chất.
- Chú Phúc, anh Ân đây là chuyên gia khảo cổ trên tỉnh cử xuống. Anh ấy muốn nghe chuyện cũ của núi này. Chú kể được gì thì kể, đừng giấu.
Tôn Vĩnh Phúc ngồi xuống, đặt đôi đũa ngang miệng bát, nhìn Lý Thừa Ân một lúc như để cân nhắc xem người đối diện có phải kiểu nghe chuyện dân gian rồi cười khẩy hay không. Rồi ông bắt đầu kể, giọng trầm và chậm, chen giữa tiếng mưa trên mái tôn.
- Cậu Ân, núi này không giống núi khác. Người làng tôi từ đời ông cố đã dặn nhau một chuyện: dưới lòng Thường Dương có chôn một cái đầu người. Không phải đầu người thường đâu. Là đầu của một vị tướng thời thượng cổ, thời mà các bậc vua đầu tiên còn đánh nhau giành thiên hạ.
Lý Thừa Ân đặt đũa xuống, lấy cuốn sổ tay bìa vải và cây bút chì ra để lên bàn, nhưng anh chưa ghi vội. Anh hỏi ông nghe chuyện này từ ai, và ở làng còn bao nhiêu người già kể lại được nguyên vẹn. Tôn Vĩnh Phúc nói ông nghe từ ông nội, ông nội nghe từ đời trước nữa. Bây giờ trong làng chỉ còn ba bốn cụ ngoài tám mươi còn nhớ được đầu đuôi. Các cụ cũng chỉ kể vào những lúc ngồi uống trà buổi tối, không kể cho người lạ nghe chơi.
Theo lời ông kể, thuở rất xa xưa, có hai đấng vua tranh nhau gây dựng thiên hạ, một bên được dân gian gọi là Viêm Đế, bên kia là Hoàng Đế. Dưới trướng Viêm Đế có một vị tướng khổng lồ, thân hình cao lớn hơn người thường nhiều lần, sức mạnh địch nổi cả một đội quân. Khi Viêm Đế thua trận, vị tướng ấy không chịu đầu hàng. Ông ta cầm búa lớn và khiên lớn, một mình xông lên tận nơi ở của bậc thiên tử để khiêu chiến, đòi phân lại thắng thua bằng một trận đánh cuối cùng.
- Rồi kết cục ra sao, chú Phúc?
- Hoàng Đế cho người chém đứt đầu ông ta ngay trong trận. Cái đầu bị mang đi chôn riêng ở chính núi Thường Dương này, để thân và đầu không tìm được nhau. Nhưng lạ một nỗi, thân không đầu ấy không ngã. Dân gian kể rằng ông ta lấy hai núm vú trên ngực làm mắt để nhìn, lấy cái rốn làm miệng để gầm thét, rồi hai tay vẫn vung búa và khiên mà múa giữa chiến trường, như thể cơn giận chưa tan thì người chưa chịu nằm xuống.
Vương Thiết Sơn ngồi bên cạnh nghe tới đó thì khẽ hắng giọng, chen vào một câu nửa đùa nửa thật.
- Chú Phúc kể đoạn này cho đội khoan nghe ba lần rồi. Lần nào kể xong, hôm sau cũng có người xin đổi ca.
- Tôi kể không phải để dọa. - Tôn Vĩnh Phúc lắc đầu, vẻ mặt nghiêm lại. - Tôi kể để người ta biết kiêng. Dân quanh núi có mấy điều kiêng đã thành lệ. Thứ nhất, không đào sâu vào lòng núi trong những đêm giông bão, vì những đêm ấy đất đá động, mà người xưa nói hồn chiến trường cũng động theo. Thứ hai, đào được xương cốt hay đồ vật lạ trong núi thì phải để nguyên chỗ, thắp nén hương rồi mới được động vào. Thứ ba, nghe tiếng lạ trong lòng núi thì quay ra, không được tò mò đi sâu thêm một mình.
Lý Thừa Ân lúc này mới bắt đầu ghi chép. Anh ghi rất nhanh, chữ nhỏ và thẳng hàng, thỉnh thoảng gạch chân dưới những từ khóa: đầu chôn ở núi này, đêm giông kiêng đào sâu, tiếng lạ quay ra. Trong đầu anh, câu chuyện vừa nghe khớp với một tích cổ mà anh từng đọc trong sách cổ thời sinh viên: Sơn Hải Kinh có chép về một tướng không đầu bị chôn đầu ở núi Thường Dương, lấy vú làm mắt, lấy rốn làm miệng. Nhưng anh không nói ra sự trùng khớp ấy. Trước mặt anh lúc này chỉ là một câu chuyện kể miệng của một lão thợ hầm, chưa có một mảnh vật chứng nào nối nó với đoạn đá đỏ dưới hầm.
- Chú Phúc, chuyện này chú kể cho tôi hôm nay, tôi ghi vào sổ như tư liệu dân gian của địa phương. - Anh nói chậm rãi. - Nhưng tôi phải nói thật với chú: tư liệu dân gian chưa phải là cảnh báo kỹ thuật. Muốn dừng một ca khoan, ban quản lý cần số liệu, cần mẫu đá, cần biên bản đo đạc. Một câu chuyện kể, dù lâu đời đến đâu, cũng không dừng được máy khoan.
- Tôi biết. - Tôn Vĩnh Phúc gật đầu, không hề tỏ ra phật ý. - Máy khoan bây giờ mạnh lắm, chuyện kể của người già yếu như khói bếp thôi. Nhưng cậu Ân này, tôi làm hầm bốn mươi năm, tôi thấy nhiều công trình rồi. Có những chỗ, người ta cứ đào, đào tới khi đào phải thứ không nên đào, lúc ấy muốn lùi cũng không kịp nữa. Tôi chỉ xin cậu một điều: khi nào cậu xuống hầm mà nghe lòng mình không yên, thì cậu nhớ tới lời ông già này một lần.
Lý Thừa Ân hỏi thêm về cái tên Thường Dương trong miệng người làng. Tôn Vĩnh Phúc nói lớp trẻ bây giờ chỉ biết đó là tên núi in trên bản đồ hành chính, còn người già trong làng vẫn gọi sườn phía tây là dốc Đầu Lâu theo thói quen từ xưa truyền lại. Ông chưa từng thấy tấm bia đá nào khắc chữ ở chân núi. Thuở ông còn trẻ, đầu làng có một miếu nhỏ thờ thổ thần, mỗi năm làng cúng một lần vào đầu mùa mưa, lễ vật chỉ là xôi gà và thẻ hương, không ai dám ghi tên vị tướng không đầu lên bài vị. Người làng sợ gọi đích danh thì thành ra mời gọi, nên bao đời nay họ chỉ nói tránh là ông tướng năm xưa, hoặc người giữ núi. Chi tiết nói tránh ấy làm Lý Thừa Ân chú ý. Trong khảo cổ dân gian, việc cộng đồng né tránh gọi tên một nhân vật thường là dấu hiệu câu chuyện đã ăn sâu vào đời sống thật, chứ không còn là tích kể cho vui bên bếp lửa.
- Vậy trong làng, có ai từng đào được thứ gì lạ dưới núi này chưa, chú Phúc? - Anh hỏi.
- Có lần đào giếng ở cuối làng, cách đây chừng ba mươi năm, thợ đào chạm phải một lớp đất đen như tro bếp, đào tới đâu đất tanh tới đó. Chủ nhà sợ, cho lấp lại, đào dịch sang chỗ khác. Nước giếng mới trong veo, dùng tới bây giờ. Còn đào được xương hay đồ đồng thì tôi chưa từng thấy tận mắt. Toàn là nghe người ta kể lại trong lúc say rượu, mà lời người say thì cậu đừng ghi vào sổ làm gì.
Câu trả lời tỉnh táo ấy khiến Lý Thừa Ân mỉm cười. Một người kể chuyện biết tự phân biệt điều mình thấy và điều mình nghe là người kể đáng tin trong nghề của anh. Anh ghi thêm vào sổ hai chữ dốc Đầu Lâu, kèm một dấu hỏi nhỏ phía sau, ý rằng đây là địa danh truyền khẩu chưa kiểm chứng trên bản đồ.
Bữa cơm kết thúc khi mưa ngoài trời ngớt dần, chỉ còn nước nhỏ giọt từ mép mái tôn xuống máng tôn kêu tanh tách. Công nhân lục tục đứng dậy, người về ký túc xá nghỉ trước ca đêm, người ra trạm điều khiển nhận việc. Vương Thiết Sơn đi cùng Lý Thừa Ân về lán điều hành, dọc đường ông nói nhỏ rằng chuyện của ông Phúc thì cả công trường đều biết, nhưng chưa ai dám viết nó vào bất cứ văn bản chính thức nào, kể cả trong phần ghi chú chân trang.
Trong phòng làm việc tạm ở lán điều hành, Lý Thừa Ân mở sổ tay ra, đọc lại những dòng vừa ghi, rồi chép chúng vào một trang riêng của hồ sơ khảo sát cứu hộ, dưới tiêu mục tư liệu truyền khẩu địa phương. Anh viết thêm một dòng nhận xét của riêng mình ở cuối trang: truyền thuyết có yếu tố trùng với cổ thư, cần đối chiếu khi có hiện vật, hiện tại chưa đủ căn cứ kỹ thuật để khuyến nghị dừng thi công. Viết xong, anh gạch một đường ngang dưới dòng chữ, khép sổ lại.
Trước khi rời bếp ăn, Tôn Vĩnh Phúc còn dặn thêm một câu rất thực tế, chẳng dính gì tới chuyện ma quỷ. Ông nói ca đêm trong hầm sâu dễ sinh buồn ngủ, buồn ngủ thì tai nghe tiếng máy cũng hóa thành tiếng người. Ông dặn Lý Thừa Ân lần đầu xuống ca đêm phải đi cùng người quen đường, chớ tách đoàn giữa chừng vì trong hầm mất phương hướng nhanh hơn ngoài trời nhiều. Lý Thừa Ân cảm ơn ông, và ghi cả lời dặn thực tế ấy vào sổ, ngay dưới phần truyền thuyết.
Đêm đó, trước khi đi ngủ trong căn phòng tạm kê giường sắt ở cuối dãy lán, anh đứng bên cửa sổ nhìn về phía miệng hầm sáng đèn phía xa. Ca đêm đã vào vị trí, tiếng máy khoan vọng ra đều đều qua lớp sương đêm đang lên từ thung lũng. Câu chuyện về vị tướng không đầu vẫn lởn vởn trong đầu anh, không phải như một lời cảnh báo, mà như một mảnh ghép chưa có chỗ đặt. Anh tự nhủ sáng mai sẽ bắt đầu từ những gì cầm nắm được: hố thăm dò, mẫu đá, và những con người đã nghe tiếng lạ trong lòng núi mà chưa từng kể cho ai ngoài Tôn Vĩnh Phúc. Rồi anh tắt đèn, tiếng máy khoan xa dần thành nhịp nền cho giấc ngủ đầu tiên của anh dưới chân núi Thường Dương.