HỒN MA NHÀ CHÚ HỎA SÀI GÒN - Chương 16: Chuông Xoay 432Hz Chỉ Là Nền
Mười bốn giờ ngày bảy tháng bảy, phòng tư liệu mát và yên tĩnh hơn hẳn các phòng làm việc khác của bảo tàng. Hồ Minh Châu đã chờ sẵn bên chiếc bàn dài…
Nội dung chương
Mười bốn giờ ngày bảy tháng bảy, phòng tư liệu mát và yên tĩnh hơn hẳn các phòng làm việc khác của bảo tàng. Hồ Minh Châu đã chờ sẵn bên chiếc bàn dài giữa phòng, trước mặt bà là một tập tài liệu mỏng, vài cuốn sách cũ và một cuốn sổ tay ghi chép đã ngả màu. Phan Diệu Linh đến cùng Trịnh Quốc Bảo, vì buổi làm việc hôm nay nằm trong kế hoạch bổ sung tư liệu tham khảo cho dự án phục chế, và Bảo muốn có mặt để chốt rõ phạm vi sử dụng của phần tư liệu này ngay từ đầu.
Bà Châu năm mươi tám tuổi, là nhà nghiên cứu lịch sử đô thị Sài Gòn, cộng tác viên tư liệu của bảo tàng từ nhiều năm. Bà nói chậm, hay dừng lại để chọn từ, và có thói quen phân biệt rất rạch ròi giữa tư liệu có nguồn và chuyện lưu truyền trong dân gian. Linh đã quen với cách nói ấy từ buổi làm quen đầu tiên ở phòng tư liệu hồi tháng sáu.
- Hôm nay tôi giới thiệu cho hai người một mảng kiến thức mà người làm nghề tư liệu đô thị sớm muộn cũng gặp. - Bà Châu mở đầu. - Đó là pháp môn hóa giải ký ức không gian bằng chuông xoay và chuông gió đồng, theo một truyền thống dân gian đô thị được ghi lại trong nhiều tài liệu sưu tầm.
Bà mở tập tài liệu, chỉ cho Linh xem từng mục. Theo phần kiến thức được giới thiệu, chuông xoay là loại chuông kim loại được gõ hoặc xoay để tạo ra âm thanh ngân dài. Chuông gió đồng là chùm chuông nhỏ treo ở nơi có gió qua. Cả hai loại chuông trong truyền thống này đều được chế tác và lựa chọn theo một tần số ngân được cho là hài hòa, thường được nhắc tới với con số bốn trăm ba mươi hai héc. Người thực hành tin rằng âm thanh ngân dài và đều giúp không gian nặng nề trở nên nhẹ hơn, giúp những cảm xúc ngưng đọng lâu ngày trong một nơi chốn cũ dần tan ra.
- Trong cùng mảng kiến thức này, người ta còn nhắc tới trầm hương và việc đọc kệ Vô Thường. - Bà Châu nói tiếp. - Trầm hương được thắp để làm ấm và làm thơm không gian. Kệ Vô Thường được đọc như một lời nhắc rằng mọi sự trên đời đều đổi thay, không có nỗi buồn nào đứng yên mãi mãi. Tất cả những điều tôi vừa nói đều là kiến thức được ghi lại trong tài liệu sưu tầm dân gian đô thị. Tôi trình bày nó như một nền tri thức để người làm dự án biết rằng ngoài xã hội đã từng có những cách nghĩ như vậy về những không gian cũ nhiều ký ức.
Bà nói rõ thêm về nguồn của mảng kiến thức này. Một phần nằm trong các bài sưu tầm về phong tục đô thị. Một phần nằm trong lời kể của những người từng sống và làm việc trong các tòa nhà cổ ở Sài Gòn. Không phần nào trong số đó là quy định của bảo tàng. Không phần nào là phương án kỹ thuật đã được kiểm chứng bằng hồ sơ hiện vật. Bà nhấn mạnh điều ấy hai lần, và Linh ghi lại cả hai lần vào sổ tay của mình.
Bảo ngồi nghe từ đầu tới cuối, không ngắt lời. Khi bà Châu kết thúc phần trình bày, ông đặt bút xuống bàn và nói rõ quan điểm của ban quản lý.
- Tôi cảm ơn bà Châu đã trình bày đầy đủ và có phân biệt nguồn rất rõ. - Bảo nói. - Tôi xin chốt phạm vi của phần tư liệu này ngay trong buổi làm việc hôm nay, để sau này không ai hiểu lệch. Pháp môn chuông xoay và chuông gió đồng tần số bốn trăm ba mươi hai héc, cùng trầm hương và kệ Vô Thường trong mảng kiến thức vừa trình bày, chỉ làm nền tham khảo cho dự án. Chỉ là nền tri thức. Không phải phương án thực hiện.
- Tôi đồng ý hoàn toàn với cách chốt ấy. - Bà Châu đáp. - Tôi giới thiệu nó để dự án có thêm chiều sâu hiểu biết về cách người đời nghĩ về ký ức không gian. Tôi không giới thiệu nó như một việc cần làm trong tòa nhà này. Tòa nhà này là di tích, có quy chế riêng, và mọi việc làm trong nhà đều phải theo quy chế và hồ sơ, không theo tài liệu sưu tầm dân gian.
Linh ngồi ghi biên bản làm việc theo phân công của Bảo. Cô ghi phần trình bày của bà Châu vào mục tư liệu tham khảo, ghi rõ nguồn là tài liệu sưu tầm dân gian đô thị và lời kể lưu truyền. Cô ghi phần chốt của Bảo vào mục kết luận của buổi làm việc, từng câu một, không rút gọn.
Kết luận ghi rõ ba điểm. Điểm thứ nhất, mảng kiến thức về chuông xoay bốn trăm ba mươi hai héc chỉ làm nền tham khảo cho dự án, không được đưa vào bất kỳ kế hoạch thực hiện nào. Điểm thứ hai, nếu dự án có hướng xử lý nào về sau, hướng ấy phải đi theo con đường của nghệ thuật và đồng cảm. Nó phải gắn với chính bức chân dung đang phục chế và với hồ sơ của bảo tàng. Điểm thứ ba, không một thành viên nào của dự án được tự ý mang chuông xoay, chuông gió hay bất kỳ vật dụng thực hành nào vào tòa nhà với lý do thử nghiệm, khi chưa có văn bản duyệt của ban quản lý.
- Em đọc lại phần kết luận cho cả phòng nghe nhé. - Linh nói sau khi ghi xong.
Cô đọc chậm rãi cả ba điểm. Bà Châu gật đầu ở từng điểm. Bảo gật đầu sau cùng và ký vào biên bản làm việc. Bà Châu ký ở mục người trình bày tư liệu. Linh ký ở mục người ghi biên bản. Ba chữ ký nằm thẳng hàng ở cuối trang, dưới phần kết luận vừa được đọc to.
Bà Châu mở thêm cuốn sổ tay ghi chép của mình, cho Linh xem cách bà vẫn ghi chép mỗi khi tiếp nhận một mảng kiến thức lưu truyền. Mỗi mục trong sổ của bà đều có ba cột. Cột thứ nhất ghi nội dung được nghe hoặc được đọc. Cột thứ hai ghi nguồn, ai nói, tài liệu nào, năm nào. Cột thứ ba ghi mức tin cậy theo đánh giá của người làm tư liệu, từ có văn bản đối chiếu được cho tới chỉ nghe kể lại. Mảng kiến thức chuông xoay nằm ở cột mức tin cậy thấp nhất trong sổ của bà, với ghi chú rõ ràng là chưa từng có hồ sơ hiện vật nào của bảo tàng xác nhận việc thực hành nó tại tòa nhà này.
- Tôi cho cô xem trang sổ này để cô hiểu thêm một điều. - Bà Châu nói. - Người làm tư liệu không sợ kiến thức lạ. Người làm tư liệu chỉ sợ kiến thức lạ mà không ghi rõ nó lạ ở mức nào và đến từ đâu. Ghi rõ rồi, nó nằm yên trên kệ, ai cần tham khảo thì mở ra xem, không ai bị nó dẫn đi đâu cả.
- Cách ghi ba cột này em học được cho công việc rà soát sắp tới. - Linh nói. - Tụi em đang tìm ghi chép cũ trong kho. Mỗi dòng tìm được cũng nên có nguồn và mức đối chiếu rõ ràng như vậy, nhất là khi nó liên quan tới sổ trực của anh Hậu.
- Đúng vậy. - Bà Châu gật đầu. - Một dòng ghi cũ tìm được trong kho chỉ có giá trị khi người ta biết nó nằm ở hộp nào, năm nào, do bộ phận nào giữ. Thiếu những thứ đó, nó chỉ là một mẩu giấy rời, không đối chiếu được với ai.
Bảo nghe phần trao đổi ấy và bổ sung vào biên bản một dòng ngắn, giao Linh áp dụng cách ghi nguồn và mức đối chiếu cho toàn bộ kết quả rà soát kho tư liệu của dự án. Dòng bổ sung ấy không liên quan gì tới chuông xoay. Nó là một thu hoạch nghề nghiệp thuần túy của buổi làm việc, và Linh ghi nó vào trang riêng trong sổ tay của mình, tách hẳn khỏi phần tư liệu nền vừa trình bày.
Buổi làm việc còn kéo dài thêm ít phút với phần hỏi đáp ngắn. Linh hỏi bà Châu về cách phân loại tư liệu trong kho của bảo tàng, vì công việc rà soát tìm quyết định niêm phong cũ và ghi chép cũ về tiếng đàn vẫn đang chờ cô và Chu Ngọc Trâm trong những ngày tới. Bà Châu chỉ cho cô cách các hộp hồ sơ hành chính cũ được sắp theo năm và theo bộ phận. Bà dặn rằng ghi chép của ca trực đời trước thường nằm lẫn trong hộp hồ sơ của bộ phận bảo vệ. Chúng không nằm trong hộp hồ sơ hiện vật.
- Cô tìm đúng hộp của bộ phận bảo vệ các năm cũ thì sẽ nhanh hơn nhiều. - Bà Châu nói. - Đừng tìm trong hộp hiện vật. Sổ sách của người gác đêm không bao giờ nằm cùng chỗ với hồ sơ tranh.
Linh ghi lời dặn ấy vào sổ tay và gạch chân hai lần. Đó là một gợi ý thực tế quý giá cho công việc rà soát sắp tới, quý hơn nhiều so với bất kỳ câu chuyện lưu truyền nào. Cô cảm ơn bà Châu, thu xếp lại tập tài liệu tham khảo vào bìa hồ sơ riêng có ghi rõ bên ngoài là tư liệu nền, không phải hồ sơ thực hiện.
Khi Linh và Bảo rời phòng tư liệu, trời lại đổ mưa nhỏ. Tiếng mưa rơi trên mái ngói của tòa nhà cổ nghe đều và xa. Linh ôm bìa hồ sơ tư liệu nền trước ngực, đi bên cạnh Bảo dọc hành lang tầng thấp. Cô nghĩ về buổi làm việc vừa xong với một cảm giác yên tâm rõ ràng. Một mảng kiến thức nghe rất lạ tai đã được đặt đúng chỗ của nó, trên kệ tư liệu tham khảo, sau một biên bản có ba chữ ký. Nó sẽ nằm yên ở đó, làm nền cho sự hiểu biết của dự án, và không bước ra khỏi trang giấy để chen vào công việc thật của những người đang phục chế một bức tranh trong tòa nhà này.