HỒN MA NHÀ CHÚ HỎA SÀI GÒN - Chương 23: Người Thiếu Nữ Trong Tranh
Mười lăm giờ ba mươi phút ngày hai mươi hai tháng bảy, phòng phục chế mở một buổi đối chiếu chi tiết dành riêng cho bức chân dung. Người có mặt gồm Phan…
Nội dung chương
Mười lăm giờ ba mươi phút ngày hai mươi hai tháng bảy, phòng phục chế mở một buổi đối chiếu chi tiết dành riêng cho bức chân dung. Người có mặt gồm Phan Diệu Linh, Ngô Thanh Tùng, Chu Ngọc Trâm và Hồ Minh Châu. Buổi đối chiếu nằm trong kế hoạch lập hồ sơ mô tả hiện vật chi tiết, phục vụ cho các bước phục chế tiếp theo và cho phần thuyết minh trưng bày về sau. Đặng Thu Vân gửi trước mẫu phiếu mô tả qua hệ thống hồ sơ, dặn nhóm ghi đúng mẫu và không ghi tắt.
Bức tranh được đặt trên giá vẽ chuyên dụng ở giữa phòng, dưới ánh sáng trắng đã cân chỉnh. Linh mở đầu buổi đối chiếu bằng việc đọc lại các thông tin đã chốt trong hồ sơ hiện vật. Tranh sơn dầu trên vải. Kích thước đã đo từ buổi nhận dự án. Tình trạng lớp véc ni đã được xử lý ở phần nền, tóc và vai áo. Vùng miệng giữ nguyên hiện trạng, chờ quyết định riêng về can thiệp.
Tùng phụ trách phần mô tả trang phục và tư thế của người trong tranh. Anh đọc chậm từng mục để Trâm ghi vào phiếu.
- Người trong tranh ngồi nghiêng ba phần tư, hướng mặt về phía cửa sổ. - Tùng nói. - Trang phục là đầm nhung màu tím nhạt, cổ áo tròn, tay áo dài tới cổ tay. Tà áo xòe xuống phía dưới khung hình, nếp vải rõ ở phần vai và phần eo.
Trâm ghi xong mục trang phục rồi ngẩng lên nhìn bức tranh một lần nữa để đối chiếu. Màu tím của chiếc đầm trong tranh, sau khi lớp véc ni vàng ở phần vai áo đã được làm sạch, hiện ra dịu và sâu hơn hẳn so với những ngày đầu dự án. Đó là một màu tím nhạt, hơi ngả xám, giống màu của rèm nhung ở hành lang tầng cao khi ánh sáng chiều chiếu xiên qua lớp kính vòm. Linh ghi nhận sự giống nhau về màu sắc ấy vào sổ tay của mình, kèm một dòng ghi chú rất rõ. Giống nhau về màu sắc trong quan sát trực tiếp, chưa phải căn cứ để kết luận bất kỳ liên hệ nào.
Châu ngồi ở phía đối diện giá vẽ, quan sát phần tóc và bối cảnh phía sau người trong tranh. Bà đề nghị nhóm ghi thêm mục bối cảnh vào phiếu mô tả, vì phần nền của tranh chứa nhiều thông tin về không gian mà người vẽ đã chọn.
- Phía sau người trong tranh là một khung cửa sổ vòm. - Châu nói. - Cửa vòm cao, chia ô, có rèm buông ở một bên. Người trong tranh ngồi sát cửa sổ, ánh sáng trong tranh đổ từ phía cửa sổ vào gương mặt. Các em ghi đúng những gì mắt thấy trên mặt tranh thôi. Cửa sổ trong tranh là cửa sổ trong tranh.
Linh ghi mục bối cảnh theo đúng lời dặn ấy. Cô mô tả khung cửa vòm trong tranh bằng các chi tiết nhìn thấy được. Vòm cong ở phía trên. Các ô kính chia đều. Rèm buông ở phía bên phải của khung hình. Ánh sáng trong tranh mạnh nhất ở vùng gần cửa sổ và dịu dần về phía góc tối còn lại. Cô không ghi bất kỳ dòng nào nối khung cửa trong tranh với khung cửa thật ở hành lang tầng cao, dù sự giống nhau về hình dáng là điều cả bốn người trong phòng đều nhìn thấy.
Phần đối chiếu tiếp theo dành cho gương mặt. Trâm đọc lại kết quả kiểm tra dưới ánh sáng xiên đã chốt từ đầu tháng. Toàn bộ gương mặt đã hoàn thiện, từ tóc, trán, mắt, mũi tới gò má. Chỉ riêng vùng miệng là nét vẽ bỏ dở, lớp màu mỏng ở hai khóe và dừng giữa chừng. Buổi đối chiếu hôm nay không thay đổi kết luận ấy. Nhóm chỉ bổ sung thêm các chi tiết mô tả về tóc và ánh mắt cho hồ sơ.
- Tóc dài, buông xõa qua vai, màu nâu sẫm. - Linh đọc, trong lúc nhìn qua kính lúp cầm tay. - Ánh mắt nhìn hơi chếch ra ngoài khung hình, về phía cửa sổ. Không nhìn thẳng vào người xem tranh.
- Ghi thêm là ánh mắt đã hoàn thiện về lớp màu. - Tùng bổ sung. - Khác hẳn vùng miệng. Ai nhìn vào tranh cũng thấy ngay sự chênh lệch ấy. Mắt đã xong từ lâu. Miệng thì dừng lại giữa chừng.
Tới cuối buổi đối chiếu, Châu đặt ra một yêu cầu mà bà nói rõ là yêu cầu về nguyên tắc làm hồ sơ, không phải yêu cầu về kỹ thuật phục chế.
- Từ hôm nay, tôi đề nghị dự án thống nhất một việc. - Châu nói. - Mọi chi tiết chúng ta vừa mô tả chỉ là nội dung của bức tranh. Đầm tím là đầm trong tranh. Cửa vòm là cửa vòm trong tranh. Người ngồi trong tranh là người trong tranh. Không chi tiết nào trong số này là hồ sơ về một người thật.
Bà dừng lại, nhìn lần lượt từng người trong nhóm trước khi nói tiếp.
- Và tôi yêu cầu thêm một việc cụ thể. - Châu nói. - Không ghi tên riêng cho người trong tranh trong bất kỳ tài liệu nào của dự án. Không ghi trong phiếu mô tả, không ghi trong thuyết minh, không ghi trong biên bản. Hồ sơ hiện vật hiện nay ghi thế nào về người trong tranh, chúng ta giữ nguyên đúng như thế.
Trâm mở hồ sơ hiện vật và đọc lại dòng mô tả gốc cho cả nhóm nghe. Dòng mô tả ghi ngắn gọn về một thiếu nữ vô danh đầu thế kỷ hai mươi, không tên người mẫu, không chữ ký của người vẽ ở mặt trước của tranh. Đó là tất cả những gì hồ sơ của bảo tàng có về danh tính của người trong tranh, từ ngày bức tranh được tiếp nhận tới nay.
- Em đồng ý với cô Châu. - Linh nói. - Trong tất cả các phiếu em đã ghi từ đầu dự án, em chỉ ghi là người trong tranh hoặc thiếu nữ trong tranh. Chưa có tài liệu nào của em ghi tên riêng. Em sẽ giữ đúng như vậy tới cuối dự án.
- Tôi sẽ ghi yêu cầu này vào biên bản buổi đối chiếu hôm nay. - Trâm nói. - Ghi thành một mục riêng, có chữ ký của cả bốn người. Về sau ai tiếp nhận hồ sơ này cũng thấy nguyên tắc ấy ngay từ đầu.
Biên bản buổi đối chiếu được lập ngay trong phòng phục chế. Ngoài phần mô tả chi tiết bức tranh, biên bản có thêm một mục nguyên tắc được ghi thành đoạn riêng. Nội dung tranh chỉ là nội dung tranh. Không ghi tên riêng cho người trong tranh trong bất kỳ tài liệu nào của dự án. Không dùng chi tiết trong tranh làm căn cứ để nói về bất kỳ người thật nào. Bốn người có mặt cùng ký vào biên bản.
Buổi đối chiếu kết thúc lúc mười bảy giờ. Linh và Tùng cùng đưa bức tranh trở lại vị trí bảo quản trong phòng phục chế, kiểm tra lại khóa tủ và nhiệt độ phòng theo danh mục cuối ngày. Châu rời bảo tàng qua cổng chính sau khi ký sổ khách mời ở quầy lễ tân. Trâm mang biên bản xuống phòng hồ sơ để Vân tiếp nhận và đánh số lưu trữ trong buổi chiều cùng ngày.
Trong lúc Trâm hoàn tất biên bản, Tùng nêu thêm một câu hỏi kỹ thuật về phần rèm trong tranh. Anh cho biết lớp màu ở phần rèm buông bên cửa sổ có độ dày không đều, dày ở mép ngoài và mỏng dần về phía trong. Theo kinh nghiệm của anh, cách xuống màu ấy cho thấy người vẽ đã dành nhiều thời gian cho phần rèm và phần cửa vòm, không thua gì thời gian dành cho gương mặt. Linh kiểm tra lại bằng kính lúp và đồng ý ghi nhận xét này vào phụ lục kỹ thuật của phiếu mô tả.
- Một người vẽ phần nền qua loa sẽ không xuống màu rèm theo từng lớp như vậy. - Tùng nói. - Phần cửa sổ và rèm trong tranh này được vẽ rất nghiêm túc. Nó là một phần của ý đồ bức tranh, không phải phông nền cho xong.
- Ghi đúng ở mức kỹ thuật thôi nhé. - Châu nhắc. - Lớp màu dày mỏng là việc của mặt tranh. Ý đồ của người vẽ là việc chúng ta không có hồ sơ để nói chắc. Các em ghi phần đo được, phần còn lại để trống.
Linh ghi vào phụ lục hai dòng về độ dày lớp màu ở phần rèm, kèm vị trí đo cụ thể trên mặt tranh. Cô không ghi thêm bất kỳ suy luận nào về ý đồ của người vẽ. Trong hồ sơ của dự án, phần cửa vòm trong tranh từ hôm nay có thêm số đo lớp màu và ảnh chụp cận cảnh. Phần ý nghĩa của nó vẫn để trống, đúng như lời dặn của Châu và đúng như tình trạng hồ sơ từ đầu dự án tới nay.
Trâm chụp ba ảnh cận cảnh cho phụ lục, gồm phần rèm, phần tay áo và phần tóc của người trong tranh. Mỗi ảnh đều được đặt tên tệp theo mã hiện vật và ngày chụp, rồi chép vào thư mục hồ sơ của dự án ngay trong buổi chiều. Linh kiểm tra lại danh sách tệp trên màn hình, đối chiếu đủ ba ảnh với biên bản, rồi ký xác nhận vào mục người kiểm tra hồ sơ ảnh.
Trước khi khóa phòng, Linh đứng lại một mình trước bức tranh trong vài phút ngắn ngủi của giờ làm việc còn lại. Cô nhìn phần đầm nhung tím nhạt, phần tóc dài buông xõa và khung cửa vòm phía sau người trong tranh. Tất cả đều rõ ràng trên mặt vải, đều đo được, chụp được và mô tả được bằng lời. Chỉ có hai điều vẫn nằm ngoài mọi phiếu mô tả của dự án. Người trong tranh là ai, hồ sơ không nói. Và nét cười của người ấy vì sao dừng lại giữa chừng, mặt tranh cũng không nói. Linh tắt đèn phòng phục chế, khóa cửa, ký sổ ra về lúc mười bảy giờ ba mươi phút.