HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 49: Một nén nhang riêng
Một đêm cuối tháng bảy, cả làng Đông Các đã tắt đèn gần hết. Đỗ Văn Trường lặng lẽ ra khỏi nhà cũ, đi bộ một mình về phía đình làng. Trong tay hắn chỉ có…
Nội dung chương
Một đêm cuối tháng bảy, cả làng Đông Các đã tắt đèn gần hết. Đỗ Văn Trường lặng lẽ ra khỏi nhà cũ, đi bộ một mình về phía đình làng. Trong tay hắn chỉ có một bó nhang nhỏ và chiếc bật lửa.
Không có việc gì gấp gáp kéo hắn ra đình vào giờ này. Khuôn viên bảo tồn đang được thi công phần lát lối đi, ban ngày công nhân của xã làm việc đều đặn, ban đêm khu đất im lìm sau hàng rào tạm. Lễ công nhận cây di sản đã qua hơn một tuần. Việc công ty đã xử lý xong phần nặng nhất. Con trai hắn đã ngủ yên hơn ba tuần liên tiếp, ăn khỏe, cười nhiều, chuẩn bị sách vở cho năm học mới. Mọi thứ quanh hắn đều đã yên. Chỉ còn một việc riêng trong lòng hắn chưa làm, một việc không thuộc về năm bước của lễ tạ, không có trong biên bản nào, không cần ai chứng kiến hay chứng thực. Hắn muốn một mình thắp cho cây đa một nén nhang, chỉ của riêng hắn, không phải của gia chủ đứng trước cả làng như chiều mùng năm tháng bảy.
Trên đường đi, hắn gặp ông bảo vệ của xã đang đạp xe tuần tra đêm chầm chậm qua đầu ngõ. Ông nhận ra hắn, dừng xe chào một câu rất đỗi bình thường, hỏi khẽ rằng khuya thế này ông Trường còn ra đình có việc gì không. Hắn đáp rằng hắn chỉ ra thắp nén nhang riêng cho cây, không có việc gì khác. Ông bảo vệ gật đầu, nói thêm rằng từ sau lễ tạ tới nay, đêm nào ông đi tuần qua đình cũng thấy yên, không còn ai trong làng phải thức canh như dạo trước, cây thì cứ xanh lại dần. Nói rồi ông đạp xe đi tiếp, bóng đèn xe quét một vệt sáng ngắn trên mặt đường rồi khuất sau rặng tre cuối ngõ. Cuộc gặp ngắn ngủi ấy khiến Trường thấy lòng mình càng yên: sự bình thường đã trở lại với cả làng, không chỉ với riêng nhà hắn, và nó trở lại một cách lặng lẽ, không kèn không trống, đúng như cách những điều bền vững vẫn thường trở lại.
Đường làng về đêm yên tĩnh tới mức hắn nghe rõ tiếng dép của chính mình trên mặt đường nhựa cũ. Đê sông Hồng ở phía xa tối sẫm, gió từ mặt sông thổi vào mát rượi sau một ngày nắng gắt. Đình Đông Các hiện ra ở cuối đường, mái đình cong cong in lên nền trời đầy sao thưa. Cổng đình khép hờ, không khóa, theo thói quen của làng từ bao đời: đình là nhà chung, đêm cũng không đóng kín với người làng. Trường đẩy nhẹ cánh cổng, bước vào sân.
Sân đình về đêm khác hẳn ban ngày. Không người, không tiếng nói, chỉ có bóng tán đa khổng lồ phủ gần hết mặt sân, tối và sâu, đung đưa rất nhẹ khi gió sông lùa qua. Đèn đường ở góc sân hắt một quầng sáng vàng nhạt lên một phần thân cây, đủ để hắn nhìn thấy lớp bùn đắp đã khô, liền màu với vỏ cây ở các vị trí chốt gỗ, và mảng đắp dày trên cành phía đông phía trên cao. Ba mảng lá héo vẫn còn đó, tối màu hơn tán xanh quanh chúng, im lìm như ba vết sẹo đã đóng vảy. Hắn đứng dưới gốc cây, ngẩng đầu nhìn lên hồi lâu. Cây cao lớn, lặng lẽ, không nhựa đỏ, không tiếng đập, không một dấu hiệu nào của những đêm tháng sáu và đầu tháng bảy. Chỉ là một cây đa già của làng, đứng ở góc sân đình như đã đứng suốt hai trăm năm, che bóng cho bao thế hệ người làng tới lễ, trú mưa, hóng mát, và lớn lên rồi đi xa như hắn.
Trường tới trước bát hương ở gốc đa, nơi chiều mùng năm hắn đã cắm nén nhang tạ trước mặt cả làng. Bát hương đã được ban quản lý đình dọn sạch, cát vẫn còn bằng phẳng. Hắn rút một nén nhang từ bó nhỏ, châm lửa bằng chiếc bật lửa mang theo. Ngọn lửa bắt lửa vào đầu nhang, cháy đỏ một điểm nhỏ trong bóng tối. Hắn cầm nén nhang bằng hai tay, cúi đầu, cắm xuống bát hương, ngay ngắn và chậm rãi.
Khói nhang bay lên thành một sợi mỏng, thẳng trong đêm lặng gió, rồi tan dần vào tán lá trên cao.
Hắn không khấn thành tiếng theo bài bản nào. Đứng trước gốc cây một mình, hắn chỉ nói nhỏ mấy câu, như nói với một người già trong nhà vừa trải qua cơn bệnh nặng vì lỗi của con cháu. Hắn nói lời xin lỗi một lần nữa, lần này không có micro, không có dân làng đứng nghe, không có phóng viên ghi chép. Lời xin lỗi muộn cho mười hai chiếc đinh, cho một nhát cưa, cho một lần gầu máy xúc chạm vào rễ trong đêm. Lời xin lỗi cũng dành cho cả những năm tháng dài hắn đi xa rồi quay về. Trong những năm ấy, hắn quên mất lệ của làng mình. Hắn quên mất người cha quét sân đình. Hắn quên mất mình là người ở đâu. Rồi hắn nói lời cảm ơn, cũng nhỏ và vụng về như lời xin lỗi. Cảm ơn vì cây đã dừng lại. Cảm ơn vì những cơn giận của cây, qua năm đêm đập mái và ba lần gọi con trai hắn dậy trong đêm, cuối cùng đều dừng ở ngưỡng cảnh cáo, không đi xa hơn. Hắn biết rõ điều ấy. Theo lời cụ từ Hiển đã nói thẳng từ cuối tháng sáu, cây trút giận lên đứa trẻ yếu vía nhất trong nhà vì không phân biệt được người trong gia trạch. Mỗi lần trút giận như thế, chính cây cũng héo thêm một mảng lá. Cây tự làm mình đau thêm. Cây đã trả giá cùng với nhà hắn trong mùa hè này. Và cây đã dừng lại đúng lúc, khi hắn chịu quỳ xuống, để con trai hắn được sống yên lành, khỏe mạnh, không một thương tật nào lâu dài, chỉ còn hai vệt sẹo mờ sẽ nhạt dần theo năm tháng.
Hắn đứng yên như thế rất lâu, hai tay buông thõng, đầu hơi cúi, nghe tiếng dế kêu rì rì quanh gốc cây và tiếng gió sông xa xa. Trong người hắn, một sự yên tĩnh sâu mà hắn không có được từ rất lâu rồi, từ trước cả mùa hè này, từ những năm tháng chạy theo dự án và tiền bạc ở tỉnh xa, đang lan ra chậm chạp. Hắn không còn nghe tiếng đập mái trong tưởng tượng nữa. Hắn không còn giật mình tính toán điều gì nữa.
Đúng lúc hắn định quay người ra về, tán đa trên đầu khẽ xào xạc một nhịp.
Chỉ một nhịp nhẹ, ngắn, lá cọ vào nhau xào xạc rồi im bặt, dù quanh hắn trời đang lặng gió, mặt sân không một chiếc lá nào khác động đậy. Trường ngẩng lên, nín thở trong một giây. Nhưng lần này, cảm giác chạy qua người hắn không phải là cái lạnh gáy của đêm mười chín tháng sáu, cũng không phải nỗi sợ của những đêm nghe cành đập mái biệt phủ. Nhịp xào xạc ấy nhẹ và hiền như một cái gật đầu, như tiếng trở mình của một người già đang ngủ yên. Hắn hiểu rõ, theo đúng lời cụ từ đã dặn sau lễ tạ: đây không phải một đêm đập mái nào nữa, không phải một dấu hiệu phát tác nào nữa. Số đêm đập mái của mùa hè này đã dừng ở con số năm, đêm mùng ba tháng bảy là đêm cuối cùng, và sẽ không bao giờ có thêm đêm thứ sáu. Đây chỉ là cây trả lời một nén nhang riêng, bằng cách bình yên nhất mà một cái cây có thể trả lời.
Một chiếc lá xanh rơi xuống.
Nó rơi chậm, xoay nhẹ trong quầng sáng đèn đường ở góc sân, xanh tươi và nguyên vẹn, không vàng, không héo, không một đốm bệnh nào. Chiếc lá đáp xuống mặt sân gạch ngay gần chân hắn, nằm yên ở đó, còn tươi như vừa rời cành trong tích tắc. Trường cúi xuống, nhặt chiếc lá lên, cầm trên lòng bàn tay ngắm hồi lâu. Lá đa dày, gân lá rõ, mặt lá mát lạnh hơi sương đêm. Hắn không nghĩ ngợi gì cao xa về điềm lành hay điềm dữ. Hắn chỉ đơn giản muốn giữ chiếc lá này lại, như giữ một bằng chứng nhỏ của đêm nay, đêm hắn một mình quay lại gốc cây không vì lễ lạt, không vì sợ hãi, mà vì lòng biết ơn thuần túy.
Hắn kẹp chiếc lá vào giữa cuốn sổ tay nhỏ vẫn mang theo trong túi áo, cuốn sổ hắn dùng để ghi chép việc công ty và những ghi nhớ riêng trong suốt mùa hè này. Rồi hắn chắp tay vái gốc cây một vái cuối, quay người đi ra cổng đình, khép hờ cánh cổng lại như lúc tới, và đi bộ về nhà dưới trời sao thưa của làng quê ven sông.
Đêm đó, về tới nhà cũ, hắn rửa mặt, thay đồ, nằm xuống giường bên cạnh vợ đang ngủ say. Lệ cựa mình một chút rồi lại yên. Hắn nằm nghe tiếng thở đều của vợ, tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ cũ trong gian giữa. Hắn nhận ra một điều giản dị mà quý giá. Đã gần hai tháng nay, kể từ những ngày đầu tháng sáu mất ngủ triền miên với cơn đau đầu âm ỉ không dứt, hắn chưa từng ngủ được một giấc trọn vẹn. Những đêm sau lễ tạ, hắn ngủ khá hơn, nhưng vẫn chập chờn, vẫn tỉnh giấc giữa chừng theo thói quen lo lắng. Đêm nay, lần đầu tiên, giấc ngủ đến với hắn liền mạch và sâu, không mộng mị, không giật mình, và quan trọng hơn cả, không cần tới viên thuốc an thần nào mà bác sĩ ở huyện từng kê cho hắn trong những ngày căng thẳng nhất. Hắn ngủ một mạch tới khi trời sáng, tới khi tiếng gà gáy và tiếng vợ dậy nấu nước trong bếp đánh thức hắn dậy, người nhẹ nhõm như vừa đặt xuống một gánh nặng đã mang theo quá lâu.
Sáng hôm sau, ngồi ở bàn ăn, hắn mở cuốn sổ tay ra. Chiếc lá đa xanh vẫn nằm nguyên giữa hai trang giấy, đã hơi se mặt nhưng vẫn giữ màu xanh tươi. Hắn nhìn chiếc lá một lúc, rồi cầm bút, viết vào trang sổ bên cạnh một dòng duy nhất, nét chữ chậm và nắn nót, như viết cho chính mình đọc lại trong nhiều năm sau:
- Đất có thể mua. Lệ làng thì không.