Huyết Thước Trừng Gia - Chương 2: Dinh Thự Mười Hai Trụ
Tiếng đục đẽo râm ran khắp bãi đất ven sông Đáy suốt từ canh tư khi sương muối còn đọng trắng ngọn cỏ tranh. Mùi vỏ cây lim ngai ngái quện cùng mùi khói…
Nội dung chương
Tiếng đục đẽo râm ran khắp bãi đất ven sông Đáy suốt từ canh tư khi sương muối còn đọng trắng ngọn cỏ tranh. Mùi vỏ cây lim ngai ngái quện cùng mùi khói un muỗi khét lẹt trùm lên lán trại của phường thợ Chàng Sơn. Dưới chân núi, công trường dựng dinh thự cho viên tri huyện Hoàng Xuân Bột ngày một hiện rõ hình hài một khối kiến trúc đồ sộ, bề thế và lạnh lẽo.
Lý Văn Canh cúi gập tấm lưng trần đẫm mồ hôi, hai bắp tay gân guốc căng phồng theo từng nhát búa vồ. Đôi bàn tay thô ráp chai sần miết trên phiến gỗ hương đỏ au, nơi ông đang chạm trổ hình rồng cuộn mây cho xà thượng của gian giữa. Mũi ve bén ngọt lướt qua thớ gỗ, từng lớp phoi mỏng tang cuộn tròn rơi lả tả xuống mặt đất gạch lót tạm. Từng vảy rồng, từng sợi râu uốn lượn được tạo tác sắc sảo đến mức nếu thoạt nhìn qua, người ta ngỡ như con vật thiêng ấy sắp vùng vẫy thoát khỏi khúc gỗ để bay vút lên trời cao.
Để giữ gìn danh tiếng ba trăm năm của phường mộc họ Lý, Canh dồn từng giọt tâm lực vào công trình này. Viên tri huyện ra hạn định sáu tháng phải hoàn tất dinh thự năm gian hai tầng với mười hai cột cái bằng lim ròng, tường bao gạch mộc, sân lát gạch Bát Tràng và một cổng gỗ chạm lân đồ sộ. Đó là thời hạn ngặt nghèo đến mức vô lý, đòi hỏi năm mươi thợ lành nghề phải làm việc quần quật suốt ngày đêm không ngơi nghỉ.
- Cẩn thận tay búa, đừng để phạm vào đường chỉ soi!
Canh ngẩng đầu dặn với sang nhóm thợ xẻ đang cưa mộng xà hạ. Giọng ông khàn đặc vì bụi gỗ và sương đêm. Mấy người thợ trẻ gật đầu lia lịa, tay kéo cưa xẻ gỗ thoăn thoắt. Mồ hôi nhỏ tong tỏng xuống mặt gỗ lim đen nhánh, bốc hơi nhè nhẹ dưới nắng trưa gay gắt.
Bỗng một tiếng roi vút lên xé gió, quất thẳng vào lưng một người thợ trẻ đang vác xà gồ.
"Chát!"
Gã thợ trẻ kêu ré lên một tiếng đau đớn, loạng choạng ngã chúi về phía trước, khúc gỗ nặng trịch suýt nữa đè nát bàn chân. Viên đội lính huyện tên Cửu Đen tay lăm lăm ngọn roi mây, đôi mắt ti hí đảo quanh trừng trừng, bên hông lủng lẳng thanh gươm lệnh.
- Lũ thợ chúng mày ăn no ngủ kỹ rồi lười thây ra đấy à? - Cửu Đen quát tháo, nước bọt văng tung tóe. - Quan lớn đã truyền chỉ, phiên chợ tới mà chưa dựng xong bộ khung mười hai cột thì liệu hồn cả họ Lý chúng mày! Cứ ba nhát búa chậm là một lằn roi, nghe rõ chưa lũ ngu xuẩn?
Canh nén tiếng thở dài, chậm rãi buông chiếc đục bén xuống tấm ván. Ông đứng thẳng dậy, đôi vai rộng khẽ rung lên dưới làn áo vải thô đã sờn rách hai bên nách. Bước từng bước chậm rãi đến trước mặt Cửu Đen, Canh chắp tay, hạ giọng nhẫn nhịn:
- Thưa quan bác, gỗ lim xanh ngâm nước sông Đáy nặng gấp đôi gỗ thường, anh em thợ phải lựa thế ăn mộng cho thật khít khao. Nếu vội vàng mà bổ mộng sai một li thì cả gian nhà sụp đổ, cái tội ấy phường thợ chúng tôi gánh sao nổi. Xin quan bác bớt giận, để chúng tôi làm cho chu tất.
Cửu Đen nhìn chằm chằm vào đôi mắt sâu thẳm của người thợ cả làng Chàng Sơn. Gã thấy trong ánh mắt ấy sự điềm tĩnh lạ lùng, không hề có nét luồn cúi run sợ của kẻ tôi đòi, nhưng cũng không để lộ ra nửa phần chống đối. Gã hừ mũi một tiếng qua kẽ răng, nhổ toẹt bãi nước bọt đỏ lòm vì nhai trầu xuống chân cột cái:
- Liệu mà giữ lời. Đừng tưởng có chút ngón nghề đục chạm rồi lên mặt với nha môn. Quan huyện Hoàng Xuân Bột ngài không có kiên nhẫn với lũ thợ quèn đâu!
Nói đoạn, Cửu Đen giật mạnh dây cương ngựa, dẫn toán lính lách qua cổng rào tre đi tuần quanh chân móng. Canh quay lại đỡ người thợ trẻ dậy, phủi sạch bụi cát trên vết roi rớm máu, rồi vỗ vai gã bảo tiếp tục công việc. Người thợ cả hiểu rất rõ, chỉ cần một sơ suất nhỏ, viên quan huyện sẽ có cớ tịch thu gia sản hoặc tống giam cả phường thợ vào ngục tối.
Suốt hai tháng ròng rã tiếp theo, Canh gần như không chợp mắt quá hai canh giờ mỗi đêm. Ông tự tay chọn từng thân gỗ, đo đạc từng đường kính, kiểm tra độ cân xứng của mười hai trụ cột cái. Cột cái nào cũng tròn trịa, thẳng tắp, đường kính hai người ôm không xuể, đanh chắc như những cột đá ngàn năm chống đỡ vòm trời.
Đến ngày thượng lương dựng cột, cả làng Chàng Sơn kéo ra xem chật kín hai bên triền đê. Dưới sự điều khiển nhịp nhàng của Canh, tiếng hò dô vang dội át cả tiếng sóng vỗ bờ sông Đáy. Mười hai thân gỗ lim đen nhánh lừng lững đội đất mọc lên, cắm sâu xuống mười hai tảng đá tảng hoa sen nguyên khối. Bộ khung nhà năm gian hai tầng sừng sững uy nghi, các vì kèo ghép nối vào nhau bằng mộng thắt, mộng én kín khít không hở một sợi tóc, không cần dùng đến một chiếc đinh sắt nào.
Phía trước cổng chính, Canh dồn trọn tài nghệ đục chạm gia truyền để khắc họa đôi kỳ lân trên cánh cổng bằng gỗ nghiến. Đôi linh thú uy dũng với từng múi cơ bắp cuồn cuộn, ánh mắt dữ tợn nhưng đầy linh khí chấn giữ cửa vào, đạp trên mây lửa, trông sống động như thực. Bất cứ ai đi qua cổng đá cũng phải trầm trồ thán phục bàn tay tài hoa của người thợ mộc Chàng Sơn.
Thế nhưng, giữa lúc công việc sắp sửa hoàn thành, một mối nghi ngờ u tối bắt đầu trĩu nặng trong lòng Canh.
Vài đêm gần đây, khi sương lạnh buông xuống trắng xóa trên các đọt tre quanh dinh thự, Canh luôn nghe thấy những tiếng động lạ phát ra từ khu vực chân móng của gian giữa. Canh là người thợ lâu năm, tai ông thính đến mức có thể nghe được tiếng mọt nghiến gỗ trong đêm thanh vắng. Tiếng động này rất khác lạ, nghe lạo xạo như tiếng xẻng sắt cào lên đá tảng, rồi tiếng xì xào to nhỏ của nhiều người.
Đêm hôm đó, trăng hạ tuần mờ ảo như một lưỡi liềm rỉ sét treo trên đỉnh núi Chàng Sơn. Gió từ sông Đáy thổi vào lạnh buốt xương tủy. Canh khoác chiếc áo cơi rách, nhẹ nhàng bước ra khỏi căn lều lợp lá gồi của phường thợ. Ông nấp sau thân cây nhãn cổ thụ bên hông dinh thự, đưa mắt nhìn về phía gian giữa vừa mới dựng xong phần khung.
Dưới ánh đèn lồng bọc lụa đỏ mờ ảo, Canh nhìn thấy bóng dáng tròn béo, bụng phệ của tri huyện Hoàng Xuân Bột. Viên quan mặc chiếc áo lụa màu mỡ gà, đầu đội khăn xếp, tay cầm quạt giấy phe phẩy dù trời đêm rất lạnh. Đi theo sau hắn là Cửu Đen và hai tên lính tin cẩn mang theo xẻng sắt và một chiếc thước dây bằng đồng.
Họ không ngắm nghía những hoa văn tinh xảo trên xà rường, cũng chẳng đoái hoài đến mái ngói âm dương vừa lợp dở. Toán người tiến thẳng đến chân cây cột cái nằm ở vị trí long mạch của ngôi nhà.
Cửu Đen quỳ rạp xuống nền đất gạch Bát Tràng vừa lát xong, dùng mũi dao cạy bật một viên gạch lên. Tên lính bên cạnh thọc cán xẻng xuống lớp cát lót móng, cẩn thận đo đạc xung quanh tảng đá tảng kê chân cột cái.
Hoàng Xuân Bột cúi gập cái bụng phệ xuống, mắt lươn híp lại nhìn chăm chú vào chân cột. Hắn khẽ thì thầm điều gì đó với Cửu Đen rồi nhếch mép cười một nụ cười nham hiểm, méo mó dưới ánh đèn lồng đỏ quạch. Canh nín thở, nép chặt mình vào bóng tối của thân cây nhãn. Khoảng cách quá xa khiến ông không nghe rõ từng câu chữ, chỉ nghe thấy những âm thanh rời rạc đứt quãng:
- ... đúng chỗ này... đào sâu thêm một thước... chớ để lũ thợ biết...
Một cảm giác lạnh ngắt chạy dọc sống lưng Canh. Tại sao một viên quan huyện quyền thế tột bậc lại phải lén lút dắt lính đi xăm soi chân móng nhà vào lúc nửa đêm canh ba? Móng nhà đã được phường thợ đầm kỹ bằng đất sét trộn vôi sống và mật mía, đá tảng kê cột đã được cố định vững như bàn thạch. Viên tri huyện đang toan tính điều gì mờ ám ngay dưới chân cây cột cái này?
Sáng hôm sau, sương mù còn giăng kín triền đê quai đá. Phường thợ bắt đầu nhóm lửa nấu cơm chuẩn bị cho ngày làm việc mới. Canh ngồi bên bậc cửa lán trại, tay cầm chiếc thước thợ bằng gỗ trắc đen bóng do cụ tổ truyền lại, mắt đăm đăm nhìn về phía dinh thự mười hai trụ đang mờ ảo trong sương sớm.
Đột nhiên, tiếng bước chân vội vã chạy dồn dập từ phía gian giữa về hướng lán trại. Đó là Lãm, một người thợ phụ trẻ tuổi nhưng tính tình cẩn thận, cháu họ xa của Canh. Gương mặt Lãm tái mét, môi run bần bật, hai bàn tay giấu sau lưng run rẩy không ngừng.
- Bác Canh! Bác Canh ơi, vào đây cháu bảo... - Lãm thở không ra hơi, thì thào giục giã.
Canh nhíu mày, đứng dậy kéo Lãm vào góc khuất sau đống gỗ hương dự trữ. Ông nghiêm giọng hỏi:
- Có chuyện gì mà hốt hoảng như mất hồn thế? Lính huyện nó thấy lại kiếm cớ gây sự bây giờ.
Lãm nhìn quanh quất xem có ai để ý không, rồi run rẩy rút từ trong ngực áo ra một cuộn giấy bản ngả màu vàng ố. Đó chính là bản trích lục kích thước mười hai cột cái và quy cách rường cột mà nha môn đã đóng dấu triện đỏ trao cho phường thợ từ sáu tháng trước để làm căn cứ thi công.
- Bác nhìn xem... - Lãm chỉ ngón tay lấm lem bụi gỗ vào hàng chữ son ghi kích thước cây cột cái gian giữa. - Sáng nay lúc cháu quét dọn phòng khách để chuẩn bị lắp bậc cửa, cháu nhặt được bản trích lục này rơi ở kẹt vách sau tấm bình phong của quan huyện. Đây là bản chính ngài giữ, còn bản của phường mình giữ thì bác đang cất trong rương gỗ.
Canh đỡ lấy cuộn giấy, mở rộng ra trên mặt khúc gỗ tiện. Đôi mắt tinh anh của người thợ cả lướt nhanh qua những dòng chữ Hán viết chân phương và con dấu đỏ chót của huyện đường Chàng Sơn.
Nhưng khi ánh mắt dừng lại ở con số ghi chiều cao và chu vi của cây cột cái, đồng tử Canh co thắt dữ dội.
- Cái này... - Canh lẩm bẩm, ngón tay ông run lên bần bật trên mặt giấy.
- Bác thấy rồi phải không? - Giọng Lãm nghẹn lại vì kinh hãi. - Chiều cao của cột cái trong bản này ghi rõ là một trượng hai thước mốt tấc. Nhưng bản của phường mình giữ, và chính miệng quan huyện giao kết ngày làm lễ phạt mộc, chỉ có đúng một trượng hai thước! Nó bị viết thêm một tấc, nét mực son sửa lại rất khéo, nhưng dấu mực son đè lên dấu triện một chút xíu!
Canh sững sờ. Một tấc gỗ. Chỉ vỏn vẹn một tấc, tương đương với bề ngang bốn ngón tay khép lại.
Người ngoài nghề nhìn vào sẽ không bao giờ nhận ra sự khác biệt nhỏ nhoi ấy giữa một công trình đồ sộ cao ngút ngàn. Nhưng với người thợ mộc Chàng Sơn, một tấc sai lệch ở cột cái gian giữa đồng nghĩa với việc toàn bộ hệ thống xà thượng, xà hạ, kẻ chuyền và mộng luồn của cả năm gian nhà sẽ bị kênh lệch hoàn toàn nếu làm theo kích thước mới. Ngôi nhà thực tế đã dựng xong xuôi, mười hai cây cột lim sừng sững kia được Canh đục đẽo và dựng đứng hoàn toàn chuẩn xác theo con số một trượng hai thước của bản vẽ ban đầu.
Viên tri huyện Hoàng Xuân Bột đã lén lút sửa lại bản trích lục lưu giữ bên phía nha môn. Hắn thêm vào một tấc để làm cho kích thước trên giấy tờ sai lệch hẳn so với khung nhà thực tế đang đứng sừng sững giữa trời.
Canh siết chặt cuộn giấy bản trong tay đến mức các khớp ngón tay trắng bệch. Đầu óc ông quay cuồng, những mảnh ghép rời rạc trong suốt mấy tháng qua bỗng chốc nối liền lại thành một bức tranh tàn nhẫn.
Những đòi hỏi khắt khe vô lý về thời hạn thi công.
Những trận đòn roi vô cớ của lính huyện nhằm làm lung lay tinh thần phường thợ.
Những chuyến xăm soi lén lút chân móng nhà vào lúc nửa đêm canh ba của Hoàng Xuân Bột và Cửu Đen.
Và bây giờ là con số bị sửa thêm một tấc trên bản trích lục mang dấu triện đỏ của huyện đường.
Năm trăm lạng bạc tiền công. Đó là mồ hôi, là máu, là cơm áo của năm mươi mạng người trong phường thợ suốt nửa năm trời ròng rã. Đó là số tiền lớn đến mức có thể mua được cả một góc làng Chàng Sơn. Viên tri huyện gian ác ấy ngay từ đầu đã không bao giờ có ý định chi trả dù chỉ một đồng kẽm cho phường thợ họ Lý.
Hắn dựng lên cả một công trình nguy nga lộng lẫy bằng mồ hôi nước mắt của người khác, rồi chuẩn bị sẵn một cái bẫy chết người để tráo trở lật lọng. Chỉ cần đến ngày nghiệm thu, hắn rút tờ trích lục này ra, đo lại thân cột và tuyên ba phường thợ làm sai quy cách, làm hỏng gỗ quý của triều đình, thì không những năm trăm lạng bạc tiền công tan thành mây khói, mà cả phường thợ Chàng Sơn sẽ bị khép vào tội phá hoại, rũ tù hoặc mất mạng.
- Bác Canh... bây giờ chúng ta phải làm sao? - Lãm run rẩy túm lấy vạt áo của Canh, nước mắt chực trào ra trên đôi má hốc hác. - Hay là đêm nay chúng mình dỡ mộng hạ cột xuống gọt thêm...
- Không kịp nữa rồi. - Canh cắt ngang lời người cháu họ, giọng trầm xuống nghe lạnh buốt như nước dưới đáy giếng sâu. - Khung nhà đã vào mộng chết, xà gồ đã khóa nẹp, mái ngói âm dương đã lợp quá nửa. Hạ cột xuống lúc này thì cả dinh thự đổ sập, chúng ta chết ngay tại chỗ dưới mũi gươm của lính huyện.
Canh cẩn thận cuộn tờ giấy bản lại, nhét sâu vào trong cạp quần của mình. Ông ngẩng đầu nhìn qua kẽ lá nhãn, hướng về phía dinh thự mười hai trụ đang vươn cao ngạo nghễ dưới ánh nắng ban mai rực rỡ. Những đường chạm trổ tinh vi, những đầu rồng uốn lượn, đôi kỳ lân dũng mãnh nơi cánh cổng kia, tất cả tài hoa cả đời của ông giờ đây như đang biến thành một chiếc lồng sắt khổng lồ chực chờ nuốt chửng lấy phường thợ họ Lý.
Gió từ sông Đáy thổi thốc lên triền đê, mang theo hơi lạnh buốt giá luồn qua từng thớ gỗ lim đen bóng. Canh đứng chôn chân giữa bãi đất, bàn tay thô ráp ghì chặt lấy chiếc búa vồ, nghe rõ từng nhịp tim đập thình thịch trong lồng ngực trước cơn giông bão tàn khốc sắp sửa ập xuống đầu phường thợ trong đêm nghiệm thu định mệnh.