Họa Linh Tỳ Bà - Chương 49: Đóng Cửa Vinh Bảo Trai
Ngày Vinh Bảo Trai chính thức đóng cửa không có nghi thức nào, không có khách khứa tới chia tay, không có pháo, không có tiệc tiễn. Chỉ có một buổi sáng…
Nội dung chương
Ngày Vinh Bảo Trai chính thức đóng cửa không có nghi thức nào, không có khách khứa tới chia tay, không có pháo, không có tiệc tiễn. Chỉ có một buổi sáng mùa đông bình thường trên phố Liễu Ly Xưởng, khi Tử Minh mở cửa tiệm lần cuối theo thói quen rồi nhận ra hôm nay mở cửa không phải để bán hàng. Gian trước đã trống, tủ trưng bày đã tháo kính và xếp gọn vào kho, những kệ gỗ trống trơn để lại trên tường những vệt sáng hình chữ nhật tương tự vệt sáng trong thư phòng nơi bức tranh từng treo, như thể cả tiệm này đang học cách sống với những khoảng trống của nó. Châu Phúc quét sàn lần cuối, Thôi ma ma lau bếp, và ông Tiêu ngồi ở chiếc bàn gỗ quen thuộc, trước mặt là một chồng giấy tờ cuối cùng cần ký và một lá thư vừa được người đưa tin mang tới từ nhà họ Tô.
Lá thư của Tô Thanh Vân được viết trên giấy tốt, nét chữ của nàng đều và rõ, không một dòng nào bị nhòe nước mắt hay run tay. Đó là thư từ hôn chính thức, gửi tới ông Tiêu và gia đình họ Tiêu qua đường lễ nghi đàng hoàng, với lời lẽ tử tế từ đầu tới cuối. Nàng viết rằng sau nhiều đêm suy nghĩ và sau cuộc nói chuyện thẳng thắn ở tiệm hôm trước, nàng và gia đình đã quyết định rút lại hôn ước giữa hai nhà. Nàng không đổ lỗi cho riêng ai, chỉ nói rằng một cuộc hôn nhân bắt đầu bằng sự chờ đợi và tổn thương kéo dài như vậy sẽ không mang lại hạnh phúc cho cả hai người, và rằng nàng tin ông Tiêu, sau tất cả những gì đã trải qua, sẽ hiểu và tôn trọng quyết định này như nàng đã tôn trọng sự im lặng và sau đó là sự trung thực của ông. Cuối thư, nàng chúc ông giữ gìn sức khỏe, chúc Vinh Bảo Trai dù đóng cửa vẫn giữ được tiếng thơm trong lòng những người từng biết tới, và ký tên một cách rõ ràng, không kèm theo bất kỳ lời hẹn ước nào về tương lai.
Ông Tiêu đọc thư hai lần, gấp lại cẩn thận, đặt vào cùng ngăn kéo với lá thư làm hòa ông đã gửi đi và tờ giao kèo vay tiền đã vô hiệu từ hiệu cầm đồ Thụy Phong. Ba tờ giấy, ba giai đoạn của cùng một câu chuyện: một lời xin lỗi tới muộn, một món nợ đã trả xong, một hôn ước đã khép lại. Ông không viết thư trả lời ngay trong ngày hôm ấy, mà để tới hôm sau, khi đầu óc đã bình tĩnh, mới viết một lá thư ngắn cảm ơn nhà họ Tô đã đối xử tử tế, thừa nhận quyết định từ hôn là đúng đắn, và hứa hai nhà từ nay vẫn giữ lễ nghĩa khi gặp nhau. Ông không níu kéo một chữ nào. Tử Minh mang thư đi gửi, trên đường về đi qua đầu phố Liễu Ly Xưởng, nhìn những tiệm đồ cổ khác vẫn mở cửa sáng đèn, lòng cậu nặng trĩu mà cũng nhẹ đi một phần, vì ít nhất mọi chuyện dang dở đều đã được khép lại bằng giấy tờ và lời lẽ đàng hoàng, không còn gì treo lơ lửng như sợi chỉ đỏ trên nắm cửa thư phòng ngày trước.
Chiều hôm đóng cửa, sau khi Châu Phúc và Thôi ma ma đã thu xếp xong phần việc của mình và nhận đủ tiền công cùng một khoản thêm mà ông Tiêu nhất quyết gửi như lời cảm ơn cho những tháng ngày họ đã ở lại với tiệm trong lúc khó khăn nhất, hai thầy trò ngồi lại một mình trong gian ngoài của tiệm. Gian ngoài này nhỏ hơn gian trước, vốn là nơi tiếp khách lẻ và để những món đồ ít giá trị, nay được dọn sạch, chỉ còn vài chiếc ghế gỗ và chiếc bàn thấp. Ánh sáng mùa đông chiếu qua cửa sổ thành một vệt dài trên nền nhà trống.
- Tiệm đóng rồi, con tính sao, Tử Minh? - Ông Tiêu hỏi, giọng ông bình thản. - Con còn trẻ, tay nghề đã khá, tiếng tăm trong vụ vạch mặt tranh giả cũng đủ để con xin vào một tiệm lớn khác trên phố này. Ta không giữ con lại với một ông thầy đã mất tiệm, mất tiền và mất cả hôn ước. Con đi đâu, ta sẽ viết thư giới thiệu tử tế.
Tử Minh lắc đầu ngay, không cần suy nghĩ lâu, như cậu đã suy nghĩ việc này suốt những ngày bán đồ mà không nói ra.
- Con ở lại với sư phụ. - Cậu nói. - Không phải vì con không có chỗ đi. Mà vì con đã đi cùng sư phụ qua hết chuyện này, từ đêm đầu tiên nghe tiếng đàn qua vách gỗ tới đêm sư phụ tự tay đốt tranh. Con đi bây giờ, khác nào đọc một cuốn sách tới chương cuối rồi bỏ dở. Hơn nữa, con nghĩ hai thầy trò mình chưa hết việc để làm ở phố này.
Rồi hai thầy trò bàn nhau một việc mà thoạt nghe thì nhỏ, nhưng càng bàn càng thấy nó là con đường duy nhất còn mở ra trước mặt họ một cách tử tế. Họ sẽ mở một lớp dạy giám định nhỏ ngay ở gian ngoài này, gian nhà không phải trả thêm tiền thuê vì thuộc phần nhà ở của họ Tiêu phía sau tiệm, chỉ cần kê thêm bàn ghế và một tủ sách. Lớp học không bán đồ, không nhận ký gửi, không đấu giá, chỉ dạy người trẻ và những người mới vào nghề cách nhận biết đồ giả, cách soi chất liệu bằng kính lúp và bằng lửa một cách an toàn, cách đọc hồ sơ và truy nguồn gốc của một món đồ trước khi bỏ tiền ra mua. Và quan trọng hơn cả, lớp học sẽ có một phần riêng mà chưa tiệm nào trên phố Liễu Ly Xưởng từng dạy một cách công khai: cách nhận biết và tránh xa những món đồ có oán khí, những vật dẫn mang theo câu chuyện chết chóc chưa được giải quyết, những thứ đẹp đẽ mà người mua không nên treo trong phòng ngủ của mình dù chúng có quý tới đâu.
- Ta dạy nghề cả đời cho con bằng cách làm thật. - Ông Tiêu nói, mắt nhìn quanh gian ngoài trống trơn mà như đã thấy những hàng ghế nhỏ trong tương lai. - Nay ta không còn đồ để dạy bằng vật thật nhiều nữa, nhưng ta có một câu chuyện thật để dạy. Câu chuyện ấy đắt hơn mọi món đồ trong tiệm này cộng lại. Nếu học trò sau này của chúng ta chỉ cần tránh được một lần mua phải thứ như bức tranh ấy, tránh được một lần ngắm một vật đẹp mà không hỏi nó từ đâu tới, thì việc mở lớp này đã đáng rồi.
Tử Minh lấy cuốn sổ mới đã chuẩn bị từ trước, ghi lại kế hoạch của lớp học: số ghế dự kiến, những bài học đầu tiên về phân biệt tơ tằm và các chất liệu nền khác, về cách đọc triện và hồ sơ lưu lạc, về quy tắc không bao giờ treo tranh người lạ trong phòng ngủ khi chưa rõ nguồn gốc. Cậu ghi cả một bài học riêng mang tên tạm là nhận biết vật dẫn, trong đó cậu sẽ kể lại, với sự cho phép của sư phụ, câu chuyện về nền lụa dệt bằng tóc mà không nêu tên thật của những người ngoài cuộc. Châu Phúc, khi nghe tin về lớp học lúc mang trà vào, liền xin ở lại giúp việc sắp xếp bàn ghế và giữ sổ học phí, nói rằng ông đã quen với nhà này, đi nơi khác cũng không nỡ. Thôi ma ma ở bếp nghe thấy, nói vọng ra rằng lớp học mà mở buổi tối thì bà sẽ nấu thêm một nồi chè nóng cho học trò giải lao, như ngày xưa bà vẫn nấu cho khách quen của tiệm.
Buổi tối hôm đóng cửa, gian ngoài được kê thử vài chiếc ghế, chiếc bảng nhỏ mượn của một trường học gần phố được dựng ở góc, trên bảng Tử Minh viết thử bằng phấn trắng dòng chữ đầu tiên cho lớp học chưa có tên chính thức: giám định là nhìn bằng mắt, nghe bằng tai, và hỏi bằng lòng tôn trọng dành cho người đã làm ra vật ấy. Ông Tiêu đọc dòng chữ ấy, gật đầu, bảo giữ lại làm câu mở đầu cho buổi học đầu tiên. Ngoài phố, đèn của các tiệm khác lần lượt tắt, phố Liễu Ly Xưởng chìm vào bóng tối mùa đông, chỉ còn gian ngoài của Vinh Bảo Trai cũ sáng lên một ngọn đèn dầu nhỏ, nơi hai thầy trò vẫn ngồi bàn về tương lai nhỏ bé mà chắc chắn của mình.
Sáng hôm sau, ông Tiêu tự tay treo một tấm biển nhỏ tạm thời ở cửa gian ngoài, không phải bảng hiệu cũ của tiệm, mà là một mảnh gỗ mới do Châu Phúc cắt và Tử Minh viết chữ: lớp học giám định, nhận học trò từ đầu tháng tới. Tấm biển nhỏ và khiêm tốn, chữ viết ngay ngắn, không sơn son thếp vàng, treo thấp hơn nhiều so với vị trí bảng hiệu ba đời ngày trước. Người qua đường trên phố Liễu Ly Xưởng nhìn tấm biển ấy, có người dừng lại đọc, có người gật gù, có người lắc đầu thương cảm cho một tiệm lớn nay co lại thành một lớp học nhỏ. Ông Tiêu đứng trong cửa nhìn ra, không xấu hổ, nói với Tử Minh rằng một tấm biển nhỏ treo đúng chỗ còn hơn một tấm biển lớn treo trên một gian nhà trống rỗng và nợ nần.
Trong ngày đầu tiên nhận đăng ký, dù chưa có ai tới ngoài dự kiến, hai thầy trò vẫn ngồi ở gian ngoài từ sáng tới chiều, sắp lại tủ sách, phân loại những cuốn sách giám định còn giữ lại được sau đợt bán đồ, phần lớn là sách cũ của dòng họ Tiêu truyền lại, không bán vì giá trị của chúng nằm ở ghi chép bên lề của nhiều đời người hơn là ở bìa và giấy. Tử Minh chép lại mục lục tủ sách vào sổ mới, dành một ngăn riêng cho hồ sơ của những món đồ có nguồn gốc không rõ ràng mà cậu đã sưu tầm được trong quá trình điều tra bức tranh, để làm tài liệu dạy học về cách truy nguồn gốc trước khi xuống tiền.
Người đầu tiên tới gõ cửa đăng ký học là cháu họ của Ngô lão tiên sinh, mang theo bản chép tay cuốn nhật ký của ông cụ để tặng lại hai thầy trò.