Linh Quang Giám Bảo - Quyển 1: Nhặt Rác Tìm Châu - Chương 3: Chợ Ve Chai Nắng Trưa
Hơi ẩm mốc bốc lên từ dòng kênh đen ngòm quyện chặt với mùi dầu máy và khói xe phả xuống từ mặt cầu cạn. Khu chợ đồ cũ dưới gầm cầu họp từ lúc trời còn…
Nội dung chương
Hơi ẩm mốc bốc lên từ dòng kênh đen ngòm quyện chặt với mùi dầu máy và khói xe phả xuống từ mặt cầu cạn. Khu chợ đồ cũ dưới gầm cầu họp từ lúc trời còn tờ mờ sương Trải dài hàng trăm mét dọc theo bờ kè bê tông nứt toác. ở đây không có quầy kệ sang trọng như dãy phố cổ lê công kiều, cũng chẳng có những tấm biển hiệu sơn son thếp vàng. thứ bày ra trước mắt người đi chợ chỉ là những tấm bạt dứa cáu bẩn trải thẳng xuống nền đất lởm chởm đá dăm.
Trên những tấm bạt ấy, người ta bán đủ mọi thứ phế thải của một đô thị cả chục triệu dân Từ chiếc mỏ lết gỉ sét, đống vi mạch máy tính vỡ nát, mớ dây đồng cháy đen gom về từ các công trình phá dỡ, cho đến những chiếc đồng hồ chết máy nằm trơ trọi cạnh mấy pho tượng thạch cao sứt mũi. nắng trưa sài gòn bắt đầu rọi xiên qua khe hở giữa hai làn cầu bê tông cốt thép, đổ từng vệt sáng gay gắt, chói lóa xuống lòng chợ, hun nóng không gian ngột ngạt thành một cái lò hấp khổng lồ.
Lâm Tuấn kéo thấp vành chiếc mũ lưỡi trai đã bạc màu, luồn lách qua dòng người đang chen chúc mặc cả. Sau khi Lão Hải ra tay dằn mặt đám giang hồ đòi nợ và chi trả món nợ năm mươi triệu đồng tiền lãi, trong túi quần anh lúc này vét cạn chỉ còn vỏn vẹn sáu trăm hai mươi nghìn đồng. Đó là toàn bộ tài sản còn lại để anh duy trì sự sống cho đến kỳ lương tiếp theo. Lời dặn dò lạnh lùng của Lão Hải vào buổi trưa hôm trước vẫn còn vang vọng bên tai anh từng tiếng rành rọt Muốn lật lại vụ án oan mười năm trước, muốn đối đầu với tổ chức ngầm minh cảnh các, anh phải chứng minh được giá trị của chính mình bằng việc nhặt được vàng ròng từ đáy đống rác rưởi này.
Giới tầm bảo có một câu cửa miệng: chín mươi chín phần trăm đồ cũ ở chợ trời là rác, nửa phần trăm còn lại là đồ giả tinh vi cố tình giăng bẫy, may ra chỉ có nửa phần trăm sót lại là cổ vật thật sự do những kẻ không biết nghề vô tình mang bán tống bán tháo. Đi chợ ve chai mà mong nhặt được bảo vật chẳng khác nào mò kim đáy biển. Nhưng với Tuấn, anh không có sự lựa chọn nào khác. Không tiền vốn, không danh phận Không có chỗ đứng trong các hội đồng giám định danh giá, chợ trời là cánh cửa duy nhất để một kẻ trắng tay tích lũy tiền của và gầy dựng lại cơ đồ.
Tuấn dừng chân trước một tấm bạt tương đối rộng ở khu vực giữa chợ. Người bán là một tay buôn trung niên trần trùng trục Để lộ hình xăm bọ cạp xanh lè vắt ngang bả vai. trên bạt bày la liệt đồ đồng và đồ gốm: vài ba chiếc đỉnh xông trầm màu nâu đen, hai cái lọ lục bình men lam rạn toang hoác, cùng một đống đĩa sứ vẽ rồng phượng lòe loẹt.
Xung quanh tấm bạt có bốn năm người đàn ông trung niên đang chụm đầu soi kính lúp, bàn tán xôn xao.
"Bác nhìn cái đáy thạp đồng này xem, lớp gỉ xanh nổi u nần như vảy ốc thế này thì đích thị là đồng Đông Sơn rồi còn gì nữa!" Một người đeo kính lão vuốt râu tấm tắc Ngón tay run rẩy gõ nhẹ vào thân chiếc thạp nhỏ: "giá hai chục triệu mà bác chủ đòi vẫn còn rẻ chán. món này đưa về phố đồ cổ bày tủ kính thì khéo phải quát trăm củ!"
Gã chủ bạt xăm trổ nhổ toẹt bãi nước bọt xuống đất, giọng lè nhè nhưng đầy vẻ bất cần:
"Tôi nói trước, hàng này dân cào cát dưới đáy sông Lô vớt lên trong đêm, bán đứt đoạn không bảo hành. Mấy ông ưng thì móc ví Không thì đứng né ra cho người khác xem. tôi bán ve chai chứ rảnh đâu mà ngồi nghe các ông thẩm với chả định."
Tuấn đứng phía sau hàng người, chỉ liếc mắt nhìn qua lớp gỉ màu xanh lục bám trên thành thạp đồng chừng ba giây. Khóe môi anh khẽ giật nhẹ một cái. Lớp gỉ màu lục lam nhìn qua thì có vẻ bám rất chắc Nhưng cấu trúc vảy lại xốp và không có chiều sâu của thời gian. những vệt màu xanh đó hình thành do người ta dùng axit clohydric pha với muối amoni rồi quét đều lên kim loại, sau đó đem ủ trong thùng xốp chứa phân bón hóa học suốt hai tuần lễ. dưới đáy thạp, dấu vết tiện cơ khí hình tròn đồng tâm vẫn chưa bị mài mòn hoàn toàn, chứng tỏ đây là sản phẩm đúc công nghiệp từ một xưởng ngụy tạo ở ngoại thành.
Những kẻ tay mơ thích săn lùng đồ cổ nhưng lại thiếu hụt kiến thức căn bản về luyện kim và hóa học khảo cổ luôn là miếng mồi ngon béo bở nhất cho đám con buôn vỉa hè xâu xé. Tuấn khẽ lắc đầu, lẳng lặng lùi lại phía sau, không hề mở miệng can thiệp. Quy tắc bất thành văn của giới cổ ngoạn: xem đồ không nói lời thừa Thấy bẫy không phá đám chén cơm của người khác, trừ khi có kẻ chủ động nhờ vả hoặc liên quan trực tiếp đến sinh mạng của mình.
Anh tiếp tục rảo bước về phía cuối chợ, nơi ánh nắng trưa chiếu xuyên qua gầm cầu gay gắt nhất. Khu vực này vắng người qua lại hơn hẳn vì đồ đạc ở đây thô lậu và bẩn thỉu đến cùng cực. Đa phần là những mớ sắt vụn dính đầy bùn đất Những đống bát đĩa sứt càng gãy gọng được thợ nạo vét cống rãnh hoặc phu cào cát sông đem lên bán ký.
Tại một góc khuất sát chân trụ cầu bê tông, một người đàn ông trạc ngoài năm mươi tuổi Dáng người gầy guộc như que củi, da ngăm đen vì cháy nắng đang ngồi thu lu hút thuốc lào. trước mặt ông ta chỉ trải một bao tải rách rưới bằng sợi gai. trên bao tải xếp ngổn ngang mấy mảnh ngói vỡ, vài chiếc đinh thuyền bằng sắt to bằng ngón chân cái đã rỉ sét đặc quánh, và ba bốn khối đất bùn xám xịt khô cứng vón cục lại với nhau.
Tuấn lướt mắt qua bao tải gai. Bước chân anh bỗng nhiên khựng lại.
Đôi mắt được rèn luyện qua hàng ngàn giờ tiếp xúc với các mẫu vật khai quật địa tầng của Tuấn lập tức khóa chặt vào một vật thể nằm chỏng chơ sát mép bao tải.
Đó là một khối đất bùn hình tròn dẹp, kích thước cỡ bằng chiếc bát ăn cơm thông thường. Bùn phù sa trộn lẫn rong rêu chết khô bám chặt quanh thân nó tạo thành một lớp vỏ xù xì Nứt nẻ dưới cái nắng thiêu đốt. nhìn lướt qua, chín mươi chín người đi chợ sẽ khẳng định đó chỉ là một cục đất sét cứng ngắc do máy xúc công trình ngoạm lên từ lòng sông rồi vứt bỏ, hoặc cùng lắm là một chiếc chậu đất nung rẻ tiền đã bị dập nát mép miệng.
Nhưng ánh mắt của Tuấn lại nhìn thấu qua lớp vỏ bọc thô kệch ấy.
Dưới vệt nắng xiên gắt gao rọi thẳng vào khối đất, một phần mép trên của vật thể lộ ra ngoài lớp cặn bùn khoảng nửa đốt ngón tay. Ở vị trí mép lộ ra ấy Đường viền uốn lượn không hề bằng phẳng theo cách của bát đĩa hiện đại làm bằng khuôn dập, mà lượn sóng nhịp nhàng thành từng cánh đều đặn.
Dáng bát hình hoa cúc.
Dáng cánh hoa sen hoặc cánh cúc uốn lượn mềm mại là phong cách tạo hình kinh điển đỉnh cao của nghệ thuật gốm sứ Đại Việt thế kỷ mười một đến thế kỷ mười ba. Vào thời kỳ đó Phật giáo hưng thịnh, tinh thần thanh tịnh và đường nét phóng khoáng được người thợ gốm đưa vào từng sản phẩm cung đình.
Tim Tuấn nảy lên một nhịp đập gấp gáp, nhưng sắc mặt anh vẫn giữ nguyên vẻ phẳng lặng như tờ giấy trắng. Anh không vội vã lao vào nhặt món đồ lên ngay. Ở chợ ve chai Chỉ cần người mua để lộ ra một tia sáng thích thú trong ánh mắt, con buôn lập tức sẽ ngửi thấy mùi tiền và hét giá lên tận mây xanh.
Tuấn chậm rãi bước đến, ngồi xổm xuống trước bao tải gai, vờ như tiện chân ghé vào xem đồ sắt cũ. Anh nhặt một chiếc đinh thuyền gỉ sét lên lật qua lật lại, gõ nhẹ vào hòn đá dưới chân:
"Đinh thuyền này bác vớt ở đoạn nào lên thế?"
Người đàn ông ngẩng đầu lên, nhả ra một làn khói thuốc lào khét lẹt, giọng khàn đặc:
"Đoạn sông ngã ba rạch cát, phía cầu Bình Triệu đổ về. Sà lan hút cát hút từ độ sâu mười mấy mét dưới đáy bùn lên đấy. Chú em mua về làm dao rèn hay làm gì? Đinh sắt cổ này rèn dao bén lắm đấy."
"Cháu xem thử thôi," Tuấn thản nhiên đặt chiếc đinh sắt xuống, rồi đưa tay lướt qua mấy mảnh ngói vỡ Làm ra vẻ lơ đãng gạt đầu ngón tay chạm vào khối đất bùn hình hoa cúc: "đống đất này dính cái gì bên trong mà nặng thế bác? chậu sành à?"
"Chậu sành cái nỗi gì," gã bán ve chai xua tay cười khẩy: "Cái bát đất nung của mấy bà bán chè ngày xưa làm rớt xuống sông đấy. Bùn đáy sông nó ngậm vào chắc như đá Tôi lấy búa sắt gõ nhẹ một phát mép nó đã mẻ toác ra một mảng rồi. chú em thích thì lấy về mà cạo ra làm bát đựng mồi câu cá, hoặc kê chân chậu cảnh."
Tuấn đưa tay nhấc khối đất bùn lên.
Ngay khi khối vật chất rời khỏi mặt bao tải gai, lòng bàn tay Tuấn bỗng truyền đến một cảm giác dị thường.
Rất đầm tay.
Một chiếc bát gốm hiện đại hoặc đồ sành tráng men rẻ tiền thế kỷ hai mươi nếu có kích thước đường kính miệng khoảng mười bốn centimet và chiều cao sáu centimet như thế này Trọng lượng thường phân bố lệch về phần đáy do kỹ thuật bàn xoay thô sơ, tạo cảm giác nặng đáy nhưng rỗng xốp ở thành bát. thậm chí nếu bị bùn đất bám ngoài, độ nặng cũng chỉ là độ nặng vô tri, rời rạc của đất ướt.
Nhưng khối đất trên tay Tuấn lại có trọng lượng riêng cực kỳ cô đặc và đồng nhất. Dù thành bát qua lớp mép hở cho thấy độ mỏng đáng kinh ngạc Chỉ dày chưa đầy hai milimet, cảm giác khi cầm lên lại chắc nịch, đầm chắc đến lạ kỳ.
Đó chính là đặc trưng cốt lõi của kỹ thuật luyện đất thời Lý.
Thời kỳ này, người thợ gốm không dùng đất sét tạp nhạp. Họ lấy đất sét trắng phù sa lắng đọng dọc triền sông Trải qua quy trình lọc ngâm vô cùng khắt khe qua nhiều tầng bể chứa suốt hàng tháng trời để loại bỏ sạch các phân tử oxit sắt và cát hạt thô. khi các tạp chất được lắng hết, phần bột đất mịn màng như bột phấn được gom lại, nện bằng chày gỗ hàng vạn lần để trục xuất toàn bộ bọt khí li ti ra ngoài. cốt gốm được nén chặt đến mật độ phân tử tối đa, nung ở nhiệt độ cao trên một nghìn hai trăm độ c sẽ kết tinh thành khối xương gốm đanh mịn như đá ngọc, gõ vào phát ra tiếng vang lanh lảnh như chuông bạc.
Dưới lớp bùn khô cằn cỗi kia, Tuấn cảm nhận được độ chắc nịch của một kiệt tác ngàn năm đang nằm yên dưới đáy sông sâu.
Anh cẩn thận dùng móng tay cái cạy nhẹ một mảng bùn khô ở phần sát đáy bát, nơi tay buôn ve chai vừa nhắc đến vết mẻ. Lớp bùn khô tróc ra một mẩu nhỏ bằng hạt gạo.
Dưới ánh nắng trưa chói chang rọi thẳng vào, một vệt cốt gốm màu trắng ngà ánh lên le lói. Không có sắc xám đục của đất sét nhiễm phèn Không có những lỗ rỗ li ti của gốm ép khuôn hiện đại. cốt gốm mịn màng, trắng muốt và thuần khiết, tựa như một mẩu xương linh thú được chôn giấu qua nghìn năm phong trần.
Đặc biệt hơn cả, sát cạnh mép mẻ là một vệt men mỏng manh màu xanh lục nhạt ánh lên sắc ngọc bích mờ ảo dưới lớp cặn phù sa. Đó là màu men ngọc Đàm Thủy trứ danh Thứ men bí truyền từng làm say đắm biết bao bậc vương hầu thời lý, thứ kỹ thuật tạo màu bằng tro thực vật kết hợp với oxit sắt vi lượng nung trong môi trường khử hoàn toàn, vốn đã thất truyền từ sau cuộc xâm lược tàn bạo của nhà minh vào đầu thế kỷ mười lăm.
Huyết quản trong người Tuấn như muốn đông cứng lại. Trực giác giám bảo và linh cảm khảo cổ học mách bảo cho anh biết Đây không phải là một món đồ gốm dân gian thông thường. đây là một bảo vật cung đình đích thực còn sót lại sau bao biến thiên dâu bể của lịch sử.
Vết nứt vỡ ở mép không phải do kết cấu xương gốm yếu ớt, mà do chính sự dốt nát của tay buôn ve chai khi dùng búa sắt phang vào để thăm dò. May mắn thay Cú đập thô bạo ấy chỉ làm mẻ mất một góc nhỏ ở vành cánh cúc ngoài cùng, toàn bộ cấu trúc thân bát và chân đế vẫn còn nguyên vẹn dưới lớp bùn bảo vệ tự nhiên.
Tuấn thở dài ra một hơi, cố tình làm ra vẻ mặt thất vọng tràn trề. Anh xoay khối đất qua lại, lắc đầu chép miệng:
"Bác dùng búa gõ nát cả mép thế này thì còn dùng làm cái gì được nữa. Nứt toác một đường dài thế này, mang về đựng nước tưới cây nó cũng rỉ hết ra ngoài."
Gã bán ve chai nhổ tàn thuốc xuống chân, giọng cáu kỉnh:
"Thì tôi đã bảo là đồ vớt đáy sông rồi mà lị! Chú em chê vỡ thì để đấy, lát nữa mấy bà mua ve chai đồng nát đi qua tôi bán tháo cả đống lấy hai chục nghìn mua bao thuốc lá hút cho đỡ nhạt mồm."
Tuấn không đặt chiếc bát xuống mà vẫn cầm trên tay, lật giở thêm vài mảnh sắt vụn khác như đang phân vân:
"Cháu đang tìm mấy cái chậu cũ về trồng mấy cây xương rồng sen đá trên gác trọ. Cái này nhìn mép lượn sóng cũng hay hay Đem về lấy dao cạo sạch lớp bùn đất ra xem có dùng được không. bác để lại cho cháu cục đất này, cháu gửi bác năm mươi nghìn tiền thuốc lá."
Tay buôn ve chai nheo mắt nhìn Tuấn. Bản tính con buôn lọc lõi ở chợ trời trỗi dậy. Gã thấy chàng thanh niên ăn mặc chỉnh tề Dù quần áo cũ kỹ nhưng phong thái toát lên vẻ trí thức, lại dám bỏ tiền ra mua một cục đất vỡ mép. gã nghĩ bụng chắc chắn thằng nhóc này là sinh viên mỹ thuật hoặc loại người rửng mỡ thích chơi đồ cổ quái.
"Năm mươi nghìn?" Gã buôn bật cười sặc sụa, xua tay lia lịa: "Chú em đùa tôi đấy à? Cục đất này sà lan nó cào từ độ sâu hai mươi mét dưới lòng sông Sài Gòn lên Tiền dầu máy, tiền công thợ lặn người ta tính cả triệu bạc. nhìn cái dáng cánh hoa này xem, khéo là đồ cổ thời nhà nguyễn của vua chúa đánh rơi đấy! bác định mang ra tiệm đồ cổ phố lê công kiều nhờ người ta rửa ra bán đấy chứ. muốn lấy thì đưa một triệu, không bớt một xu!"
Tuấn bật cười, trực tiếp đặt khối đất bùn trở lại bao tải gai một cách dứt khoát, không hề có chút do dự hay lưu luyến:
"Đồ thời Nguyễn mà bác lấy búa đập vỡ mép rồi vứt lăn lóc cạnh đinh thuyền gỉ sét thế này à? Bác ra Lê Công Kiều người ta còn chửi cho vì mang rác vào tiệm làm bẩn sàn nhà ấy chứ. Thôi Bác giữ lại mà ra phố bán một triệu, cháu đi kiếm chậu nhựa cho lành."
Nói đoạn, Tuấn đứng dậy dợm bước quay lưng đi.
Anh hiểu rất rõ tâm lý của đám buôn bán ve chai vỉa hè: chúng luôn hét giá trên trời để thăm dò phản ứng của người mua. Nếu người mua tỏ ra nấn ná trả giá từng đồng một Chúng sẽ càng bám chặt lấy suy nghĩ món đồ có giá trị lớn và quyết không chịu nhả hàng. cách duy nhất để bẻ gãy đòn tâm lý này là dứt khoát bỏ đi, biến món đồ trở về đúng vị trí vô giá trị ban đầu trong mắt chúng.
Một bước. Hai bước. Ba bước.
Nắng trưa đổ lửa xuống gáy Tuấn rát bỏng. Bàn tay giấu trong túi quần của anh siết chặt lại thành nắm đấm Móng tay cắm sâu vào da thịt. nếu gã buôn không gọi lại, anh sẽ mất đi cơ hội duy nhất để lật mình. nhưng anh tuyệt đối không thể quay đầu lại trước.
"Này! Chú em gì ơi! Quay lại đây nói chuyện xem nào!"
Tiếng gã buôn ve chai gắt gỏng vang lên sau lưng.
Tuấn dừng bước, hít sâu một hơi để ổn định lại nhịp tim đang đập dồn dập trong lồng ngực, rồi từ tốn quay người lại, vẻ mặt vẫn giữ nguyên sự lạnh nhạt:
"Bác còn gọi cháu có việc gì? Cháu không có tiền triệu để mua cục đất vỡ đâu."
Gã buôn xăm trổ gãi gãi cái đầu trọc lóc cáu bẩn, giọng bực dọc nhưng lộ rõ vẻ muốn tống khứ món nợ cho xong để lấy tiền tươi:
"Mẹ kiếp, mở hàng ngày chủ nhật mà gặp đúng gã sinh viên ki bo! Thôi được rồi, tôi bớt cho chú một nửa Năm trăm nghìn! được thì cầm đi cho tôi lấy may bao thuốc chén trà, không thì thôi tôi vứt mẹ nó xuống cống cho rảnh nợ!"
Năm trăm nghìn đồng. Con số đó chiếm gần hết số tiền sinh hoạt phí còn lại trong túi Tuấn. Sau khi trả tiền, anh sẽ chỉ còn đúng một trăm hai mươi nghìn đồng để sống sót qua những ngày sắp tới.
Nhưng Tuấn không hề chần chừ thêm một giây nào nữa.
Anh bước lại gần, móc trong túi quần ra tờ tiền năm trăm nghìn đồng duy nhất còn phẳng phiu đưa tận tay cho gã buôn. Gã buôn cầm lấy tờ tiền Giơ lên soi qua ánh nắng trưa xem có phải tiền giả hay không, rồi nhét tọt vào túi quần đùi, khóe miệng nhếch lên nụ cười đầy vẻ đắc chí và mỉa mai.
"Đây, lấy cái bao nilon mà bọc vào kẻo bùn đất nó dây bẩn hết quần áo," gã buôn vứt ra một mảnh giấy báo cũ dính đầy dầu mỡ Giọng cười khoái trá không giấu giếm: "đúng là bọn trẻ ranh thừa tiền rửng mỡ! cầm đống rác đất sét vỡ mép về mà thờ nhé con trai!"
Mấy tay buôn bán phế liệu ngồi gần đó cũng cất tiếng cười hô hố phụ họa, ánh mắt nhìn Tuấn như nhìn một kẻ tâm thần trốn trại vừa bị lừa một vố đau điếng giữa thanh thiên bạch nhật.
Tuấn im lặng không đáp một lời. Anh cúi người, cẩn thận nhấc khối đất bùn lên, dùng tờ báo cũ bọc chặt lại thành nhiều lớp rồi ôm sát vào lồng ngực.
Sức nặng đầm chắc và hơi lạnh ngàn năm tỏa ra từ xương gốm cổ xuyên qua lớp bùn khô và giấy báo Áp thẳng vào da thịt anh. mặc cho tiếng cười nhạo thô bỉ của đám con buôn vang vọng sau lưng, mặc cho cái nắng trưa gay gắt đang như thiêu như đốt trên từng tấc đường phố sài gòn, tuấn ôm chặt bọc báo trong tay, từng bước vững chãi rảo bước rời khỏi gầm cầu, hướng thẳng về phía căn nhà trọ tồi tàn nằm sâu trong con hẻm nhỏ.