Linh Quang Giám Bảo - Quyển 1: Nhặt Rác Tìm Châu - Chương 6: Tuyệt Sắc Men Ngọc Thời Lý
Lâm Tuấn đặt chai nước cất y tế năm trăm mililit lên mặt bàn gỗ đã bong tróc vec-ni. Mùi hóa chất tanh nồng từ bức tượng cóc nhựa giả cổ lúc này đã tản…
Nội dung chương
Lâm Tuấn đặt chai nước cất y tế năm trăm mililit lên mặt bàn gỗ đã bong tróc vec-ni.
Mùi hóa chất tanh nồng từ bức tượng cóc nhựa giả cổ lúc này đã tản bớt ra ngoài ô cửa sổ thông gió hẹp Trả lại cho căn phòng trọ bầu không khí ẩm mốc quen thuộc của một xóm lao động giữa lòng sài gòn. ngón tay trỏ bàn tay trái của tuấn quấn chặt một vòng băng gạc trắng, vết cắt do mảnh vỡ gốm gây ra ban nãy vẫn âm ỉ nhức nhối, nhưng hơi ấm từ chiếc bát cổ truyền sang lòng bàn tay đã làm dịu đi phần lớn cảm giác buốt rát.
Trước mắt anh, chiếc bát gốm nằm ngửa trên tấm khăn xô mềm màu trắng.
Những mảng men màu xám xịt do bùn sông và cặn khoáng bám chặt suốt gần một nghìn năm đã rạn toạc sau khi hút trọn những giọt máu tươi của Tuấn. Từng mảng vôi hàu khô khốc nứt ra thành vô số đường rãnh nhỏ li ti Để lộ bên dưới sắc xanh thẳm huyền bí, lập lòe vầng bảo quang màu vàng nhạt ấm áp.
Tuấn hít một hơi sâu, điều hòa nhịp tim đang đập dồn trong lồng ngực. Anh vươn tay bật cây đèn bàn kỹ thuật lên mức sáng cao nhất Điều chỉnh cổ ngỗng kim loại để luồng sáng trắng rọi thẳng vào lòng bát.
Trong giới giám định và phục chế cổ vật, khâu làm sạch hiện vật vớt từ đáy sông ngòi luôn là thử thách khắc nghiệt nhất. Lớp bùn phù sa yếm khí kết hợp cùng canxi cacbonat từ vỏ sò Ốc biển qua hàng thế kỷ sẽ hóa thành một lớp mai khoáng cứng như đá. kẻ thiếu hiểu biết nếu dùng bàn chải sắt hoặc dung dịch axit mạnh chà xát để mau thấy cốt gốm sẽ lập tức phá hủy lớp men da ngoài cùng, biến một món bảo vật ngàn năm thành phế phẩm trầy xước không còn giá trị.
Cha của anh, ông Lâm Chấn Hải, từng ngồi bên bàn tiện dạy anh bài học vỡ lòng mười lăm năm trước Người chơi đồ cổ chạm tay vào hiện vật phải mềm như chạm vào da thịt trẻ sơ sinh, vội một giây là hủy đi công sức của tiền nhân cả ngàn đời.
Tuấn lấy ra chiếc kéo nhỏ, cẩn thận cắt từng đầu tăm bông y tế cho phẳng mép, rồi rót một lượng nhỏ nước cất trung tính vào chiếc chén sứ trắng tinh. Nước cất hoàn toàn tinh khiết Không chứa ion kim loại hay tạp chất clo, là dung môi duy nhất an toàn tuyệt đối cho các dòng men cổ dễ bị ăn mòn.
Anh dùng nhíp gắp tăm bông, nhúng nhẹ vào chén nước cất cho bông vừa đủ ẩm, không để nước nhỏ giọt làm xáo trộn lớp men đang trong trạng thái nhạy cảm.
Bàn tay phải cầm que tăm bông của Tuấn hạ xuống, nhẹ nhàng tiếp xúc với rìa ngoài của thân bát.
Anh không miết ngang, cũng không ấn mạnh đầu bông xuống bề mặt gốm. Ngón tay anh khẽ xoay tròn que tăm bông theo một hướng nhất định Dùng lực lăn tròn cực nhẹ để sợi bông tự nhiên cuốn lấy từng hạt bụi cát và lớp bùn mỏng đã mủn ra.
Tăm bông trắng tinh vừa chạm vào lớp rêu phong liền lập tức chuyển sang màu nâu đen xỉn quánh.
Tuấn vứt que bông bẩn vào chiếc khay nhựa bên cạnh, rút que thứ hai, tiếp tục nhúng nước cất và lăn nhẹ trên từng mi-li-mét men gốm. Động tác của anh chuẩn xác Thuần thục như một bác sĩ đang thực hiện ca phẫu thuật vi phẫu trên mô sống.
Những vảy vôi hàu bám trên thân bát, vốn đã bị dòng máu tươi của anh làm suy yếu cấu trúc liên kết từ bên trong, bắt đầu bong tróc từng mảng nhỏ dưới tác động cơ học mềm mại của tăm bông ẩm.
Từng mảng vỏ bọc xấu xí, thô ráp rụng xuống mặt khăn xô.
Dưới lớp vỏ bùn đất mục nát của dòng sông Hồng, sắc men thật sự của chiếc bát dần dần hé lộ ra ánh sáng đèn bàn.
Đó là một sắc xanh ngọc tuyệt mỹ.
Men gốm không mang màu xanh lục thẫm của ngọc phỉ thúy, cũng không xanh biếc ngả lam như bầu trời sau cơn mưa của men Thiên Thanh thời Tống bên bờ sông Hoàng Hà. Sắc men trước mắt Tuấn mang một tông màu xanh ngọc ngả vàng ấm áp Lắng đọng và đằm thắm. màu xanh ấy dịu dàng như sắc lá sen non trôi trên mặt nước hồ tây vào buổi sớm mai, lại ẩn chứa nét trong trẻo của ngọc thạch được mài giũa tỉ mỉ.
Bề mặt lớp men không phẳng lì trơ trọi như đồ gốm tráng men công nghiệp hiện đại. Ngược lại Men gốm có độ dày dặn khác thường, chất men quánh lại, căng mọng và bóng mịn như một lớp mỡ đông thượng hạng vừa được cắt lát.
Tuấn nín thở, ngón tay run rẩy đưa que tăm bông tiếp tục làm sạch phần lòng trong của chiếc bát.
Thời Lý thế kỷ thứ mười một, các bậc thầy thợ gốm đất Đại Việt nung gốm trong các lò cóc truyền thống đắp bằng đất sét đỏ. Nhiệt độ lò nung chỉ đạt khoảng một nghìn hai trăm đến một nghìn hai trăm năm mươi độ C Sử dụng củi gỗ nghiến và gỗ thông để tạo nhiệt. trong không gian yếm khí của lò nung khử, oxit sắt có sẵn trong men gốm tự nhiên bị rút cạn oxy, chuyển hóa thành oxit sắt hai mang sắc xanh lục ngọc ngà.
Chính kỹ thuật nung khử thủ công của lò cóc Đại Việt đã tạo nên sắc men ngọc celadon độc nhất vô nhị: một màu xanh ngọc ngả vàng ấm áp Hoàn toàn khác biệt với men ngọc long tuyền của phương bắc vốn thường xanh xám hoặc xanh lục đậm lạnh lẽo.
Khi lớp bùn cuối cùng trong lòng bát được gạt sạch, một kiệt tác điêu khắc cổ xưa hiện ra trọn vẹn dưới luồng ánh sáng đèn bàn.
Trong lòng chiếc bát men ngọc, ẩn hiện dưới lớp men dày sâu thẳm là những đường nét khắc chìm mềm mại đến ngạt thở.
Đó là họa tiết đóa hoa cúc nhiều cánh đang nở rộ.
Kỹ thuật khắc chìm - hay còn gọi là hoa văn ám họa - được thực hiện trực tiếp trên xương gốm khi đất sét còn ẩm mềm, trước khi quét men và đưa vào lò nung. Nghệ nhân thời Lý đã dùng một thanh tre vót nhọn Nghiêng một góc bốn mươi lăm độ để rạch từng nét đao dứt khoát nhưng vô cùng uyển chuyển.
Từng cánh hoa cúc uốn lượn mềm mại quanh nhụy hoa ở chính giữa tâm bát, lớp cánh sau gối lên lớp cánh trước, tỏa dần ra theo hình xoắn ốc hướng lên tận vành miệng. Nơi nét khắc đao ăn sâu vào xương đất sét, men ngọc chảy tràn vào đọng lại thành một lớp men dày, khúc xạ ánh sáng tạo nên sắc xanh đậm đà Thâm trầm. nơi nét khắc nông và gờ cánh hoa nhô cao, lớp men mỏng đi, để lộ sắc trắng ngà tinh khiết của cốt gốm bên dưới.
Hiệu ứng thị giác nông sâu ấy làm cho đóa hoa cúc bên dưới đáy bát như đang bồng bềnh lay động trong làn nước trong vắt, thanh tao và thoát tục.
Thời Lý là thời kỳ Phật giáo cực thịnh, được tôn làm quốc giáo. Hoa sen và hoa cúc không đơn thuần là đề tài trang trí, mà là hiện thân của sự thanh tịnh Trường tồn và giác ngộ tâm linh. đóa hoa cúc khắc chìm này mang trọn vẹn tinh thần thanh nhã, khoáng đạt của nền văn hóa thăng long nghìn năm trước.
Tuấn buông que tăm bông xuống khay, hai mắt mở to nhìn chăm chú vào lòng bát. Anh không dám thở mạnh, sợ hơi thở của mình làm hoen ố vẻ đẹp hoàn mỹ đang hiện hữu.
Vầng bảo quang màu vàng nhạt vẫn bao bọc êm dịu lấy toàn bộ thân gốm, tỏa ra một lực hấp dẫn kỳ lạ làm cho tâm trí anh trở nên tĩnh lặng tuyệt đối. Mọi mệt mỏi U uất tích tụ suốt những năm tháng lẩn trốn sự truy sát của nợ nần và nỗi oan khiên của gia đình lúc này dường như tan biến không còn dấu vết trước vẻ đẹp thuần khiết của món cổ vật.
Chiếc bát men ngọc hoa cúc này, nếu chỉ xét riêng về niên đại thế kỷ thứ mười một và độ nguyên vẹn đến chín mươi tám phần trăm Đã đủ tư cách đứng trong các viện bảo tàng quốc gia hoặc thuộc về bộ sưu tập của những nhà sưu tầm sừng sỏ nhất đông nam á. giá trị của nó trên thị trường đồ cổ quốc tế có thể dễ dàng chạm tới con số vài tỷ đồng việt nam.
Số tiền đó đủ để anh thanh toán dứt điểm khoản nợ gốc lẫn lãi cắt cổ mà đám giang hồ bảo kê đang bám theo anh, thậm chí còn đủ để anh thuê một mặt bằng nhỏ mở lại xưởng phục chế đồ cổ của gia đình.
Thế nhưng, cảm giác rạo rực trong huyết mạch Tuấn vẫn chưa dừng lại.
Chiếc bát gốm trên bàn khẽ rung lên một nhịp rất, một luồng sinh khí ấm áp từ đáy bát truyền ngược vào ngón tay anh.
Tuấn chớp mắt. Anh nhận ra mình vẫn chưa kiểm tra phần quan trọng nhất để định danh xuất thân của một món đồ gốm: phần chân đế.
Anh cẩn thận lót thêm một lớp vải nỉ dày dưới mặt bàn, dùng hai lòng bàn tay nâng nhẹ chiếc bát lên khỏi mặt khăn xô, chậm rãi lật úp chiếc bát lại.
Đáy bát hiện ra trước mắt anh.
Khác với phần thân bát được phủ kín một lớp men ngọc bóng mịn, phần chân đế bát được cạo sạch men trước khi nung để tránh hiện tượng men chảy dính chặt vào bao nung dưới đáy lò.
Phần đế mộc này phơi bày hoàn toàn chất đất làm nên xương gốm.
Cốt đất có màu trắng ngà mịn màng như bột phấn, không hề có bất kỳ tạp chất hạt cát thô hay bọt khí nào. Đây là loại đất sét trắng trầm tích được lắng lọc vô cùng kỳ công qua hệ thống chín tầng bể lọc nước của các xưởng gốm thượng thặng ven sông Hồng Dẻo quánh và tinh khiết đến mức tối đa. vành chân đế được gọt tiện tròn trịa, dứt khoát, để lại những đường vân dao tiện đều đặn như những vòng sinh trưởng trên thân cây cổ thụ.
Tại trung tâm của lòng đáy bát, nơi được quét một lớp men lót mỏng màu vàng rơm, một dấu tích kỳ lạ thu hút toàn bộ ánh nhìn của Tuấn.
Dưới lớp men lót mỏng dính ấy, có một vết lõm nhân tạo.
Tuấn với lấy chiếc kính lúp kỹ thuật có độ phóng đại mười lần đặt trong hộp đồ nghề, cúi rạp người xuống sát mặt bàn, đưa tròng kính vào sát đáy bát.
Ánh sáng đèn bàn hội tụ qua lăng kính thủy tinh, phóng to từng đường vân đất sét dưới đáy gốm.
Dưới tròng kính lúp, vết lõm mờ nhạt kia không phải là vết rạn nứt tự nhiên do chênh lệch nhiệt độ lò nung, càng không phải là vết xước do va quẹt dưới lòng sông.
Đó là một chữ Hán cổ được khắc chìm cực kỳ tinh xảo.
Từng nét đao sâu hoắm, vuông vức, mang phong cách thư pháp chân phương, đĩnh đạc của thời kỳ đầu độc lập tự chủ. Nét chữ chỉ nhỏ bằng hạt vừng Nhưng nét sổ thẳng đứng như cột đồng, nét mác sắc nhọn như lưỡi gươm, dứt khoát và uy nghiêm đến nghẹt thở.
Chữ "Phụng" (奉).
Tuấn nín thở, toàn thân anh cứng đờ như hóa đá. Lồng ngực anh thắt lại, hai mắt trợn trừng nhìn xuyên qua tròng kính lúp, đọc đi đọc lại chữ Hán duy nhất nằm gọn gàng dưới đáy bát.
Chữ Phụng.
Trong hệ thống gốm cổ phong kiến Đại Việt, các món đồ gốm dân gian thông thường không bao giờ được phép khắc chữ dưới đáy Nếu có chăng chỉ là những ký hiệu số lượng lò nung bằng các vạch gạch thô sơ.
Chữ "Phụng" mang ý nghĩa là "Phụng mệnh", "Phụng chỉ", hoặc trang trọng hơn là "Ngự phụng".
Đây là ấn ký định danh cao quý nhất của các xưởng gốm quan diêu - những lò gốm đặc quyền do triều đình nhà Lý trực tiếp lập ra và quản lý gắt gao tại kinh thành Thăng Long. Mọi sản phẩm mang chữ "Phụng" dưới đáy đều được sản xuất theo sắc lệnh của Hoàng gia Trải qua hàng chục khâu tuyển chọn khắt khe nghìn chọn lấy một, chỉ nhằm phục vụ một mục đích duy nhất: đồ ngự dụng dành riêng cho hoàng đế triều lý và hoàng gia đại việt sử dụng trong hoàng cung, hoặc dùng làm đồ tế khí tối thượng cúng dường tại các ngôi quốc tự linh thiêng như chùa diên hựu hay chùa dạm.
Chiếc bát này không phải là một món đồ gốm dân gian thế kỷ thứ mười một trôi nổi ngoài phường chợ.
Nó là một kiện ngự dụng hoàng gia thời Lý.
Một bảo vật cung đình thất lạc cả ngàn năm dưới đáy bùn sông Hồng, nay nằm nguyên vẹn, rực rỡ trong gian phòng trọ tồi tàn của anh.
Tuấn từ từ buông chiếc kính lúp xuống bàn. Những ngón tay anh run rẩy đến mức không thể kiểm soát nổi Nhưng trên môi anh, một nụ cười nở rộ, mỗi lúc một rộng hơn, rồi biến thành một nụ cười rạng rỡ của người vừa bước qua cánh cửa tử thần để chạm tay vào thiên mệnh.
Giá trị của một món đồ ngự dụng hoàng cung mang ấn ký "Phụng" thời Lý vượt xa mọi sự định giá thông thường của thị trường đồ cổ trong nước. Trên các sàn đấu giá quốc tế lớn như Sotheby's hay Christie's Các món đồ gốm ngự dụng thời tống của trung hoa có thể đạt mức giá hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu đô la mỹ. gốm men ngọc hoàng gia thời lý của việt nam tuy hiếm hoi hơn gấp bội phần do chiến tranh tàn phá và nạn cướp bóc cổ vật qua nhiều thời kỳ, nhưng chính độ quý hiếm đó sẽ khiến bất kỳ nhà sưu tầm tầm cỡ quốc tế nào cũng phải khao khát đến phát điên.
Con số vài tỷ đồng ban đầu Tuấn ước tính lúc này chỉ là một phần rất nhỏ so với giá trị thực sự của chiếc bát.
Chiếc bát ngọc này không chỉ cứu sống anh khỏi bàn tay của bọn chủ nợ giang hồ. Nó là chiếc chìa khóa vạn năng để anh bước chân vào thế giới của những nhà sưu tầm thượng lưu Lật lại vụ án oan mười năm trước của cha mình, và đòi lại tất cả những danh dự đã bị tước đoạt trên con phố cổ lê công kiều.
Tuấn đứng thẳng dậy, vươn vai một cái thật dài.
Không khí ngột ngạt trong căn phòng trọ như vừa được quét sạch. Vầng bảo quang màu vàng nhạt từ chiếc bát gốm phản chiếu vào đôi mắt sáng ngời của anh Xua tan bóng tối mờ mịt đã bao phủ cuộc đời anh suốt mười năm ròng rã.
Anh quay sang nhìn chiếc hộp gỗ bọc nhung đỏ đặt ở góc phòng. Đó là chiếc hộp bảo quản mà cha anh từng dùng để đựng những món đồ quý giá nhất của Linh Bảo Đường trước khi phá sản.
Tuấn bước tới, mở chiếc hộp gỗ ra, cẩn thận đặt thêm nhiều lớp vải lụa mềm vào bên trong đáy hộp.
Anh quay lại bàn, hai tay nâng niu bọc chiếc bát men ngọc hoàng cung vào lớp vải nỉ chống sốc, rồi đặt cẩn thận vào lòng hộp gỗ, đóng nắp lại và gài chốt kim loại chắc chắn.
Hiện vật đã lộ diện nguyên bản.
Nhưng một món bảo vật dù có giá trị ngàn vàng cũng sẽ chỉ là một khối đất sét vô danh nếu không có được tấm giấy thông hành pháp lý và chứng thư kiểm định khoa học của cơ quan có thẩm quyền. Bọn gian thương ở phố Lê Công Kiều và những kẻ thù giấu mặt năm xưa sẽ không bao giờ để anh dễ dàng bán đi món đồ này nếu anh không có trong tay những bằng chứng khoa học đanh thép nhất.
Tuấn nhìn đồng hồ treo tường. Đã hơn tám giờ tối.
Sáng mai, điểm đến đầu tiên của anh sẽ là Trung tâm Giám định Cổ vật Sài Gòn.
Anh sẽ mang chiếc bát ngự dụng này vượt qua những cặp mắt soi mói và những chiếc máy đo hiện đại nhất của hội đồng giám định, chính thức bắt đầu ván cờ sinh tử của đời mình.