Lỗ Ban Ký Sự - Chương 2: Thuyền Gỗ Xuôi Dòng
Con đường đất nện men theo triền đê làng Thượng Du dẫn thẳng vào một khoảng sân rộng lát gạch Bát Tràng đỏ au. Ngôi nhà ba gian hai chái dựng bằng gỗ…
Nội dung chương
Con đường đất nện men theo triền đê làng Thượng Du dẫn thẳng vào một khoảng sân rộng lát gạch Bát Tràng đỏ au. Ngôi nhà ba gian hai chái dựng bằng gỗ thông sừng sững bên mé sông Lạc Thủy, nổi bật giữa những rặng tre già và mấy nếp nhà tranh vách đất xung quanh. Mùi nhựa thông Phúc Kiến mới đẵn chưa ráo hết nhựa phảng phất trong gió bấc, hòa lẫn với mùi thơm ngọt của thóc nếp đang phơi ngoài sân và mùi ngai ngái của rêu ướt bám nơi chân kè đá.
Dưới mái hiên rộng thênh thang, một người đàn ông trung niên mặc áo chẽn bằng lụa màu hạt dẻ, tay cầm quạt nan phe phẩy, đang chỉ trỏ đám gia nhân quét dọn những bao tải gạo xếp cao như bức tường nhỏ. Đó là Trần Đông gia, chủ nhân của ngôi nhà mới khánh thành.
Thẩm Mặc Đẩu hạ hòm đồ nghề xuống mép sân lát gạch, hai tay chắp lại trước ngực hành lễ theo thói quen của người làm nghề gỗ rong ruổi:
- Chào Trần lão bản. Tôi là kẻ đi đường qua sông, thấy quý phủ vừa làm lễ khánh thành nhà mới bề thế, tiện ghé vào xin ngụm nước giếng giải khát, chẳng hay có làm phiền gia chủ?
Trần Đông gia quay lại, ánh mắt lướt qua bộ quần áo vải thô màu chàm đã bạc thếch và chiếc hòm gỗ cũ kỹ đóng đai đồng trên vai khách lạ. Nhận ra dáng vẻ của một thợ mộc cao niên, gương mặt phốp pháp của người chủ nhà lập tức giãn ra thành nụ cười xởi lởi:
- Kìa lão sư phụ! Khách đến nhà mới đúng tuần mừng phạt mộc đều là khách quý cả. Mau vào nhà uống bát nước chè tươi cho ấm bụng. Mùa này gió sông thổi thấu xương, người già đi đường đất dài chẳng mấy chốc mà mỏi khớp gối.
Trần Đông gia vừa nói vừa xăm xăm dẫn đường vào gian giữa. Ngôi nhà ba gian được thiết kế theo lối lòng thuyền đặc trưng của vùng sông nước Giang Nam. Hệ thống cột cái, cột con đều làm bằng thân thông già thẳng tắp, đường kính dễ đến một ôm tay người lớn. Bề mặt gỗ được bào nhẵn bóng, phủ một lớp dầu trẩu màu cánh gián sáng loáng, soi rõ từng thớ vân gỗ uốn lượn như sóng nước.
Thẩm Mặc Đẩu bước qua ngưỡng cửa gỗ lim cao gần nửa thước. Đôi mắt sắc lẻm dưới hàng lông mày rậm kín đáo quét một lượt từ chân tảng đá xanh nâng đỡ cột nhà lên tận vì kèo nóc.
- Nhà của lão bản dựng thế này là quá mực thước
Thẩm Mặc Đẩu cất lời khen, đặt hòm đồ nghề ngay ngắn cạnh chân ghế trúc:
- Gỗ thông Phúc Kiến đanh chắc, thớ mịn màng, làm rui mè vì nóc đều vững vàng như bàn thạch. Người không có của ăn của để khó lòng dựng nổi căn nhà bề thế dường này bên bến sông.
Nghe đến đó, Trần Đông gia nở nụ cười rạng rỡ, hai mắt híp lại sau cặp má tròn phúng phính. Ông đích thân rót bát nước chè xanh nghi ngút khói đặt vào tay lão thợ mộc, rồi kéo chiếc ghế tựa bằng mây ngồi đối diện:
- Lão sư phụ quả là người sành sỏi trong nghề. Nói thật với lão, nửa năm trước tôi đâu dám mơ tới chuyện dựng nổi căn nhà ba gian gỗ thông thế này. Tổ tiên ba đời nhà họ Trần ở cái đất Thượng Du này chỉ quanh quẩn với nghề đong thóc lẻ, mua đầu chợ bán cuối chợ, gom góp từng đồng tiền kẽm nuôi con ăn học. Căn nhà cũ vách đất dột nát đến mức mùa mưa phải mang chậu thau ra hứng từng góc.
Trần Đông gia nhấp một ngụm nước rồi hạ giọng thì thào. Ánh mắt ông ánh lên vẻ đắc ý xen lẫn nỗi kinh ngạc chưa tan:
- Thế mà chẳng hiểu sao từ đầu năm nay, vận may cứ đổ dồn về dồn dập như nước sông mùa lũ. Đầu tiên là việc buôn bán. Tôi gom được một chuyến thuyền gạo mạn ngược mang sang Giang Bắc, đúng lúc bên ấy mất mùa, giá gạo tăng vọt gấp năm lần. Bán xong một chuyến, tiền lãi đủ mua luôn hai chiếc thuyền buôn lớn. Rồi chuyến thứ hai, chuyến thứ ba, mười chuyến đi qua vùng bão lũ mà không hề ướt một bao thóc, bạn buôn ai cũng tấm tắc bảo nhà họ Trần tôi được thần tài đỡ lưng.
Người chủ nhà vỗ đùi đánh đét một tiếng, gương mặt đỏ bừng vì phấn chấn:
- Chưa hết đâu nhé! Tháng trước, thằng con cả nhà tôi lặn lội lên huyện thi kỳ khảo hạch đầu mùa, bảng vàng xướng tên nó đỗ đầu bảng. Quan tri huyện đích thân gửi thư khen, ban cho bức hoành phi "Thư Hương Môn Đệ". Tiền tài vào nhà, đường công danh của con cái cũng mở toang. Làng trên xóm dưới ai nấy đều trầm trồ bảo mả tổ nhà tôi phát tích, trời ban lộc lớn. Có tiền trong tay, tôi mới quyết định dỡ căn nhà vách đất rách nát để dựng ngôi nhà gỗ này, vừa để đón dâu mới vừa làm nơi cho con trai yên tâm dùi mài kinh sử.
Thẩm Mặc Đẩu im lặng lắng nghe, hai bàn tay thô ráp ôm lấy bát sành đựng nước chè nóng. Lão không nhìn vào vẻ mặt hớn hở của Trần Đông gia, mà ngước mắt nhìn thẳng lên hệ thống xà ngang nối liền cột cái và cột quân ở gian giữa.
Ánh sáng ban ngày hắt qua ô cửa sổ con soi rõ từng mối nối mộng xoi, mộng mang cá và các khớp đấu đỡ thanh xà chính. Tay nghề của thợ dựng nhà nhìn chung rất cẩn thận, từng đường cưa mép đục phẳng phiu, mạch ghép khít khao không để lọt một sợi tóc. Đó là lối làm việc cần mẫn, chất phác của những người thợ mộc chuyên làm nhà dân gian vùng quê.
Tuy nhiên, khi ánh mắt của Thẩm Mặc Đẩu dừng lại ở khe đấu nằm giữa đỉnh cột cái gian bên hữu và thanh xà phụ đè lên nó, đồng tử của lão khẽ co rút lại.
Ở góc khuất của khe đấu, nơi gỗ tiếp giáp với gỗ, có những vết đục rất mảnh và sâu, sắc lẹm như vết dao rạch. Những đường đục này hoàn toàn khác biệt với nét đục tròn trịa, hơi thô của phần còn lại trên khung nhà. Người thợ khắc ra những vết này ắt hẳn phải sở hữu đôi tay cực kỳ điêu luyện, lực đục dứt khoát, chuẩn xác từng ly. Vết gỗ ở mép khe đấu bị khoét sâu vào trong một khoảng nhỏ bất thường, tạo thành một hốc rỗng kín đáo, mắt người đứng dưới sàn nhìn lên chỉ thấy một đường rãnh tối tăm.
- Trần lão bản
Thẩm Mặc Đẩu chậm rãi đặt bát nước chè xuống mặt bàn gỗ:
- Căn nhà này do đội thợ nào thi công? Họ là người trong vùng hay thợ phương xa tới?
Trần Đông gia ngẩn ra một chút rồi gật gù nhớ lại:
- À, nhắc đến đám thợ mộc đó tôi lại thấy ấm lòng. Họ gồm ba người, một thợ cả luống tuổi trạc tuổi lão đây và hai người thợ phụ trẻ tuổi. Họ từ mạn Sơn Đông trôi dạt xuống phương Nam tìm việc làm ăn. Lúc đến làng này, họ bị lật thuyền mất hết hành lý, đói lả trước cổng nhà tôi. Vợ chồng tôi vốn tính thương người, bèn đưa họ vào nhà cho ăn cơm nóng, nấu cháo gừng giải cảm, lại nhường gian chái cũ cho họ ở nhờ suốt nửa tháng trời chữa bệnh.
Người chủ nhà cười khà khà, nét mặt đầy vẻ tự hào:
- Sau khi bình phục, biết tôi đang gom gỗ định dựng nhà mới, người thợ cả tên là Lỗ Lão Lục liền chủ động xin nhận công trình. Ông ấy bảo nhà tôi có ân cứu mạng ba người bọn họ, nên chỉ nhận tiền công bằng một phần ba giá thợ ngoài chợ, coi như vừa làm vừa trả ơn. Trong suốt hai tháng dựng nhà, ba người họ làm việc ngày đêm không nghỉ, ăn uống kham khổ, tuyệt đối không đòi hỏi rượu thịt thịnh soạn như những cánh thợ khác. Tuần trước, khi nhà vừa cất nóc xong xuôi, tôi thấy họ làm việc quá vất vả nên ngoài tiền công đã thỏa thuận, tôi còn gửi thêm cho họ mười lạng bạc trắng làm lộ phí về quê. Họ cảm tạ rồi thu dọn đồ nghề rời đi ngay trong đêm ấy.
- Người thợ cả Lỗ Lão Lục lúc rời đi có nói câu gì đặc biệt không?
Thẩm Mặc Đẩu hỏi tiếp, giọng nói vẫn giữ vẻ thong thả, không để lộ chút biến chuyển nào trong suy nghĩ:
- À...
Trần Đông gia gãi đầu, cố nhớ lại:
- Lúc tôi đưa túi bạc cho ông ấy ở bến đò, ông ấy cứ chối từ mãi. Mãi sau mới chịu nhận, rồi nhìn lên nóc nhà tôi mà cười bảo: Gia chủ có lòng tốt tích đức, cứu ba mạng người trong lúc khốn cùng. Kẻ làm thợ không có vàng bạc đền đáp, chỉ xin để lại chút lòng thành nơi rui mè xà cột. Nước sông Lạc Thủy chảy xiết bao nhiêu thì tiền tài của họ Trần dồi dào bấy nhiêu. Nói xong câu ấy, cả đội chèo thuyền xuôi dòng biến mất trong màn sương.
Thẩm Mặc Đẩu khẽ vuốt chòm râu bạc ngắn củn dưới cằm. Ngón tay lão gõ nhịp nhịp lên mặt bàn tre theo một tiết tấu đều đặn.
Nước sông chảy xiết bao nhiêu, tiền tài dồi dào bấy nhiêu...
Trong hai mươi bảy phép yếm thắng của Lỗ Ban Kinh, có những bí thuật tối cổ được thợ cảng công dùng để trả ơn những gia chủ có đại ân đại đức với mình. Phép cát tường này không cầu thần bái phật, không dựa vào bùa chú trừ tà, mà mượn chính thế đất, hướng gió và dòng chảy của sông ngòi để nắn chuyển tài khí vào trong lòng nhà. Nhưng ranh giới giữa phúc và họa của những bí thuật ấy mỏng manh như một tờ giấy bản thấm dầu.
- Lão bản
Thẩm Mặc Đẩu nghiêm giọng, ánh mắt nhìn thẳng vào gia chủ:
- Từ lúc khánh thành nhà tới nay, đêm ngủ trong nhà ông có thấy điều gì khác lạ không?
Trần Đông gia thoáng ngạc nhiên trước vẻ nghiêm nghị đột ngột của ông lão thợ mộc, nhưng rồi cũng thành thật lắc đầu:
- Khác lạ thì không thấy. Chỉ có điều từ hôm dọn sang nhà mới, cả nhà tôi ngủ rất say, nhưng cứ đến nửa đêm về sáng lại có cảm giác như đang nằm trên một chiếc thuyền trôi bồng bềnh giữa dòng nước. Tai lúc nào cũng nghe thấy tiếng nước sông vỗ bì bõm vào vách gỗ, dù bờ sông cách móng nhà hơn hai mươi trượng. Tôi cứ nghĩ do nhà mới gần mé nước, tiếng sóng vọng lại nên không để tâm.
Thẩm Mặc Đẩu đưa mắt nhìn ra ngoài sân. Trời đã về chiều, mây mù từ lòng sông Lạc Thủy bắt đầu bốc lên thành từng dải sương mỏng lờ lững trườn qua bờ đê. Dòng nước sông đục ngầu phù sa cuồn cuộn chảy về phía hạ lưu, tạo ra những âm thanh róc rách không ngớt.
- Trần lão bản, tôi có lời này muốn dặn ông.
Thẩm Mặc Đẩu đứng dậy, chỉnh lại vạt áo chàm:
- Từ giờ cho đến sáng mai, tuyệt đối không cho ai trèo lên trần nhà. Cũng không đóng thêm chiếc đinh sắt nào hay treo vật nặng lên các thanh xà ngang. Nhất là cột cái gian bên hữu.
Trần Đông gia tròn mắt, vẻ khó hiểu hiện rõ trên khuôn mặt:
- Lão sư phụ nói vậy là có ý gì? Chẳng lẽ căn nhà này của tôi có chỗ nào dựng sai quy cách, hay là... có điều gì gở?
- Nhà không gở, gỗ không mục, mộng xoi đều ngay ngắn
Thẩm Mặc Đẩu điềm đạm trả lời, không muốn làm người chủ nhà hoang mang quá sớm:
- Nhưng kết cấu mộng ở gian hữu có một điểm nút đặc biệt, liên quan đến hướng đón gió từ mặt sông. Sáng mai khi mặt trời mọc rọi rõ đỉnh nóc, tôi sẽ trèo lên trần xem xét cẩn thận một lượt rồi giải thích cặn kẽ cho ông hiểu. Đêm nay, nếu ông không chê người thợ già bụi bặm, cho tôi xin ngả lưng nhờ ở gian chái bên cạnh bờ sông một đêm.
Nghe thấy lời đề nghị nghiêm túc của một người trong nghề, Trần Đông gia dù chưa hiểu hết chuyện nhưng linh cảm thấy sự việc không hề đơn giản. Ông vội vàng chắp tay:
- Được chứ, được chứ! Gian chái phía đông sạch sẽ thoáng mát, chăn đệm đều mới tinh. Lão sư phụ cứ tự nhiên nghỉ lại. Có người hiểu nghề gỗ như lão ở lại một đêm, tôi càng thấy yên tâm trong bụng.
Cơm tối xong xuôi, bóng tối nhanh chóng nuốt chửng cả ngôi làng Thượng Du ven sông. Trời về đêm lạnh buốt, gió từ mặt sông Lạc Thủy thổi qua khe cửa sổ rít lên từng hồi u u. Cả gia đình họ Trần sau một ngày tiếp khách mệt mỏi đều đã chìm sâu vào giấc ngủ, gian nhà chính tối om, chỉ còn đốm lửa tàn đỏ le lói trên bàn thờ tổ tiên.
Thẩm Mặc Đẩu ngồi trên chiếc phản gỗ ở gian chái phía đông, không thắp đèn dầu. Lão đặt hòm đồ nghề dưới chân giường, rút chiếc thước câu bằng đồng đen đặt ngang trên đầu gối, hai mắt nhắm hờ để lắng nghe từng chuyển động của màn đêm.
Bên ngoài, dòng sông Lạc Thủy đang dâng nước. Tiếng nước vỗ vào kè đá dưới bến nghe dềnh dàng, nặng nề một cách khác thường. Nước không chảy trôi êm ả như ban ngày, mà từng đợt sóng ngầm cứ cuộn trào, dập dềnh như thể có một vật thể khổng lồ đang rẽ nước bơi ngược dòng sông tiến sát vào bờ.
Mùi phù sa ngai ngái bốc lên nồng nặc, luồn qua các khe ván gỗ thông xộc thẳng vào trong phòng.
Thẩm Mặc Đẩu mở mắt, nhìn chăm chú lên trần nhà. Không gian tĩnh mịch đến rợn người, chỉ có tiếng thở đều đặn của người nhà họ Trần ở gian trong và tiếng gió rít qua rui mè.
Đúng vào canh ba, khi tiếng gà gáy đầu tiên ở xóm dưới vừa cất lên yếu ớt, từ phía trên mái ngói gian giữa bỗng vang lên một âm thanh kỳ dị.
Róc... rách...
Đó là tiếng nước rẽ sóng rất khẽ, ngay sau đó là tiếng gỗ ma sát vào nhau kêu ken két nhè nhẹ, giống hệt như tiếng một chiếc mái chèo bằng gỗ thông đang nhịp nhàng khua nước. Từng nhát, từng nhát một, lướt đi ngay trên đỉnh bờ nóc của ngôi nhà ba gian.