MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 49: Trả Xong Món Nợ Trăm Năm
Sáng ngày 30 tháng 7 năm 2028, sân đất trước nhà dài họ Niê ở buôn Kô Siêr đông người từ rất sớm, dù trời còn vương hơi mưa của đêm lễ. Mai thức dậy trên…
Nội dung chương
Sáng ngày 30 tháng 7 năm 2028, sân đất trước nhà dài họ Niê ở buôn Kô Siêr đông người từ rất sớm, dù trời còn vương hơi mưa của đêm lễ.
Mai thức dậy trên sàn nhà dài của già làng sau một giấc ngủ sâu và yên, giấc ngủ đầu tiên sau mười hai ngày mà cô nhớ rõ mình đã mơ thấy nhà mình.
Cô tự ngồi dậy, tự chải tóc, tự ăn hết một chén cháo nóng bà H'Yên nấu, và tự đi ra cửa sàn đứng nhìn sân buôn buổi sáng.
Sợi chỉ ngũ sắc vẫn buộc nguyên ở cổ tay phải của cô, nút thắt khô lại sau một đêm, năm màu chỉ nổi rõ trên làn da đã hồng hào hơn.
Hằng đứng bên cạnh nhìn em họ tự làm từng việc nhỏ ấy mà mắt chị cay, bởi mười hai ngày qua, từng việc nhỏ ấy đều phải có người làm thay cô.
- Hôm nay em đi cùng chị qua nhà dài họ Niê nhé. - Hằng nói. - Sáng nay họ Êban trả nợ trước mặt buôn, già làng bảo em nên có mặt chứng kiến.
Mai gật đầu, cô thay chiếc áo sạch H'Blia mang tới, rồi tự bước xuống cầu thang nhà dài, chỉ vịn nhẹ vào tay chị họ ở những bậc cuối.
Sân nhà dài họ Niê đã được quét sạch từ sớm, một tấm chiếu lớn trải giữa sân, hai bên chiếu là chỗ đứng của hai họ và người trong buôn.
Già làng Ama Y Krông Niê ngồi ở đầu chiếu, trước mặt ông là chiếc mẹt tre đặt hai nửa thẻ tre đã chắp khớp từ đêm lễ ở bến nước.
Y Thanh Niê đứng ở phía nhà dài của họ mình, ông mặc áo sạch, gương mặt nghiêm trang, sau lưng ông là người họ Niê đứng thành hàng dài.
Phía cổng sân, Y Jon Êban tới cùng người họ Êban, và phía sau họ là một đoàn thanh niên đang khiêng từng bao thóc giống vào sân.
Các bao thóc được đặt xuống thành một hàng dài trước chiếu, bao nào cũng đầy và buộc miệng chặt, mùi thóc giống mới phơi thơm dậy cả sân.
H'Blia đứng bên cạnh hàng bao thóc với cuốn sổ trên tay, cô đếm từng bao theo tiếng gọi của người khiêng, ghi lại từng con số không sót một bao.
- Mười tám, mười chín, hai mươi. - Cô đếm tới bao cuối cùng rồi ngẩng lên báo với già làng. - Đủ hai mươi bao thóc giống, không thiếu bao nào.
Hai mươi bao thóc giống ấy tương đương hai mươi gùi thóc trong giao ước cũ trên thẻ tre, khoản vay của mùa lũ năm 1919 mà họ Niê đã cho họ Êban.
Ngay sau hàng thóc, hai thanh niên họ Êban khiêng vào một ché rượu cần mới, thân ché còn thơm mùi men mới ủ, miệng ché buộc lá chuối tươi.
Ché rượu được đặt xuống cạnh hàng bao thóc, ngay trước mặt Y Thanh Niê, và người khiêng lùi lại đứng vào hàng của họ mình sau khi đặt xong.
Y Jon Êban bước ra giữa sân, ông đứng đối diện Y Thanh Niê qua tấm chiếu lớn, sau lưng ông là hai mươi bao thóc và ché rượu cần mới.
- Hôm nay, trước già làng và trước cả buôn, họ Êban trả nợ cho họ Niê. - Ông nói lớn, giọng ông vang khắp sân nhà dài. - Hai mươi bao thóc giống và một ché rượu cần mới, đủ như giao ước cũ, không thiếu một phần nào.
Ông nói thêm rằng món nợ này nhà ông đã nhận giữa lễ ở bến nước tối qua, và sáng nay nhà ông trả bằng vật thật, không trả bằng lời hứa.
Y Thanh Niê bước lên một bước, ông đặt tay lên bao thóc đầu tiên, rồi nhìn khắp lượt hàng thóc và ché rượu trước mặt mình.
- Họ Niê nhận đủ. - Ông tuyên bố. - Hai mươi bao thóc giống và một ché rượu cần mới, đúng khoản tổ tiên hai họ đã giao ước với nhau ngày xưa.
Ông quay sang phía già làng, khẽ cúi đầu, nói rằng họ Niê xin già làng làm chứng và xin khắc vạch xóa nợ lên thẻ tre ngay tại sân này.
Già làng gật đầu, ông bảo H'Blia đặt hai nửa thẻ tre đã chắp khớp lên mẹt tre trước mặt ông, mặt khắc vạch hướng lên trên cho mọi người cùng thấy.
Hai nửa thẻ khớp nhau khít khao, mười hai vạch ngang liền thành một hàng, dấu ché tròn khép kín ở cuối hàng vạch như đã nằm đó từ trăm năm trước.
Già làng cầm lấy cây dao nhỏ, ông nhờ H'Blia đọc lại số vạch trên thẻ một lần nữa cho cả sân cùng nghe, mắt ông kém nên ông làm việc này rất chậm.
- Mười hai vạch ngang và một dấu ché tròn. - H'Blia đọc rõ ràng. - Đúng như giao ước cũ, không thêm không bớt vạch nào.
Già làng cầm dao, ông khắc thêm ba vạch mới lên mặt thẻ tre, ngay sau dấu ché tròn, mỗi vạch khắc xuống đều chậm và sâu vào thớ tre.
Tiếng dao khắc vào tre nghe sột soạt giữa sân im lặng, ba vạch xóa nợ hiện dần lên mặt thẻ như ba nét gạch khép lại một câu chuyện dài.
Khắc xong, ông nâng thẻ tre lên bằng hai tay cho cả hai họ cùng nhìn, ba vạch mới còn tươi màu tre non bên cạnh những vạch cũ đã sẫm màu thời gian.
- Ba vạch này là vạch xóa nợ. - Ông tuyên bố. - Từ hôm nay, món nợ ân tình năm 1919 giữa họ Niê và họ Êban đã trả xong, thẻ này không còn hiệu lực đòi nợ nữa.
Cả sân nhà dài lặng đi một lúc rồi tiếng vỗ tay và tiếng reo mừng của người trong buôn mới vang lên, không ồn ào mà ấm áp như một ngày hội nhỏ.
Y Jon và Y Thanh bước lại gần nhau qua tấm chiếu, hai người đàn ông nắm tay nhau rất lâu, cái nắm tay đầu tiên của hai họ sau nhiều năm tránh mặt.
Mai đứng ở mép sân nhìn cảnh ấy, cô đã tỉnh táo hoàn toàn, tự đứng bằng đôi chân mình suốt buổi lễ trả nợ mà không cần ai đỡ.
Cô chưa hiểu hết mọi chuyện đã xảy ra trong những ngày mình mê man, nhưng cô hiểu buổi sáng này là cái kết của một món nợ đã kéo dài hơn trăm năm.
Hằng đứng bên cạnh khẽ kể lại cho cô nghe từng phần việc của buổi sáng, từ hai mươi bao thóc tới ba vạch vừa khắc trên thẻ tre.
Mai nghe xong, cô nhìn xuống sợi chỉ trên cổ tay phải của mình, rồi nhìn sang hai người đàn ông đang nắm tay nhau giữa sân mà khẽ gật đầu.
Già làng bảo H'Blia ghi lại toàn bộ việc trả nợ vào sổ của buôn, ghi rõ giờ giấc, số thóc, ché rượu và ba vạch xóa nợ vừa khắc.
Ông nói món nợ này từ nay chỉ còn là chuyện kể trong nhà dài, kể để con cháu nhớ người trong buôn từng giúp nhau qua mùa lũ thế nào.
Sau phần lễ chính, người họ Niê bắt đầu khiêng từng bao thóc giống vào kho của nhà dài, mỗi bao đi qua đều được H'Blia gạch một nét trong sổ.
Ché rượu cần mới được khiêng vào đặt ở gian giữa nhà dài họ Niê, bên cạnh những ché rượu cũ của họ, như một vật chứng mới của việc đã xong.
Y Thanh Niê nói với cả sân rằng ché rượu này họ Niê sẽ mở vào dịp lễ chung gần nhất của buôn, mời họ Êban cùng uống như người một nhà.
Câu nói ấy khiến nhiều người trong buôn gật gù, bởi một ché rượu mở chung là cách người trong buôn khép lại những năm tháng tránh mặt nhau.
Y Jon Êban sau đó đi tới trước mặt Mai, ông đứng cách cô một khoảng vừa phải, nhìn cô gái vừa tỉnh lại sau đêm lễ mà giọng ông nhỏ hẳn đi.
- Con là người ngoài tới làm ăn, lại vướng vào chuyện nợ nần của người xưa trong buôn. - Ông nói. - Họ Êban có lỗi để con phải chịu mười hai ngày như vậy.
Mai nghe ông nói mà còn ngỡ ngàng, cô chỉ khẽ lắc đầu, đáp rằng cô không nhớ gì nhiều và cũng không giận ai trong buôn chuyện này.
- Con chỉ nhớ là con đã nhặt thứ không nên nhặt ở bờ suối. - Cô nói chậm rãi. - Từ nay con nhớ kỹ điều kiêng của buôn rồi, ông đừng tự trách nữa.
Câu đáp ấy khiến Y Jon đứng lặng một lúc, rồi ông gật đầu với cô, một cái gật đầu của người vừa được nhẹ lòng thêm một phần nữa.
Cán bộ Thanh cũng có mặt ở sân nhà dài từ sớm, ông ghi vào sổ trạm của lâm trường một dòng ngắn về việc trả nợ đã xong trước mặt buôn.
Ông nói với già làng rằng phía lâm trường sẽ cho Mai nghỉ thêm mấy ngày cho lại sức, rồi mới xếp cho cô làm ca nhẹ trong nhà kho.
Già làng nghe vậy thì gật đầu hài lòng, ông bảo người mới được gọi vía về thì phải ăn ngủ cho lại người, không vội vàng việc gì hết.
Bà H'Yên Niê mang ra sân một mâm cơm nhỏ, bà mời hai họ và tổ lâm trường ở lại ăn bữa cơm sáng muộn ngay tại sân nhà dài họ Niê.
Bữa cơm ấy không phải tiệc lớn, chỉ là cơm mới, ít thịt luộc và chén rượu cần đầu tiên rót ra từ ché rượu của đêm cúng thần còn lại.
Vậy mà đó là bữa cơm chung đầu tiên của hai họ Niê và Êban sau nhiều năm, và Mai ngồi ăn giữa họ như một người nhà mới của buôn.
Cô ăn chậm, tự gắp, tự uống nước, thỉnh thoảng ngẩng lên nghe người trong buôn kể lại đêm lễ mà chính cô là người ở giữa vòng lễ ấy.
Có những đoạn Hằng phải kể đi kể lại hai lần cô mới hình dung được, nhất là đoạn mình đứng dậy đi giữa vòng người mà không ai kéo lại.
Nghe tới đoạn thanh nứa cắt đứt chuỗi hạt, cô vô thức đưa tay lên cổ mình, nơi đó giờ trống và nhẹ, chỉ còn một vệt hằn mờ của sợi dây cũ.
- Chuỗi đó giờ ở đâu vậy chị. - Cô hỏi khẽ.
- H'Blia đang giữ trong khăn trắng, ở nhà dài của già làng. - Hằng đáp. - Mấy hôm nữa già làng sẽ làm lễ chôn lại bên bến nước, em sẽ có mặt hôm đó.
Việc trả nợ kết thúc khi mặt trời đã lên cao khỏi tán rừng, sân nhà dài sáng hẳn, và chỉ còn một việc cuối cùng của câu chuyện này chưa làm.
Đó là việc xử lý gói hạt mã não đang được giữ trong khăn trắng, việc mà già làng đã dặn phải làm theo đúng lễ của buôn ở bến nước.