MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 46: Nhận Nợ Giữa Buổi Lễ
Bảy giờ bốn mươi phút tối, già làng Ama Y Krông Niê quay sang phía bên phải của mâm cúng, nơi Y Jon Êban đang đứng đợi. - Y Jon. - Ông gọi rõ tên. - Tới…
Nội dung chương
Bảy giờ bốn mươi phút tối, già làng Ama Y Krông Niê quay sang phía bên phải của mâm cúng, nơi Y Jon Êban đang đứng đợi.
- Y Jon. - Ông gọi rõ tên. - Tới phần của họ Êban rồi. Ông bước ra trước mâm cúng, nói cho thần bến nước và cả buôn cùng nghe.
Cả bến nước như nín lại thêm một lần nữa, mọi ánh mắt trong vành đuốc đều dồn về người đàn ông đã từng đóng cửa nhà dài từ chối món nợ này.
Y Jon Êban bước ra chậm rãi, mỗi bước chân của ông trên bãi đất ướt đều nặng, như người đang đi ngược lên một con dốc rất dài.
Ông dừng lại trước phiến đá, đối diện già làng, sau lưng ông là họ Êban, trước mặt ông là mâm cúng và chén rượu cần vừa rót.
Mai ngồi cách đó không xa, qua ánh đuốc, gương mặt cô vẫn xa vắng, nhưng Hằng nhận ra hơi thở của cô đã nhanh hơn một chút.
Y Jon mở tấm vải cũ trong tay ra, nửa thẻ tre của họ Êban hiện lên trong ánh lửa, mặt trong khắc vạch hướng về phía mâm cúng.
Ông nâng nửa thẻ tre lên bằng hai tay, giọng ông khàn đi vì phải nói lớn cho cả vòng lễ cùng nghe rõ từng lời.
- Tôi là Y Jon Êban, thay mặt họ Êban trong buôn Kô Siêr. - Ông nói. - Trước thần bến nước và trước cả buôn, tôi nhận món nợ ân tình năm xưa.
Ông kể lại ngắn gọn món nợ như già làng và bà H'Yên đã kể ở nhà dài, mùa lũ năm 1919, nhà rẫy họ Êban bị nước cuốn trôi.
Tổ tiên họ Niê đã cho gia đình ông ở nhờ nhà dài suốt một mùa mưa, cho vay thóc giống và rượu cần, không lấy một đồng lãi nào.
- Nợ ấy nhà tôi chưa trả. - Y Jon nói tiếp, giọng ông chậm lại. - Người nhận trả thay là con gái của nhà này ngày xưa, mà lễ tạ chưa kịp làm thì người đã mất ở bến nước này.
Ông không nói thêm về người đã mất, ông chỉ cúi đầu một lúc trước phiến đá, rồi ngẩng lên nhìn thẳng về phía già làng.
- Nay họ Êban xin nhận nợ và xin được trả. - Ông nói dứt khoát. - Trả bằng thóc giống và rượu cần như giao ước cũ, trả trước mặt cả buôn, không trả lén, không khất thêm.
Lời nói ấy vừa dứt, một làn gió nhẹ đi qua bãi đất, các ngọn đuốc chao nghiêng một lượt rồi lại đứng thẳng, cháy đều như cũ.
Người họ Êban đứng sau lưng ông khẽ thở ra thành tiếng, như một gánh nặng chung của cả họ vừa được đặt xuống đất sau hơn trăm năm.
Già làng gật đầu chậm rãi, ông quay sang phía bên trái mâm cúng, nơi Y Thanh Niê đang đứng với nửa thẻ tre của họ Niê trong tay.
- Y Thanh. - Ông gọi. - Họ Êban đã nhận nợ và xin trả. Họ Niê đáp lời thế nào, ông nói cho cả buôn cùng nghe.
Y Thanh Niê bước ra, ông đi vững vàng hơn, dừng lại đối diện Y Jon qua phiến đá, hai người đàn ông đứng cách nhau đúng một mâm cúng.
Ông cũng mở tấm vải bọc thẻ tre của họ mình ra, nâng nửa thẻ lên ngang ngực, mặt khắc vạch hướng về phía người đối diện.
- Tôi là Y Thanh Niê, thay mặt họ Niê. - Ông nói. - Họ Niê nhận lời trả nợ của họ Êban, và đồng ý xóa món nợ này khi trả xong.
Ông nói thêm rằng tổ tiên họ Niê cho vay ngày xưa không phải để con cháu đòi nợ nhau đời đời, mà để một nhà trong buôn qua được mùa lũ.
- Nợ trả xong thì thẻ tre khắc vạch xóa, hai họ lại qua lại với nhau như người trong một buôn. - Ông nói. - Họ Niê không giữ oán, cũng không giữ nợ quá ngày trả.
Già làng bảo hai người đưa hai nửa thẻ tre lại gần nhau trên phiến đá, hai nửa thẻ khớp vào nhau khít khao trước mắt mọi người.
Mười hai vạch ngang liền mạch thành một hàng thẳng, dấu ché tròn khép kín, H'Blia ở mép vòng cúi xuống nhìn rồi ghi vội vào sổ.
- Hai họ đã nhận nợ và nhận trả giữa lễ. - Già làng tuyên bố lớn. - Phần người với người đã đủ lời, giờ tới phần gọi người về.
Ông quay về phía Mai, cô gái vẫn ngồi yên trên chiếu, và bảo bà H'Yên nâng ché nhỏ lại gần, còn Hằng thì ngồi sát vào phía tay phải của cô.
Bà H'Yên rót rượu cần từ ché nhỏ ra một chén sạch, hai tay nâng chén trao cho già làng đang quỳ xuống trước mặt Mai một khoảng.
Già làng nâng chén rượu lên, hơi cúi người về phía cô gái, giọng khấn của ông đổi hẳn, mềm hơn và gần hơn như người gọi con cháu trong nhà.
Ông gọi cô bằng tên thật của mình, Trần Ngọc Mai, ông gọi rõ từng tiếng, bảo cô nghe tiếng người nhà mà tìm đường về.
Ông khấn rằng đường về không còn tối nữa, ở bến nước này có người nhà đang chờ, có chị họ đang ngồi ngay bên tay phải của cô.
Ông gọi một lần rồi dừng, chờ trong im lặng, rồi gọi lần thứ hai qua chén rượu cần, giọng ông vẫn đều và kiên nhẫn như người dẫn đường.
Hằng ngồi bên cạnh mà nước mắt chảy không ngừng, chị phải cắn môi để không bật ra tiếng gọi tên em theo thói quen của mười hai ngày qua.
Bởi chị biết, trong buổi lễ này, chỉ lời khấn của chủ lễ mới được gọi tên cô, và chị đã hứa với già làng sẽ giữ đúng điều đó tới cùng.
Lần khấn gọi thứ ba vang lên, già làng nâng chén rượu cao hơn một chút, ông bảo vía đi lạc bao nhiêu ngày thì nay nghe tiếng mà quay về bấy nhiêu.
Ở sau lưng Mai, quầng sương đen lặng lẽ mỏng đi một khoảng nhỏ, hơi lạnh phả vào gáy Hằng cũng dịu lại, dù chưa tan hẳn.
Rồi Mai khẽ động đậy trên chiếu, đầu cô ngẩng lên một chút, hai vai cô run nhẹ như người vừa bước ra khỏi mặt nước lạnh.
Bàn tay phải của cô từ từ đưa lên cổ, các ngón tay tìm tới chuỗi hạt và nắm chặt lấy nó hơn mọi lần trước.
Trước khi bắt đầu phần khấn gọi vía, già làng còn quay lại nhìn hai họ một lần nữa, giọng ông nghiêm hẳn lên trong vành sáng đuốc.
- Lời đã nói giữa lễ thì không rút lại được. - Ông nói. - Chỉ cần một trong hai họ đổi lời lúc này, lễ sẽ đứt ngang và người bệnh không có đường về.
Y Jon Êban đáp ngay, giọng ông vẫn khàn nhưng không hề ngập ngừng, ông nói họ Êban đã nhận nợ thì nhận tới cùng, đêm nay và cả sáng mai.
Y Thanh Niê cũng gật đầu, ông bảo họ Niê đã nhận việc trả nợ trước thần bến nước thì không có chuyện đứng dậy bỏ về giữa chừng.
Hai lời đáp ấy khiến cả vòng lễ thở phào một cách lặng lẽ, và già làng mới quay hẳn người về phía Mai để bắt đầu phần khấn gọi.
Trong lúc lời khấn vang lên, thế giới của Mai vẫn là một vùng mờ tối, nhưng vùng mờ ấy không còn yên tĩnh như những ngày trước nữa.
Có một giọng nói trầm và đều đang gọi một cái tên, cái tên ấy chạm vào cô hết lần này tới lần khác như sóng nước vỗ vào bờ.
Cô không hiểu trọn vẹn những lời đang gọi mình, nhưng cô cảm nhận được hơi ấm ở phía bên phải, nơi có một người đang ngồi rất gần.
Cảm giác ấy khác hẳn hơi lạnh sau lưng, hơi lạnh đã đi cùng cô qua nhiều đêm, rút dần về phía tối mỗi khi giọng khấn vang lên một đoạn.
Hằng ngồi ở phía tay phải ấy, chị giữ hơi thở của mình thật khẽ, sợ rằng chỉ một tiếng nấc cũng làm Mai giật mình quay lại vùng tối.
Hòa đứng phía sau chiếu, hai tay anh nắm chặt vào nhau sau lưng, anh đếm thầm từng lần khấn gọi như đếm từng bước chân trên đường về.
Ở vòng ngoài, người buôn đứng yên dưới những ngọn đuốc, nhiều người cúi đầu, như đang cùng già làng gọi một người con gái xa lạ trở về.
Không ai trong số họ quen thân với Mai trước khi cô tới lâm trường, vậy mà đêm nay cả buôn đứng chung một vòng vì cô, như vì người nhà.
Đó là điều Hằng sẽ nhớ rất lâu sau này, lâu hơn cả nỗi sợ của những đêm canh cửa, khi chị kể lại đêm lễ này cho người dưới xuôi nghe.
Già làng khấn xong đoạn cuối của phần gọi vía, ông im lặng chờ một lúc dài, mắt ông không rời gương mặt của cô gái trước mặt.
Sự chờ đợi ấy nặng tới mức H'Blia quên cả ghi sổ, cây bút của cô dừng giữa trang giấy, mực đọng thành một chấm nhỏ mà cô không hay.
H'Blia ở mép vòng lễ vội ghi lại giờ nhận nợ và giờ khấn gọi vía vào sổ, cô ghi thêm rằng cả hai họ đều không ai rút lời giữa lễ.
Cán bộ Thanh nhìn đồng hồ rồi khẽ gật đầu với cô cháu gái, bảy giờ bốn mươi phút là mốc hai họ nhận nợ, đúng như già làng đã định từ trước.
Cả vòng lễ cùng nín thở chờ động tác tiếp theo của chủ lễ, bởi ai cũng nhớ lời dặn từ buổi sáng, phần cắt vật dẫn chỉ được làm đúng một lần trong đêm nay.
Bà H'Yên Niê quỳ ở phía sau, hai tay bà nắm chặt vào nhau trên đùi, bà nhìn bàn tay cô gái đang nắm chuỗi mà lòng thắt lại từng nhịp.
Bà hiểu rõ hơn ai hết rằng giây phút tiếp theo mới là giây phút mong manh nhất của cả buổi lễ dài từ hoàng hôn tới giờ.
Rồi già làng nhìn thấy chuyển động ấy, ông đặt chén rượu xuống phiến đá nhỏ bên cạnh, rồi đưa tay cầm lấy thanh nứa vạt nhọn đang đặt trên tấm lá sạch.