MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 45: Lễ Cúng Thần Bến Nước
Đúng bảy giờ tối ngày 29 tháng 7, già làng Ama Y Krông Niê bắt đầu lễ cúng thần bến nước ở buôn Kô Siêr. Ông quỳ trên tấm lá chuối trước phiến đá phẳng,…
Nội dung chương
Đúng bảy giờ tối ngày 29 tháng 7, già làng Ama Y Krông Niê bắt đầu lễ cúng thần bến nước ở buôn Kô Siêr.
Ông quỳ trên tấm lá chuối trước phiến đá phẳng, lưng thẳng, hai tay chắp lại, giọng khấn của ông trầm và chậm vang lên trong đêm.
Cả bến nước im lặng tới mức tiếng khấn ấy đi rõ qua từng hàng người, từ vòng trong ra tới vòng ngoài xa nhất ở bìa rừng.
Mai ngồi trên chiếu ở gần gốc cây, qua ánh đuốc, cô vẫn yên lặng và xa vắng, như không hề nghe thấy lời khấn đang vang lên vì mình.
Nhưng Hằng ngồi bên cạnh nhận ra một điều rất nhỏ, đó là bàn tay đặt trên đùi của Mai không còn nắm chặt chuỗi hạt nữa.
Các ngón tay cô buông lơi trên đùi, chuỗi hạt nằm yên trên cổ, và đó là lần đầu tiên sau nhiều ngày tay cô rời khỏi chuỗi lâu như vậy.
Già làng khấn xin thần bến nước chứng giám cho buổi lễ, ông kể rõ vì sao đêm nay buôn tụ họp ở bến nước thiêng này.
Ông kể về một người con gái xa quê tới làm ăn ở bìa rừng, yếu bóng vía, lỡ đeo phải vật không nên đeo, nay vía đang lạc ngoài bến nước.
Ông không nhắc tới hình thù nào, không gọi tên điều gì có mặt, ông chỉ nói về bến nước, về gốc cây làm mốc, và về người đang cần được gọi về.
Lời khấn của ông đi từng đoạn ngắn, sau mỗi đoạn ông lại dừng một nhịp, như để lời khấn kịp thấm xuống mặt đất và mặt nước trước mặt.
Bà H'Yên Niê quỳ phía sau ông một khoảng, hai tay bà đỡ chiếc ché nhỏ, bà cúi đầu theo từng đoạn khấn của chồng không sót một nhịp nào.
Tới đoạn mời thần nhận lễ, già làng nâng chén rượu cần đầu tiên lên bằng cả hai tay, ông rót chén rượu ấy ra trước phiến đá.
Rượu trong chén sánh nhẹ, thơm mùi men lá rừng, ông rót một phần xuống đất trước mâm cúng, phần còn lại ông đặt ngay ngắn lên phiến đá.
- Chén đầu tiên mời thần bến nước. - Ông nói rõ ràng cho cả vòng lễ cùng nghe. - Thần nhận lễ rồi, người mới được nói phần của người.
Mâm cúng trên phiến đá được ông tự tay sắp lại cho ngay ngắn, đĩa gạo đặt giữa, nén nhang cắm thẳng, khói nhang bay lên thành một vệt mỏng.
Khói nhang không bay thẳng lên trời như thường lệ, nó lướt nhẹ trên mặt phiến đá một lúc rồi mới tan dần về phía mặt suối tối đen.
Người trong buôn nhìn vệt khói ấy mà không ai dám xì xào, bởi già làng đã dặn từ đầu buổi là suốt phần cúng thần, cả buôn phải giữ im lặng.
Sự im lặng ấy kéo dài và đặc quánh, chỉ có tiếng nước chảy dưới bến, tiếng đuốc cháy, và tiếng khấn trầm đều của già làng nối nhau không dứt.
Ở mép vòng lễ, quầng sương đen vẫn còn đó, nó ôm lấy khoảng tối ngoài vành đuốc, lặng lẽ như một bờ nước đen bao quanh bãi đất sáng.
Nhưng từ lúc lời khấn bắt đầu, làn sương ấy không tiến thêm một tấc nào vào vòng cúng, nó dừng lại ở đúng ranh giới của ánh đuốc.
Có lúc nó mỏng đi ở một phía rồi lại đặc lại ở phía khác, như đang đi vòng quanh vành sáng mà không tìm được lối bước vào.
Hằng nhìn quầng sương ấy qua vai Mai mà lòng bàn tay chị đẫm mồ hôi, chị phải liên tục tự nhắc mình ngồi yên như già làng đã dặn.
Bởi chị hiểu rằng phần việc của chị đêm nay không phải là đuổi theo hay chống lại điều gì, mà là ngồi đúng chỗ, giữ đúng người.
Mai vẫn ngồi yên giữa vành sáng, hơi thở cô đều, thỉnh thoảng đầu cô khẽ nghiêng theo hướng tiếng khấn như người đang nghe trong giấc ngủ sâu.
Không ai biết cô có nghe được gì không, chỉ biết rằng từ lúc lễ bắt đầu, cô không còn hướng người về phía gốc cây như trước nữa.
Thân người cô ngồi thẳng trên chiếu, mặt hướng về phía phiến đá và già làng, như thể lời khấn đang giữ cô lại ở bờ bên này.
Y Thanh Niê đứng ở phía bên trái mâm cúng, nửa thẻ tre bọc vải của họ Niê nằm trong tay ông, ông đứng thẳng suốt từ đầu lễ tới giờ.
Y Jon Êban đứng ở phía bên phải, gương mặt ông trong ánh đuốc lúc sáng lúc tối, bàn tay nắm tấm vải bọc thẻ tre chưa một lần buông lỏng.
Cả hai người đều biết phần lễ đang diễn ra chưa phải phần của họ, nhưng phần của họ đang tới gần theo từng đoạn khấn của già làng.
Cán bộ Thanh đứng ở đầu lối đi, ông giữ vòng ngoài bằng sự có mặt lặng lẽ của mình, thỉnh thoảng ra hiệu cho người buôn lùi xa khỏi dây.
H'Blia ngồi ở mép vòng trong, sổ mở trên đầu gối, cô ghi lại giờ bắt đầu lễ, giờ rót chén rượu đầu tiên, và thứ tự từng phần khấn.
Cô ghi cả việc sương quanh lễ không tiến vào vòng cúng từ lúc lời khấn vang lên, nét chữ của cô chậm và chắc hơn hẳn lúc đầu buổi.
Tới đoạn khấn cuối của phần cúng thần, già làng nâng chén rượu lên một lần nữa, ông khấn lời cảm tạ rồi đặt chén xuống phiến đá thật nhẹ.
Ông giữ nguyên tư thế quỳ, nhắm mắt lại một lúc lâu, hai bàn tay đặt trên đầu gối, như đang lắng nghe một tiếng động nhỏ trong sự im lặng của bến nước.
Cả vòng lễ chờ theo ông, không ai dám thở mạnh, ngay cả những đứa trẻ ở vòng ngoài cũng im lặng trong tay mẹ chúng một cách lạ thường.
Giữa phần khấn, một cơn mưa nhỏ bất chợt rơi xuống bến nước, mưa đêm lễ mỏng và đều, gõ nhẹ lên tán Kơ-nia rồi rơi xuống vai áo mọi người.
Không ai trong vòng lễ đứng dậy tìm chỗ trú, những ngọn đuốc chỉ xèo nhẹ một lúc rồi lại cháy đều, vành sáng quanh bãi đất không hề tắt.
Già làng cũng không dừng lời khấn vì cơn mưa ấy, giọng ông vẫn trầm đều, từng đoạn khấn nối nhau qua tiếng mưa như đã quen từ nhiều đời lễ trước.
Hằng đưa tay kéo tấm áo khoác trùm nhẹ qua đầu Mai cho cô khỏi ướt, chị làm việc ấy rất chậm, sợ một cử động mạnh làm kinh động vòng lễ.
Mai ngồi yên dưới tấm áo khoác của chị họ, vài giọt mưa rơi trên mu bàn tay cô, cô không rụt tay lại, cũng không hề hay biết.
Trong thế giới mờ xa của cô lúc này, có lẽ chỉ còn lại những mảnh rời nhau, hơi ấm của người ngồi bên, tiếng khấn trầm đều, và hơi lạnh sau lưng.
Không mảnh nào đủ rõ để thành một ý nghĩ trọn vẹn, nhưng chúng thay nhau chạm vào cô như những ngón tay khẽ gõ lên một cánh cửa đang khép.
Bà H'Yên tranh thủ lúc già làng dừng khấn để thở, bà rót thêm rượu cần vào chén trên phiến đá, tay bà rót chắc, không để rơi một giọt ra ngoài.
Bà làm việc ấy đã mấy chục năm bên cạnh chồng, từ những lễ cúng nhỏ trong nhà dài tới những lễ lớn của cả buôn ở bến nước này.
Bà biết chính xác lúc nào cần rót thêm rượu, lúc nào cần đưa khăn, lúc nào chỉ cần ngồi yên và để lời khấn của ông đi một mình.
H'Blia ghi vào sổ cả cơn mưa nhỏ giữa lễ, cô ghi rằng mưa không làm gián đoạn lời khấn và vòng lễ không ai rời vị trí vì mưa.
Ở vòng ngoài, người buôn đứng dưới mưa mỏng mà không một ai than phiền, có người lấy lá chuối che đầu cho con, có người cứ để mưa ướt áo.
Họ đã chờ mười hai ngày cùng gia đình già làng và tổ lâm trường, một cơn mưa nhỏ trong đêm lễ không phải thứ khiến ai trong buôn lùi bước.
Y Jon Êban đứng dưới mưa, nước mưa chảy thành vệt trên gương mặt ông, ông không đưa tay lau, mắt ông vẫn nhìn về phía phiến đá.
Có lẽ trong đầu ông lúc này đang chạy lại những lời già làng nói ở nhà dài, về món nợ của người xưa và phần việc của người nay.
Còn Y Thanh Niê đứng ở phía bên kia, ông khẽ đổi chân cho đỡ mỏi sau một thời gian dài đứng yên, rồi lại đứng thẳng như cũ.
Hai nửa thẻ tre trong tay hai người đàn ông ấy đã chắp khớp hoàn toàn từ hôm trước, chỉ còn chờ một lời nói ra giữa lễ này nữa mà thôi.
Mai khẽ cựa mình một lần trên chiếu, Hằng lập tức đặt tay lên vai cô, và cô lại ngồi yên, hơi thở trở về nhịp đều như trước.
Già làng nhìn sang phía cô một thoáng giữa hai đoạn khấn, ánh mắt ông dừng lại ở bàn tay đã buông lơi khỏi chuỗi hạt của cô.
Ông không nói gì về điều ấy, ông chỉ khẽ gật đầu một mình, rồi quay lại với lời khấn đang dang dở trước phiến đá.
Rồi già làng mở mắt ra, ông chống tay đứng dậy chậm rãi, quay người lại đối diện với hai họ đang đứng ở hai phía mâm cúng.
- Thần bến nước đã nhận lễ. - Ông nói, giọng ông vang rõ trong đêm. - Phần của thần đã xong, phần khó nhất còn lại là phần của người sống với người sống.
Ông ngừng lại một nhịp, để câu nói ấy đi hết một vòng quanh bãi đất, chạm vào từng người đang đứng chờ phần việc của mình.
Ở hai phía mâm cúng, hai người đàn ông giữ thẻ tre cùng khẽ động đậy, như hai người vừa nghe gọi tới tên mình trong một danh sách đã chờ rất lâu.
Mai vẫn ngồi yên trên chiếu giữa vành sáng đuốc, mưa nhỏ đã tạnh từ lúc nào, chỉ còn hơi nước mát lành đọng trên tóc và vai áo của mọi người.