MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 42: Dựng Lễ Ở Bến Nước
Chiều ngày 29 tháng 7, lúc ba giờ rưỡi, mưa đã ngớt hẳn, chỉ còn hơi nước bay mờ trên mặt suối ở bến nước buôn Kô Siêr. Mai được Hằng và Hòa dìu xuống…
Nội dung chương
Chiều ngày 29 tháng 7, lúc ba giờ rưỡi, mưa đã ngớt hẳn, chỉ còn hơi nước bay mờ trên mặt suối ở bến nước buôn Kô Siêr.
Mai được Hằng và Hòa dìu xuống con đường đất dẫn ra bến nước, mỗi người đỡ một bên tay, bước chân chậm theo nhịp chân của cô.
Cô đi ngoan ngoãn giữa hai người, mắt nhìn thẳng phía trước, không nhìn xuống đường, cũng không nhìn lên tán cây đang nhỏ nước.
Chỗ ngồi dành cho Mai đã được trải sẵn từ trước, một tấm chiếu sạch đặt trên nền đất cao ráo gần phiến đá phẳng ở bến nước.
Hằng đỡ cô ngồi xuống, kê thêm chiếc áo gấp làm gối sau lưng, rồi ngồi xuống ngay bên cạnh, không rời cô nửa bước.
Phía trên đầu họ, gốc Kơ-nia cổ thụ đứng sừng sững ở bờ suối, tán lá rộng che gần hết khoảng trời xám của buổi chiều.
Thân cây to mấy người ôm, vỏ xù xì đọng nước mưa thành từng vệt sẫm, rễ nổi lên mặt đất như những con trăn nằm yên.
Cây chỉ đứng đó như một cái mốc của bến nước, như nó đã đứng suốt bao đời người trong buôn, lặng lẽ và không thuộc về ai.
Già làng Ama Y Krông Niê tới bến nước ngay sau đó, chống gậy đi từng bước trên đoạn đường trơn, H'Blia đi bên cạnh xách gùi đồ lễ.
Ông đi một vòng quanh khu đất bến nước trước khi cho ai đặt thứ gì xuống, mắt nheo lại nhìn từng góc đất, từng phiến đá.
- Mâm cúng đặt trên phiến đá phẳng kia. - Ông chỉ gậy về phiến đá lớn nằm giữa bãi đất trống gần gốc cây. - Đặt cho ngay ngắn, mặt mâm hướng ra mặt suối.
Mấy thanh niên trong buôn khiêng mâm cúng tới, trên mâm có chén rượu cần đầu tiên, đĩa gạo, ít thịt luộc và nén nhang chưa đốt.
Ché rượu cần của buôn được đặt xuống bên phải phiến đá, miệng ché còn buộc lá chuối, thân ché ướt hơi nước lạnh của buổi chiều.
H'Blia lấy thanh nứa đã bọc lá chuối ra khỏi gùi, đặt lên một tấm lá sạch cạnh phiến đá, đúng tầm tay của già làng khi ông ngồi xuống.
Chiếc hộp gỗ đựng sợi chỉ ngũ sắc được đặt kế bên thanh nứa, nắp hộp khép kín, không ai mở ra trong lúc dựng lễ.
Chiếc khăn trắng gấp tư được bà H'Yên trao tận tay cho H'Blia, và cô cháu gái ôm khăn trước ngực như ôm một vật dễ vỡ.
Đỗ Văn Thanh, cán bộ lâm trường, tới bến nước với cuốn sổ ca kẹp dưới cánh tay và chiếc đèn pin lớn đeo bên hông.
Ông đi kiểm tra một vòng quanh khu vực lễ, xem lại đoạn cọc đánh dấu mép khu mộ cổ bên suối cạn đã cắm từ hôm trước.
- Chiều nay tôi giữ vòng ngoài. - Thanh nói với già làng. - Người không có phận sự thì đứng ngoài dây, không vào gần mâm cúng.
Ông quay sang dặn mấy thanh niên và tổ lâm trường đang đứng gần bìa rừng, giọng rõ ràng như khi ông phổ biến lịch trực ca.
- Còn một điều nữa, tôi nhắc lại cho chắc. Cây thiêng ở bến nước này không ai được chặt phá, không bẻ cành, không khắc dấu lên thân.
Lương Văn Hòa đứng nghe, khẽ gật đầu, anh là người hiểu rõ hơn ai hết vì sao những lời dặn ấy không phải nói cho có.
Thanh cắm thêm hai chiếc cọc nhỏ, căng một sợi dây mây vòng quanh khu lễ, chừa một lối đi hẹp hướng về phía nhà dài.
Y Thanh Niê tới bến nước cùng mấy người họ Niê, ông bước đi chậm, tay cầm nửa thẻ tre của họ mình bọc trong tấm vải cũ.
Ông đứng vào phía bên trái của mâm cúng theo lời già làng chỉ, người họ Niê đứng thành hàng sau lưng ông, im lặng chờ.
Phía bên kia, Y Jon Êban cũng đã tới, áo ông còn vương hơi mưa, tay ông nắm chặt tấm vải bọc nửa thẻ tre của họ Êban.
Ông đứng vào phía bên phải của mâm cúng, mắt nhìn xuống phiến đá một lúc lâu, rồi mới ngẩng lên nhìn già làng và khẽ gật đầu.
Hai dòng họ của buôn Kô Siêr cứ thế đứng ở hai phía của mâm cúng, cách nhau một khoảng đất trống và một món nợ hơn trăm năm.
Không ai nói chuyện riêng, không ai cười, chỉ có tiếng nước suối chảy đều đều dưới bến và tiếng lá nhỏ nước xuống mặt đất ẩm.
Già làng ngồi xuống trước phiến đá, lưng thẳng, hai tay đặt trên đầu gối, ông nhìn khắp lượt đội hình buổi lễ một lần cuối.
- Đủ người rồi. - Ông nói. - Việc tối nay chỉ làm ở bến nước này, do người trong buôn làm, không mời ai bên ngoài vào chủ trì thay.
Hằng ngồi bên Mai, kéo lại tấm áo khoác trên vai em họ, bàn tay chị dừng một chút ở chuỗi hạt trên cổ cô rồi rụt về.
Mai ngồi yên giữa vòng người, hơi thở đều, mắt mở mà như không thấy ai, thỉnh thoảng đầu cô lại hơi hướng về phía gốc cây.
Mỗi lần như thế, Hằng lại khẽ gọi tên cô một tiếng thật nhỏ, không phải để gọi vía, chỉ là thói quen của người chăm bệnh nhiều ngày.
Hòa đứng ở phía sau chiếu của Mai, hai tay anh buông thõng, mắt không rời cô, sẵn sàng đỡ cô dậy bất cứ lúc nào cô động đậy.
Anh đã đuổi theo cô qua sáu đêm dài trong mưa và bùn, và tối nay, lần đầu tiên, anh đứng yên chờ thay vì chuẩn bị đuổi theo.
Bà H'Yên Niê tới sau cùng, tay bà xách chiếc ché nhỏ đựng rượu cần dùng trong lời khấn, bước chân bà chậm mà chắc trên đường ướt.
Bà đặt ché nhỏ xuống cạnh ché lớn, kiểm lại nút lá chuối trên miệng cả hai ché, rồi ngồi xuống phía sau già làng một khoảng.
Trời dần ngả về chiều muộn, ánh sáng xám trên mặt suối mờ đi từng chút, tiếng côn trùng bắt đầu râm ran trong các lùm cây quanh bến.
Mấy ngọn đuốc và đèn dầu đã được chuẩn bị sẵn quanh khu lễ nhưng chưa ai châm, già làng dặn chỉ thắp khi trời tối hẳn.
Thanh bật đèn pin thử một lần rồi tắt đi, ông đứng vào vị trí ở đầu lối đi, nơi sợi dây mây chừa ra khoảng trống duy nhất.
Người trong buôn tới dự lễ đứng vòng ngoài xa hơn, từng tốp lặng lẽ, có người bế theo con nhỏ đã ngủ gục trên vai.
Không khí ở bến nước mỗi lúc một khác đi, không phải vì đông người, mà vì sự im lặng chung của cả buôn đang chờ một giờ đã định.
Trong lúc chờ trời tối, già làng gọi H'Blia lại gần, dặn cô mở sổ ghi chép của buổi lễ ngay từ lúc dựng lễ.
- Ghi giờ dựng lễ, ghi ai đứng đâu, ghi rõ hai họ đã tới đủ. - Ông nói. - Đêm nay việc gì cũng phải có sổ, như mọi việc hệ trọng của buôn.
H'Blia ngồi xuống một phiến đá thấp ở mép vòng lễ, mở sổ trên đầu gối, viết từng dòng chậm rãi dưới ánh sáng chiều đang tắt dần.
Cô ghi tên già làng chủ lễ đầu tiên, rồi tới hai họ ở hai phía mâm cúng, rồi tới cán bộ Thanh giữ vòng ngoài ở đầu lối đi.
Già làng ghé mắt nhìn trang sổ, mắt ông kém nên ông bảo cô đọc lại từng dòng vừa viết, nghe xong ông mới gật đầu cho viết tiếp.
Ở phía vòng ngoài, Thanh đi dọc sợi dây mây một lượt nữa, nhắc từng tốp người trong buôn đứng gọn lại, chừa lối cho người khiêng đồ lễ.
- Tối nay ai cũng muốn giúp, tôi hiểu. - Ông nói. - Nhưng giúp đúng cách là đứng đúng chỗ của mình, không chen vào vòng trong.
Mấy thanh niên nghe xong lặng lẽ lùi thêm một bước, có người còn kéo cả chiếc ghế đẩu của mình ra xa thêm khỏi sợi dây.
Hòa tranh thủ lúc chờ, đi ra mép suối xem lại mặt nước, nơi sáu đêm qua anh đã từng lội xuống bế Mai lên trong bóng tối.
Nước suối chiều nay chảy êm, trong và lạnh, mặt nước phẳng lặng phản chiếu tán Kơ-nia như một tấm gương xám không gợn sóng.
Anh quay lại chỗ chiếu, ngồi xuống bên cạnh Hằng một lúc, hai người không nói gì nhiều, chỉ cùng nhìn Mai đang ngồi yên.
- Tối nay dù nó có đứng dậy, cũng không kéo về nữa. - Hòa nói khẽ, như tự nhắc chính mình. - Già làng dặn thế nào, mình làm đúng thế ấy.
- Ừ. - Hằng đáp. - Sáu đêm mình kéo nó về, đêm nào nó cũng đi xa hơn. Đêm nay để nó đi tới nơi cần tới.
Y Jon Êban đứng ở phía bên phải mâm cúng, thỉnh thoảng ông lại đưa tay sờ tấm vải bọc nửa thẻ tre trong ngực áo mình.
Có lúc ông nhìn sang phía họ Niê, nơi Y Thanh Niê đang đứng thẳng, nửa thẻ tre của họ Niê cũng bọc vải, cầm chắc trong tay.
Hai người đàn ông đã qua nửa đời người, đã nhiều năm tránh mặt nhau trong các việc chung của buôn, tối nay đứng cách nhau vài bước chân.
Già làng nhìn thấy ánh mắt ấy, ông không nói gì, chỉ khẽ hắng giọng một tiếng, và cả hai phía lại cùng hướng mặt về phiến đá.
Bà H'Yên đi một vòng quanh hai ché rượu cần, tay bà sờ lên từng nút dây mây buộc miệng ché, kiểm tra lần cuối trước giờ lễ.
- Rượu này ủ đủ ngày rồi. - Bà nói với già làng. - Ché lớn để cúng và đãi buôn sau lễ, ché nhỏ để ông khấn gọi vía cho con bé.
Bà còn dặn H'Blia trải thêm một tấm lá chuối sạch dưới chân phiến đá, nơi già làng sẽ quỳ khi khấn, để áo ông không chạm đất ướt.
Mai vẫn ngồi yên trên chiếu giữa những việc chuẩn bị cuối cùng ấy, chuỗi hạt trên cổ cô thỉnh thoảng lại ánh lên khi cô khẽ động đầu.
Một lần, bàn tay cô đưa lên rất chậm, các ngón tay chạm vào chuỗi hạt, rồi dừng lại ở hạt giữa lâu hơn mọi lần trước.
Hằng nắm lấy bàn tay ấy, ủ trong hai tay mình cho ấm, và lần này Mai không rụt tay về, cũng không giữ chặt chuỗi nữa.
Đó là một khác biệt rất nhỏ, nhỏ tới mức chỉ người ngồi sát bên cô suốt mười hai ngày mới nhận ra được giữa buổi chiều ồn ã việc lễ.
Rồi Hằng là người nhận ra trước tiên, chị khẽ rùng mình, kéo sát áo khoác của mình lại dù buổi chiều nay không hề có gió.
Hơi lạnh từ phía mặt suối đang tràn lên bãi đất, một thứ hơi lạnh không giống hơi nước sau mưa mà chị đã quen suốt mùa này.
Nó lạnh sâu và lặng, luồn qua lớp áo, chạm vào gáy Mai trước tiên, khiến mái tóc sau gáy cô khẽ động dù không có gió thổi.
Hằng nhìn sang Hòa, anh cũng đang nhìn chị, và trong mắt anh có cùng một nhận biết mà cả hai không cần nói thành lời.
Trời còn chưa tối hẳn, nắng chiều còn vướng một vệt mờ trên ngọn cây phía tây, vậy mà sương ở bến nước đã bắt đầu lạnh hơn sương thường.