MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 39: Món Nợ Ân Tình Trăm Năm
Tối 28 tháng 7, lúc mười chín giờ ba mươi, nhà dài của già làng thắp đèn dầu sáng hơn thường lệ. Mưa ngoài sân đã ngớt, chỉ còn tiếng nước nhỏ giọt từ…
Nội dung chương
Tối 28 tháng 7, lúc mười chín giờ ba mươi, nhà dài của già làng thắp đèn dầu sáng hơn thường lệ.
Mưa ngoài sân đã ngớt, chỉ còn tiếng nước nhỏ giọt từ mái nhà dài xuống những vũng nước ở thềm.
Già làng Ama Y Krông Niê ngồi ở gian giữa, bà H'Yên Niê ngồi bên cạnh, trước mặt hai người là thẻ tre đã chắp.
H'Blia Niê mở cuốn sổ gia phả ra trang mới, nét mặt cô trang nghiêm như người sắp ghi một việc hệ trọng.
Y Thanh Niê và Y Jon Êban ngồi ở hai phía của tấm chiếu, đại diện cho hai dòng họ trong câu chuyện sắp kể.
Trước buổi kể, Blia đã sang ký túc báo cho Hằng biết tối nay lời kể sẽ được mở trọn phần còn lại.
Hằng nghe mà chỉ gật đầu, cô nói mình không đi được vì phải ở cạnh Mai không rời nửa bước.
Cô nhờ Blia nghe thay phần của người nhà, ghi lại cho đủ, sáng mai kể lại cho cô nghe từng đoạn.
Ở ký túc lúc này, Mai nằm yên trên giường, hơi thở mỏng đều, chuỗi hạt vẫn nằm nguyên trên cổ cô.
Hằng ngồi bên giường em, không hề biết rằng ở nhà dài, câu chuyện trăm năm đang mở ra từng lớp một.
Không có người ngoài nào khác trong nhà dài tối nay, chỉ có những người có phận sự với giao ước trăm năm.
Già làng nhìn quanh một lượt, rồi ông nói lời mở đầu cho buổi kể trọn vẹn nhất của cả vụ việc.
- Tối qua ta nói chuỗi hạt mới là một nửa câu chuyện, tối nay bà nhà tôi kể nốt nửa còn lại.
- Nửa còn lại nằm trên thẻ tre này, là món nợ ân tình giữa hai dòng họ trong buôn mình.
Bà H'Yên đặt tay lên thẻ tre đã chắp, bà bắt đầu kể bằng giọng chậm rãi của người lần về quá khứ xa.
Bà kể rằng hơn một trăm năm trước, vào mùa lũ năm 1919, nước ở vùng này dâng lên dữ dội khác thường.
Năm ấy mưa lớn kéo dài, suối sau buôn nước cuồn cuộn, nhà rẫy của một gia đình họ Êban bị nước cuốn đi.
Gia đình ấy mất nhà rẫy, mất cả thóc giống để dành cho vụ sau, đứng trước cảnh không còn gì trong tay.
Người của họ Niê ngày ấy đã mở cửa nhà dài của mình, cho cả gia đình đó vào ở nhờ tránh lũ.
Họ ở nhờ suốt một mùa mưa trong nhà dài họ Niê, ăn chung bếp, nằm chung sàn, như người một nhà.
Không chỉ cho ở nhờ, tổ tiên họ Niê còn cho gia đình ấy vay thóc giống để qua được cơn ngặt nghèo.
Số thóc cho vay là hai mươi gùi thóc giống, đủ cho gia đình ấy gieo lại cả một mùa rẫy mới.
Kèm theo đó là một ché rượu cần, ché rượu của nhà dài họ Niê dành cho những ngày dựng lại nhà cửa.
Món giúp ấy không lấy lãi một hạt thóc nào, người xưa giúp nhau qua cơn hoạn nạn là chính.
Blia ghi lại từng khoản một vào sổ, hai mươi gùi thóc giống, một ché rượu cần, ở nhờ một mùa mưa.
Cô ghi xong lại đọc nhỏ lại một lần, chờ bà H'Yên gật đầu xác nhận mới ghi tiếp đoạn sau.
- Khoản giúp lớn như vậy, người xưa không nói miệng với nhau, họ ghi lại thành giao ước hẳn hoi.
Bà kể rằng giao ước được khắc vào một thẻ tre, chẻ đôi theo chiều dọc làm hai mảnh để chia nhau giữ.
Mặt trong thẻ khắc mười hai vạch ngang và một dấu ché tròn, mỗi vạch là một phần của giao ước ấy.
Họ Niê giữ một mảnh, họ Êban giữ một mảnh, hẹn ngày nào trả xong thì chắp thẻ lại trước mặt buôn.
Thẻ tre ấy chính là thẻ đã chắp khớp hoàn toàn trên chiếu nhà dài họ Niê vào buổi sáng hôm trước.
Y Thanh nghe tới đây thì cúi đầu, ông là hậu duệ của bên đã cho vay, bên chủ nợ ân tình ngày ấy.
Y Jon ngồi phía bên kia, ông là hậu duệ của bên được giúp, bên mang món nợ ân tình suốt trăm năm.
Không ai trong hai người nói chen vào lời kể, cả hai đều ngồi lặng như nghe chuyện của chính nhà mình.
Bà H'Yên kể tiếp, giọng bà chậm lại khi nhắc tới người con gái của gia đình được giúp năm ấy.
Đứa bé gái trong gia đình họ Êban ngày đó lớn lên trong nhà dài của buôn, tên cô là H'Đan Êban.
H'Đan lớn lên hiểu rõ món nợ ân tình của nhà mình, cô nhận phần trả nợ thay cho cha mình.
Cha cô khi ấy đã già yếu, việc trả một món nợ lớn như vậy không còn đủ sức gánh một mình nữa.
H'Đan hẹn với họ Niê rằng trước mùa mưa năm 1924, cô sẽ lo liệu để trả xong món nợ của gia đình.
Cách trả hẹn trước là làm một lễ tạ ở bến nước của buôn, ngay dưới gốc Kơ-nia, trước mặt hai họ.
Lễ tạ ấy là để tạ ơn người đã giúp, tạ ơn thần bến nước đã chứng giám cho giao ước năm xưa.
Blia ghi tới đoạn này thì tay cô dừng lại, vì cô biết đoạn tiếp theo của câu chuyện sẽ rất nặng.
Bà H'Yên im lặng một lúc lâu, ánh đèn dầu trong nhà dài chao nhẹ vì một cơn gió luồn qua khe vách.
- Nhưng lễ tạ ấy không bao giờ diễn ra được, vì H'Đan chết đuối ở bến nước trước ngày lễ.
Cô gái mười bảy tuổi mất ở chính bến nước nơi hẹn làm lễ tạ, món nợ vì thế không ai trả được nữa.
Gia đình cô tang tóc, họ Niê cũng không nỡ đòi một món nợ khi người nhận trả vừa nằm xuống đất.
Thẻ tre từ đó nằm yên trong hòm gỗ của hai nhà, lời kể truyền lại qua từng đời người giữ gia phả.
Món nợ ân tình năm 1919 cứ thế treo lại, treo qua hơn một trăm năm, không ai nhắc, không ai trả.
Tới mùa mưa năm nay, nước xói mép khu mộ cổ, vật bồi táng của H'Đan lộ ra ở bờ suối cạn.
Chuỗi hạt ấy được một cô gái lâm trường nhặt lên đeo vào cổ, và mọi chuyện bắt đầu từ đó.
Già làng lúc này mới lên tiếng, ông nối những mảnh chuyện rời nhau lại thành một mạch rõ ràng.
Ông nhắc lại ba tiếng mê sảng của Mai trong buổi hoàng hôn trước, ché, thóc và bến nước.
- Ba tiếng ấy không phải lời mê vô nghĩa, chúng là ba mảnh của chính món nợ này đây.
- Ché là ché rượu cần trong khoản vay, thóc là hai mươi gùi thóc giống, bến nước là nơi hẹn lễ tạ.
Blia nghe tới đó thì ngẩng phắt lên, ba tiếng cô chép vào sổ đêm trước nay đã có lời giải trọn vẹn.
Y Thanh khẽ thở ra một hơi dài, ông nói mình giữ thẻ tre bao năm mà không hiểu hết ý của dấu ché.
Hóa ra dấu ché tròn ở cuối hàng vạch chính là dấu của ché rượu cần trong khoản giao ước năm xưa.
Y Jon ngồi lặng rất lâu, rồi ông nói một câu chậm rãi, như nói với chính tổ tiên của mình.
- Vậy là họ Êban nhà tôi mang ơn người ta hơn một trăm năm, mà tôi lại là người đóng cửa từ chối.
Câu nói ấy không ai đáp lại ngay, vì trong nhà dài lúc này, sự im lặng cũng là một lời đáp.
Bà H'Yên nói thêm rằng người buôn tin món nợ ân tình chưa trả thì lời hẹn cũ vẫn còn treo ở bến nước.
Vật bồi táng bị lấy đi, người đeo vật ấy yếu bóng vía, tà khí quanh bến nước mới có đường níu lại.
Già làng đặt tay lên thẻ tre, ông nói câu kết của buổi kể tối nay, chậm rãi và rõ từng tiếng.
- Tà khí quanh cây níu vía cô Mai là vì muốn mượn một người sống để đẩy món nợ này tới chỗ được trả.
Câu nói làm cả nhà dài lặng đi, ánh đèn dầu hắt bóng những người ngồi quanh chiếu lên vách gỗ.
H'Đan không hiện về, không ai trong nhà dài này được gặp cô, cô chỉ còn trong lời kể và gia phả.
Nhưng món nợ cô nhận trả thay cha thì còn nguyên đó, nằm trên thẻ tre, chờ người sống lo liệu.
Y Jon cúi đầu xuống rất lâu, khi ngẩng lên, nét mặt ông đã khác hẳn buổi chiều đóng cửa hôm trước.
Ông nói tối nay ông chưa nói lời nhận cuối cùng, nhưng ông sẽ tới ký túc nhìn cô gái một lần.
Già làng gật đầu, ông nói nhìn người bệnh rồi hãy quyết, quyết bằng lòng mình thì lời nhận mới chắc.
Ngoài sân nhà dài, đêm đã xuống hẳn, tiếng côn trùng sau mưa râm ran trong những bụi cây ướt.
Buổi kể khép lại khi đèn dầu đã cháy xuống quá nửa, thẻ tre được gói lại đặt vào hòm gỗ nhà dài.
Y Thanh đứng dậy trước khi ra về, ông nói với Y Jon một câu mà Blia vội ghi lại vào sổ.
Ông nói họ Niê chờ một lời nhận, không chờ một lời xin lỗi, hai việc ấy khác nhau hoàn toàn.
Y Jon gật đầu, ông hiểu ý của người bên kia chiếu, và sự hiểu ấy làm bước chân ông nặng thêm.
Hai người đàn ông chào già làng và bà H'Yên, rồi cùng bước xuống cầu thang gỗ trong đêm tối.
Họ đi chung một đoạn đường về phía cuối buôn, không nói gì thêm, nhưng cũng không còn tránh nhau nữa.
Ở nhà dài, già làng dặn Blia sáng mai mang sổ sang ký túc, kể lại trọn vẹn câu chuyện cho Hằng nghe.
Ông nói người nhà của cô gái có quyền biết rõ vì sao người thân của mình bị níu vía tới mức này.
Blia gật đầu, cô ôm cuốn sổ vào lòng, biết rằng sáng mai sẽ là một buổi kể lại không dễ dàng gì.
Blia ghi những dòng cuối vào sổ, món nợ ân tình trăm năm từ tối nay đã không còn là chuyện giấu kín nữa.