MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 36: Chắp Hai Nửa Thẻ Tre
Sáng 28 tháng 7, nhà dài họ Niê mở cửa từ sớm, chiếu được trải ngay ngắn ở gian giữa. Già làng Ama Y Krông Niê ngồi ở vị trí chủ tọa, trước mặt ông là…
Nội dung chương
Sáng 28 tháng 7, nhà dài họ Niê mở cửa từ sớm, chiếu được trải ngay ngắn ở gian giữa.
Già làng Ama Y Krông Niê ngồi ở vị trí chủ tọa, trước mặt ông là tấm vải bọc nửa thẻ tre của họ Niê.
Y Thanh Niê ngồi phía bên phải già làng, nét mặt ông vừa chờ đợi vừa thấp thỏm không yên.
H'Blia Niê ngồi ở góc chiếu với cuốn sổ của buôn mở sẵn, bút mực đã chấm đầy từ sớm.
Đêm qua, Blia đã mang ba tiếng mê sảng của Mai về nhà dài, đối chiếu với lời kể của bà H'Yên.
Việc đối chiếu ấy kéo dài gần hết buổi tối, bà H'Yên chỉ gật đầu mà chưa nói ra điều gì trọn vẹn.
Bà dặn Blia cứ ghi lại, chờ thẻ tre chắp đủ hai nửa rồi lời kể mới được mở ra trước hai họ.
Sáng nay, ai trong nhà dài cũng biết buổi chắp thẻ này là ngưỡng cửa của mọi việc tiếp theo.
Ngoài sân, mưa đã tạnh hẳn từ nửa đêm, chỉ còn nước đọng nhỏ giọt từ mái nhà dài xuống thềm gỗ.
Con đường đất đỏ từ phía nhà họ Êban vẫn vắng bóng người, dù giờ hẹn đã được báo từ chiều qua.
Y Thanh thỉnh thoảng lại nhìn ra cửa, tay ông đặt lên tấm vải bọc thẻ tre rồi lại rụt về.
- Nếu hôm nay phía bên kia không tới, việc này biết tính sao đây, thưa Ama.
Già làng nhìn ra sân, giọng ông chậm rãi, không một chút vội vã dù trong lòng ai cũng đang sôi.
- Người ta đóng cửa hôm qua vì lòng chưa thông, qua một đêm nằm nghĩ, lòng người có thể khác.
Ông nói thêm rằng chính lời kể của Blia về tình trạng của cô gái đã được mang tới tận nhà bên kia.
Tối qua, sau khi đối chiếu lời kể, già làng đã nhờ người sang nhà Y Jon nói lại đầu đuôi bệnh tình.
Người đưa tin kể rằng Y Jon nghe xong ngồi lặng rất lâu bên bếp lửa, không nói một lời nào.
Sáng nay ông có tới hay không, không ai dám chắc, nhưng già làng vẫn cho trải chiếu chờ đợi.
Blia ghi lại giờ giấc mở buổi vào sổ, ghi cả việc chiếu đã trải và hai họ đang chờ phía còn lại.
Trong lúc chờ đợi, già làng kể lại cho Y Thanh nghe những gì Blia đã đối chiếu được đêm qua.
Ba tiếng mê sảng của cô gái ngoài ký túc, theo lời bà H'Yên, không phải là lời nói mê vô nghĩa.
Chúng khớp với một phần của lời kể gia phả mà buôn giữ, khớp theo một cách làm bà phải thức cả đêm.
Nhưng già làng dặn đi dặn lại, khớp tới đâu cũng chưa được nói ra khi thẻ tre chưa chắp đủ hai nửa.
Y Thanh nghe mà lòng càng thêm sốt ruột, ông hỏi vì sao phải giữ kín kỹ tới mức như vậy.
Già làng đáp rằng chuyện trăm năm, nói ra khi chứng từ chưa đủ thì người nghe chỉ coi là chuyện kể.
Nói ra khi thẻ đã chắp khớp trước mặt hai họ, lời kể mới thành việc thật mà không ai chối được.
Blia ghi lại cả đoạn dặn dò ấy vào sổ, vì cô hiểu đó là cách làm việc của già làng từ xưa tới nay.
Một lát sau, từ đầu con đường đất đỏ, bóng một người đàn ông đội nón xuất hiện trong nắng sớm.
Y Jon Êban bước chậm rãi về phía nhà dài họ Niê, tay ông ôm một vật bọc vải trước ngực.
Cả nhà dài lặng đi, Y Thanh đứng bật dậy rồi lại ngồi xuống theo cái khoát tay của già làng.
Y Jon lên cầu thang gỗ, cởi nón, chào già làng và Y Thanh bằng một cái gật đầu trầm lặng.
Ông không nói lời xã giao nào dài, chỉ đặt vật bọc vải của mình xuống chiếu, ngay cạnh nửa thẻ kia.
- Tôi mang nửa thẻ của họ Êban tới, Ama cho chắp thử trước mặt mọi người hôm nay.
Già làng gật đầu, ông ra hiệu cho Blia mở cả hai tấm vải ra, đặt hai nửa thẻ tre cạnh nhau.
Hai nửa thẻ tre nằm trên chiếu, cùng một màu tre ngả nâu sẫm, cùng một chiều dài, một dáng chẻ.
Nửa của họ Niê bên trái, nửa của họ Êban bên phải, đường chẻ dọc của chúng gồ ghề như răng cưa cũ.
Blia cầm nửa thẻ bên phải lên, tay cô hơi run, rồi đặt sát vào nửa thẻ bên trái theo lời già làng.
Hai mép chẻ áp vào nhau, từng chỗ lồi lõm của nửa này khớp vào đúng chỗ lõm lồi của nửa kia.
Không một khe hở nào còn lại ở đường chắp, hai nửa thẻ đã thành một thẻ tre nguyên vẹn trên chiếu.
Cả nhà dài nín thở nhìn vào mặt trong của thẻ, nơi những vạch khắc hiện ra liền mạch trước mắt.
Blia cúi sát xuống, đọc lại từng vạch một lần nữa, lần này đọc trên thẻ đã chắp trọn vẹn.
- Mười hai vạch ngang liền mạch từ nửa này sang nửa kia, không vạch nào lệch, không vạch nào đứt.
Cô lần tay tới cuối hàng vạch, nơi dấu tròn khắc sâu nằm trọn ở chỗ hai nửa thẻ gặp nhau.
- Dấu ché tròn khép kín hoàn toàn, nửa vòng bên này nối đúng vào nửa vòng bên kia.
Y Thanh cúi đầu xuống nhìn thẻ tre đã chắp, hai bàn tay ông đặt lên đầu gối siết chặt lại.
Ông nói giọng nghẹn lại rằng cha ông ngày xưa dặn thẻ này có ngày sẽ được chắp, ông không ngờ là hôm nay.
Y Jon ngồi đối diện, ánh mắt ông không rời khỏi thẻ tre đã chắp trên chiếu một khắc nào.
Nét mặt ông không còn vẻ cứng cỏi như buổi chiều hôm qua ở nhà dài của chính mình.
Ông khẽ lên tiếng, giọng nói trầm xuống, như nói cho chính mình nghe nhiều hơn cho người khác.
- Tối qua nghe người ta kể tình trạng của cô gái, tôi nằm cả đêm không chợp mắt được.
- Cánh cửa nhà tôi đóng hôm qua, nhưng chuyện trong buôn thì không đóng lại được như cửa nhà.
Già làng nghe vậy chỉ gật đầu, ông không nhắc lại lời từ chối hôm qua dù chỉ một tiếng.
Ông hiểu người đàn ông này cần được giữ thể diện, và việc của buôn cần lòng người hơn cần lời trách.
Blia ghi lại toàn bộ buổi chắp thẻ vào sổ, từ giờ Y Jon bước vào cho tới lời ông vừa nói.
Cô ghi rõ hai nửa thẻ chắp lại khớp hoàn toàn, mười hai vạch ngang liền mạch, dấu ché tròn khép kín.
Cô còn ghi thêm một dòng quan trọng theo lời dặn của già làng từ đầu buổi sáng hôm nay.
Thẻ tre chắp khớp chỉ xác nhận đây là một giao ước duy nhất giữa hai dòng họ, chưa đọc nội dung.
Nội dung của giao ước, ai nợ ai, nợ những gì, vẫn chưa được nói ra trọn trong buổi sáng này.
Lời kể trăm năm phải được mở đúng lúc, đúng người nghe, và hôm nay mới chỉ là lúc chắp chứng từ.
Y Thanh hỏi già làng bước tiếp theo là gì, giọng ông đã bớt căng thẳng hơn hẳn buổi sáng.
Già làng nhìn hai nửa thẻ đã thành một, rồi nhìn hai người đàn ông đại diện cho hai dòng họ.
- Chứng từ đã khớp, việc còn lại là lời kể, lời kể phải do người giữ gia phả mở ra trước hai họ.
Đúng lúc ấy, bà H'Yên Niê từ phía trong nhà dài bước ra, tay bà cầm theo một chén nước mời khách.
Bà nhìn thẻ tre đã chắp trên chiếu rất lâu, ánh mắt của người đã giữ lời kể ấy suốt một đời người.
- Thẻ đã chắp đủ rồi, ngày mai phải kể lại đầu đuôi câu chuyện trăm năm cho cả hai họ cùng nghe.
Câu nói của bà làm cả nhà dài im lặng, vì ai cũng hiểu câu chuyện ấy sẽ thay đổi nhiều thứ.
Y Jon ngẩng lên nhìn bà H'Yên, ông gật đầu chậm rãi, không nói lời từ chối nào như hôm qua nữa.
Ông chỉ xin già làng cho ông về nhà chuẩn bị, chiều nay ông sẽ quay lại nhà dài nghe cho trọn.
Già làng đồng ý, ông dặn Blia gói hai nửa thẻ tre lại chung một tấm vải, giữ ở nhà dài từ nay.
Từ giờ phút này, thẻ tre không còn nằm riêng ở hai nhà nữa, nó nằm ở nhà dài của già làng.
Blia gói thẻ tre cẩn thận, buộc dây vải lại, đặt vào hòm gỗ của nhà dài trước mặt mọi người.
Y Thanh và Y Jon cùng nhìn theo tay cô, như cùng chứng kiến một việc chung đầu tiên sau nhiều năm.
Hai dòng họ ở cùng một buôn, sau bao năm ngồi hai phía trong các buổi lễ, hôm nay ngồi chung một chiếu.
Không ai nói ra điều ấy thành lời, nhưng không khí trong nhà dài đã nhẹ đi trông thấy.
Y Jon đứng dậy chào già làng, chào Y Thanh, rồi đội nón bước xuống cầu thang gỗ ra về.
Ông đi chậm trên con đường đất đỏ đã khô dần dưới nắng sớm, bóng ông nhỏ dần về phía cuối buôn.
Già làng nhìn theo, rồi quay sang dặn Blia ghi thêm một dòng cuối cho buổi sáng hôm nay.
- Ghi vào, thẻ tre đã chắp khớp, việc của hai họ từ nay là việc chung của cả buôn.
Blia ghi xong, khép sổ lại, ôm vào ngực như ôm một phần của câu chuyện trăm năm vừa mở hé.
Ngoài sân, nắng lên dần sau nhiều ngày mưa dầm, buôn Kô Siêr như vừa qua một ngưỡng cửa lặng lẽ.
Trước khi buổi sáng khép lại, già làng còn cho gọi người sang ký túc báo tin thẻ tre đã chắp khớp.
Ông dặn người đưa tin chỉ nói tới đó, không nói thêm điều gì về nội dung giao ước cho người nhà cô gái.
Ở ký túc, Hằng nghe tin ấy mà ngồi lặng đi một lúc, rồi cô quay vào nắm tay Mai như mọi lần.
Tin thẻ khớp chưa cứu được Mai ngay, nhưng nó là tin tốt đầu tiên sau nhiều ngày chỉ toàn tin nặng.
Buổi sáng ở nhà dài khép lại trong nắng sớm hiếm hoi của mùa mưa dầm trên buôn Kô Siêr.
Nhưng già làng biết rõ, chứng từ mới chỉ là một nửa của câu chuyện, nửa còn lại vẫn đang chờ được kể.