MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 38: Chuỗi Mã Não Là Vật Bồi Táng
Chiều 28 tháng 7, lúc đồng hồ điểm gần mười bảy giờ, nhà dài của già làng đã đông đủ người. Già làng Ama Y Krông Niê ngồi ở gian giữa, bà H'Yên Niê…
Nội dung chương
Chiều 28 tháng 7, lúc đồng hồ điểm gần mười bảy giờ, nhà dài của già làng đã đông đủ người.
Già làng Ama Y Krông Niê ngồi ở gian giữa, bà H'Yên Niê ngồi bên cạnh ông, nét mặt bà trang nghiêm lạ thường.
H'Blia Niê trải cuốn sổ của buôn lên chiếu, mở tới trang mới nhất, bút mực đặt ngay ngắn bên cạnh.
Y Thanh Niê ngồi phía bên phải, Y Jon Êban ngồi phía bên trái, hai người đại diện cho hai dòng họ.
Giữa chiếu là tấm vải bọc thẻ tre đã chắp khớp từ buổi sáng, đặt ngay ngắn trước mặt già làng.
Trước giờ kể, Blia đã chuẩn bị sẵn mọi thứ theo lời dặn của già làng từ buổi trưa hôm nay.
Cô đặt cuốn sổ đếm hạt của mình bên cạnh cuốn sổ gia phả, hai cuốn sổ nằm cạnh nhau trên chiếu.
Trong sổ đếm hạt, cô đã ghi rõ chuỗi có hai mươi bảy hạt từ ngày đầu tiên nhìn thấy ở ký túc.
Cô cũng ghi rõ màu hạt đỏ sẫm pha vân trắng, ghi rõ hạt giữa to hơn hẳn các hạt còn lại.
Những dòng ghi chép tưởng như vụn vặt ấy, hôm nay bỗng thành vật đối chiếu cho một lời kể trăm năm.
Bà H'Yên trước khi ngồi vào chiếu còn đi một vòng quanh nhà dài, kiểm tra cửa nẻo như một thói quen cũ.
Bà nói chuyện xưa của buôn chỉ kể trong nhà dài, trước mặt những người có phận sự, không kể ngoài sân.
Người không có phận sự nghe lỏm được một đoạn, kể lại sai một đoạn, là thành chuyện khác hẳn ngay.
Già làng gật đầu với lời của vợ, ông dặn Blia người nào có mặt hôm nay đều phải ghi tên vào sổ.
Không ai nói chuyện riêng, cả nhà dài im lặng như chờ một hồi trống mà ai cũng biết sắp điểm.
Già làng nhìn từng người một lượt, rồi ông quay sang vợ mình, gật đầu một cái rất chậm.
- Lời kể này là của bà giữ, thẻ đã chắp đủ, đất cũng đã rõ, bà mở lời kể ra đi.
Bà H'Yên đặt hai bàn tay lên đầu gối, bà hít một hơi dài, như người lặn xuống một vùng nước sâu.
Bà bắt đầu bằng một câu mà Blia nghe xong phải ngừng bút một nhịp rồi mới ghi tiếp được.
- Câu chuyện này buôn mình chỉ kể khi chắp đủ thẻ tre, thiếu một nửa thẻ là không ai được kể.
Bà kể rằng trong gia phả miệng của buôn, có một người con gái của họ Êban tên là H'Đan Êban.
Cô gái ấy sống ở buôn này hơn một trăm năm trước, mất khi mới mười bảy tuổi, chưa kịp lấy chồng.
Blia ghi lại cái tên ấy vào sổ, nét chữ của cô chậm lại, như sợ ghi sai một cái tên của người xưa.
Y Jon ngồi phía bên trái khẽ động người, ông là người của họ Êban, cái tên ấy chạm vào họ của ông.
Bà H'Yên nhìn ông một cái, ánh mắt bà không trách móc, chỉ có sự trầm tĩnh của người giữ chuyện xưa.
Bà kể tiếp, giọng bà đều đều, rằng H'Đan mất không phải vì bệnh, cũng không phải vì tuổi già.
Cô gái ấy chết đuối ở chính bến nước của buôn Kô Siêr, một cái chết oan khuất mà buôn còn nhớ mãi.
Năm ấy là năm 1924, trước mùa mưa, nước ở bến chưa dâng cao mà người đã không trở về được nữa.
Cả nhà dài lặng đi, tiếng mưa nhỏ ngoài mái nghe rõ từng giọt rơi xuống thềm gỗ ướt.
Già làng lúc này mới lên tiếng, ông bảo Blia mang vật đối chiếu ra cho mọi người cùng nhìn.
Blia đứng dậy, đi về phía ký túc lâm trường theo lời dặn đã chuẩn bị từ trước buổi kể.
Thì ra từ buổi trưa, già làng đã cho người sang xin phép Hằng được nhìn lại chuỗi hạt một lần.
Hằng đã đồng ý, với điều kiện chuỗi vẫn đeo nguyên trên cổ Mai, không ai được tháo ra vì bất cứ lý do gì.
Blia quay lại nhà dài cùng Hằng, người đang đỡ Mai ngồi ở cửa nhà dài trong một lúc tỉnh ngắn.
Mai ngồi yên trên chiếc ghế thấp, chăn mỏng phủ ngang chân, chuỗi hạt nằm nguyên trên cổ cô.
Ánh mắt Mai mờ đục, cô không nhận ra những người trong nhà dài, nhưng cô ngồi yên không quấy.
Bà H'Yên cúi xuống gần chuỗi hạt, bà không chạm vào chuỗi, chỉ nhìn thật kỹ từng hạt một.
Bà chỉ vào hạt giữa của chuỗi, hạt to bằng đầu ngón út, ở mép hạt có một vết sứt nhỏ.
- Mọi người nhìn cho kỹ vết sứt này, lời kể của buôn nhắc tới nó rõ ràng như nhắc một cái tên.
Bà kể rằng khi hạ huyệt cho H'Đan năm ấy, quan tài va vào đá ở mép huyệt một cái rất mạnh.
Chuỗi hạt đeo theo người con gái lúc chôn cất bị va theo, hạt giữa sứt mất một miếng nhỏ ở mép.
Người xưa kể lại vết sứt ấy cho con cháu nghe, đời này truyền đời khác, không ai dám thêm bớt.
Nay chuỗi hạt trên cổ cô gái lâm trường có đúng hai mươi bảy hạt đỏ sẫm pha vân trắng như sương.
Hạt giữa to bằng đầu ngón út, vết sứt ở mép nằm đúng chỗ, đúng dáng như lời kể truyền lại.
Bà H'Yên ngẩng lên, giọng bà chậm rãi và dứt khoát, nói ra sự thật đã giữ kín suốt những ngày qua.
- Chuỗi hai mươi bảy hạt mã não này là vật bồi táng chôn theo H'Đan Êban năm 1924.
- Nó nằm trong đất ở mép khu mộ cổ bên bến nước hơn một trăm năm, tới mùa mưa này mới bị xói ra.
Blia mở cuốn sổ đếm hạt của mình ra, đọc lại từng chi tiết về chuỗi hạt cho mọi người cùng đối chiếu.
Hai mươi bảy hạt, màu đỏ sẫm pha vân trắng như sương, sợi dây xâu hạt đã mục vì nằm lâu trong đất.
Hạt giữa to bằng đầu ngón út, vết sứt nhỏ ở mép hạt, lạnh hơn hẳn các hạt còn lại khi chạm vào da.
Từng chi tiết cô đọc lên đều khớp với lời kể của bà H'Yên, không chi tiết nào thừa, không chi tiết nào lệch.
Y Thanh nghe tới đâu gật đầu tới đó, ông nói sổ của lớp trẻ ghi chép kỹ như vậy là phúc của buôn.
Già làng bảo đó chính là lý do ông bắt chờ cho đủ cả lời kể, vật chứng và sổ ghi mới cho mở chuyện.
Thiếu một thứ trong ba thứ ấy, câu chuyện nói ra sẽ có chỗ hổng, mà hổng thì vía không nghe đường về.
Cả nhà dài im lặng rất lâu, chỉ còn tiếng thở của những người đang ngồi quanh tấm chiếu.
Y Thanh cúi đầu xuống, ông nói khẽ rằng thảo nào già làng bắt chờ thẻ chắp đủ mới cho kể.
Một vật bồi táng bị người sống nhặt lên đeo vào cổ, chuyện ấy nói ra sớm sẽ làm cả buôn hoảng loạn.
Y Jon ngồi lặng, hai bàn tay ông đặt trên đầu gối nắm chặt lại, mắt ông nhìn xuống chuỗi hạt.
Họ của cô gái chết đuối năm xưa cũng là họ của ông, dòng họ mà ông là người đại diện hôm nay.
Ông không nói lời nào, nhưng nét mặt ông cho thấy câu chuyện này đã chạm vào ông rất sâu.
Hằng ôm vai Mai, nước mắt cô trào ra, cô nói trong tiếng nấc nghẹn mà vẫn cố giữ cho nhỏ.
- Vậy là em tôi đeo đồ của người đã mất cả trăm năm nay, thảo nào bệnh nó không thuốc nào chữa được.
Già làng gật đầu với Hằng, ông nói giọng trầm và chậm, như dặn một điều phải nhớ cho kỹ.
- Từ nay ai cũng phải nhớ, H'Đan là người của chuyện xưa, cô ấy không hiện về, không ai được bịa thêm.
- Buôn chỉ biết cô ấy qua lời kể và gia phả, ngoài ra không ai được nói những điều không có chứng.
Lời dặn ấy làm Blia ghi thêm một dòng riêng vào sổ, gạch chân, vì đó là lệ của việc kể chuyện xưa.
Bà H'Yên kể thêm rằng người buôn tin vía của người chết oan còn vương lại ở vật bồi táng của mình.
Vật bị lấy khỏi đất, đeo lên người sống yếu bóng vía, thì chuyện bắt vía mới bắt đầu từ đó.
Nhưng bà cũng nói rõ, đó là phần của vật dẫn, chưa phải là toàn bộ câu chuyện của chuỗi hạt này.
Già làng tiếp lời vợ, ông đặt tay lên tấm vải bọc thẻ tre đã chắp khớp trên chiếu.
- Chuỗi hạt mới chỉ là một nửa của câu chuyện, nửa còn lại nằm trong món nợ trên thẻ tre này.
Câu nói ấy làm hai người đàn ông hai họ cùng ngẩng lên, nhìn vào tấm vải bọc thẻ tre giữa chiếu.
Ngoài nhà dài, hoàng hôn đang xuống dần trên buôn Kô Siêr, ánh sáng cuối ngày vàng nhạt qua màn mưa mỏng.
Mai vẫn ngồi yên ở cửa nhà dài, mắt cô hướng ra xa, về phía bến nước như mọi ngày gần đây.
Hằng đỡ cô đứng dậy, chuẩn bị đưa em về lại ký túc trước khi trời tối hẳn xuống.
Trước khi về, Hằng quay lại cúi đầu chào già làng và bà H'Yên, cảm ơn hai người đã mở lời kể.
Già làng dặn Hằng đêm nay trông Mai cho kỹ, ngày mai lời kể sẽ được mở trọn phần còn lại.
Blia ghi lại toàn bộ buổi kể vào sổ, từ cái tên H'Đan Êban cho tới vết sứt ở hạt giữa chuỗi.
Cô ghi rõ giờ giấc buổi kể, ghi rõ những người có mặt, ghi rõ lời kết của già làng về hai nửa câu chuyện.
Khi Hằng và Mai đã về khuất, nhà dài chỉ còn lại những người của buôn ngồi quanh tấm chiếu.
Y Jon lúc này mới khẽ lên tiếng, giọng ông nhỏ hơn hẳn mọi lần ông nói trong nhà dài này.
- Ama, nửa câu chuyện còn lại trên thẻ tre, có phải là phần của họ Êban nhà tôi không.
Già làng nhìn ông, gật đầu chậm rãi, nhưng ông chưa nói gì thêm trong buổi chiều hôm nay.
- Tối mai, khi hai họ ngồi đủ ở đây, bà nhà tôi sẽ kể trọn phần còn lại, không thiếu một đoạn.
Y Jon im lặng gật đầu, ông đứng dậy chào mọi người, bước xuống cầu thang gỗ trong hoàng hôn muộn.
Buổi kể đầu tiên khép lại, và từ giờ phút này, không ai trong nhà dài còn gọi chuỗi hạt là đồ vô chủ nữa.