MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 37: Khu Mộ Cổ Bên Suối Cạn
Chiều 28 tháng 7, nắng sau mưa làm mặt đất bốc hơi ẩm, con đường ra bến nước trơn và nặng bùn. Già làng Ama Y Krông Niê đi trước, gậy gỗ của ông gõ đều…
Nội dung chương
Chiều 28 tháng 7, nắng sau mưa làm mặt đất bốc hơi ẩm, con đường ra bến nước trơn và nặng bùn.
Già làng Ama Y Krông Niê đi trước, gậy gỗ của ông gõ đều trên mặt đất theo từng bước chậm.
Đỗ Văn Thanh đi bên cạnh ông, tay cầm cuốn sổ của trạm và một cuộn dây đánh dấu màu đỏ.
H'Blia Niê ôm sổ của buôn đi phía sau, còn Y Thanh Niê mang theo mấy chiếc cọc gỗ nhỏ vót sẵn.
Con đường từ buôn ra bến nước đi qua một đoạn rẫy cà phê, lá cà phê còn đọng đầy nước mưa đêm qua.
Mỗi lần có người đi trước quệt vào cành, nước lại rơi xuống vai áo đoàn người phía sau lạnh buốt.
Tiếng suối chảy róc rách nghe rõ dần khi đoàn người tới gần, nước suối sau mưa đục ngầu màu đất đỏ.
Thanh vừa đi vừa quan sát hai bên đường, ông ghi nhớ từng lối rẽ để về còn vẽ lại vào sổ trạm.
Ông nói khu vực này đội lâm trường vẫn đi tuần qua mỗi tuần, mà chưa ai báo về đoạn bờ xói này cả.
Già làng đáp rằng bờ chỉ xói sâu từ đợt mưa lớn vừa rồi, trước đó đất còn liền, rễ cây còn giữ chặt.
Chính đợt mưa ấy làm đất sụp xuống, làm những vật nằm yên trong đất bao năm bị nước lôi ra ngoài.
Blia nghe tới đó thì ghi thêm một dòng, vì chi tiết về đợt mưa xói đất là một dữ kiện không được sót.
Đoàn người dừng lại ở bờ suối cạn, nơi dòng nước sau những ngày mưa đã rút xuống để lộ bờ đất xói.
Đoạn bờ này chính là chỗ Trần Ngọc Mai từng cúi xuống nhặt chuỗi hạt vào một buổi chiều trước đó.
Nước xói làm đất bờ sụp thành từng mảng, rễ cây lộ ra chằng chịt, mảnh gốm cũ lấp ló trong đất.
Già làng đứng nhìn đoạn bờ xói rất lâu, rồi ông chống gậy chỉ về phía gò đất cao hơn ở mé trên.
- Đất từ chỗ này trở lên gò kia, là đất cũ của buôn, không phải đất rẫy, không phải đất ở.
Thanh mở sổ của trạm, ghi lại vị trí theo lời già làng, vừa ghi vừa hỏi lại từng mốc cho chắc.
- Thưa Ama, đất cũ ở đây cụ thể là đất gì, để trạm ghi vào sổ cho đúng về sau.
Già làng đáp chậm rãi, ông nói đây là mép của khu mộ cổ của buôn Kô Siêr từ rất lâu đời.
Khu mộ ấy đã có từ trước khi người già nhất trong buôn ra đời, không ai còn biết hết người nằm dưới đất.
Buôn giữ lệ từ xưa, đất khu mộ cổ cấm đào bới, cấm lấy đồ vật bị nước xói lộ ra mang về nhà.
Blia ghi lại lời ấy vào sổ của buôn, cô ghi thêm rằng lệ này già làng đã nhắc trong buổi dặn dò đầu mùa.
Y Thanh đứng ở mé gò đất, ông nhìn xuống đoạn bờ xói, nét mặt ông trầm hẳn đi khi nghe tới khu mộ.
- Vậy là cô gái nhặt chuỗi đúng ở mép đất cấm nhặt đồ vật, hèn gì việc nó ra nông nỗi này.
Già làng gật đầu, nhưng ông dặn ngay rằng hôm nay chỉ xác định đất, chưa nói tới chuyện chuỗi thuộc về ai.
- Đất thì rõ rồi, còn chủ của vật nằm trong đất, phải chờ lời kể mở ra mới được nói.
Blia cúi xuống nhìn kỹ đoạn bờ xói, cô thấy mảnh gốm cũ mà mình từng nhặt được gần gốc cây hôm trước.
Mảnh gốm ấy nay đã được già làng giữ lại ở nhà dài, chờ đối chiếu cùng lời kể sắp mở ra.
Cô chỉ cho Thanh xem những vệt đất khác màu nhau ở vách bờ, vệt nào cũng là dấu của nhiều năm bồi lấp.
Già làng nói đất ở đây lớp trên là đất rừng, lớp dưới là đất cũ người xưa đã đắp, không ai được xới lên.
Ông còn chỉ một phiến đá phẳng nằm khuất trong cỏ ở mé gò, nói đó là dấu cũ của khu mộ từ xưa.
Phiến đá ấy không phải miếu, không phải bàn thờ, buôn không ai cúng ở đó, nó chỉ là dấu đánh dấu đất.
Thanh ghi lại cả chi tiết về phiến đá, để sau này người của trạm không nhầm nó với một công trình nào khác.
Ông hỏi già làng dân buôn qua lại bến nước lấy nước mỗi ngày thì đi lối nào để tránh khu đất cấm.
Già làng chỉ tay về phía lối mòn phía dưới, sát mé nước, nói lối ấy là lối chung từ xưa tới nay.
Người lấy nước đi lối dưới, không ai đi lên gò đất phía trên, đó đã thành thói quen của cả buôn.
Thanh gật đầu, ông sẽ ghi rõ lối đi chung này vào sổ, để vòng dây đánh dấu không làm khó việc lấy nước.
Thanh hiểu ý, ông không ghi thêm gì về chuỗi hạt vào sổ trạm ngoài vị trí và quy chế của khu đất.
Ông đi dọc đoạn bờ xói, đo từng quãng bằng bước chân, ghi số liệu vào sổ một cách cẩn thận.
Rồi ông cùng Y Thanh đóng cọc gỗ xuống đất, căng dây đỏ đánh dấu ranh của khu đất cấm.
Bốn chiếc cọc gỗ được đóng ở bốn góc của đoạn bờ xói, dây đỏ nối chúng lại thành một vòng rõ ràng.
Thanh còn viết thêm một tấm biển gỗ nhỏ, cắm ở đầu lối mòn xuống bến nước cho người qua lại nhìn thấy.
Biển gỗ ghi mấy chữ ngắn gọn bằng sơn đỏ, cấm đào bới, cấm nhặt đồ vật ở khu đất này.
- Từ hôm nay, trạm ghi nhận khu đất này vào sổ, ai đào bới hay nhặt đồ ở đây trạm sẽ lập biên bản.
Ông nói câu ấy thành tiếng, như nói cho cả những người dân buôn đang đứng xem ở xa cùng nghe.
Mấy người dân buôn đi lấy nước ngang qua đều dừng lại nhìn vòng dây đỏ, rồi lặng lẽ đi vòng qua.
Già làng nhìn vòng dây, ông khẽ gật đầu, vì từ nay đất cũ của buôn đã có thêm một lớp giữ gìn.
Ông kể rằng xưa nay buôn giữ đất này bằng lời dặn miệng, người trong buôn nghe nhau mà tránh.
Nhưng người ngoài buôn tới làm lâm trường thì không biết lệ, nên mới có chuyện nhặt đồ mang về.
Lời kể ấy làm Thanh im lặng một lúc, ông ghi thêm vào sổ một dòng về việc phổ biến lệ buôn cho đội lâm trường.
- Việc này trạm cũng có phần thiếu sót, từ nay mỗi đợt người mới lên, trạm sẽ dặn rõ ba điều kiêng của buôn.
Blia nghe vậy thì ghi lại, cô biết lời hứa ấy sẽ giúp nhiều người tránh được chuyện như của Mai.
Đoàn người đi thêm một vòng quanh gò đất, già làng chỉ cho Thanh xem những mô đất cũ đã phủ rêu.
Có mô đất chỉ còn là một gò thấp lẫn trong cỏ, có chỗ còn sót lại vài viên đá xếp theo hàng cũ.
Ông dặn tuyệt đối không ai được đào thêm ở bất cứ chỗ nào trong vòng dây, dù là vì tò mò.
- Đất này để yên thì yên cho cả buôn, động vào đất này là động vào giấc ngủ của người đi trước.
Y Thanh nghe câu ấy mà khẽ rùng mình, ông nhìn xuống đoạn bờ xói nơi chuỗi hạt từng nằm trong đất.
Ông hỏi già làng một câu mà ông đã giữ trong lòng từ buổi sáng chắp thẻ tre tới giờ.
- Thưa Ama, vật nằm ở đất này lâu như vậy, lời kể ngày mai có nói rõ nó là của ai không.
Già làng nhìn ông, ánh mắt của người già giữ một câu chuyện suốt nhiều năm mà chưa tới lúc mở.
- Ngày mai lời kể mở ra thì mọi người sẽ biết, hôm nay ta chỉ nói tới đó, không nói thêm.
Blia khép sổ lại, cô hiểu buổi chiều nay đã hoàn thành đúng phần việc của nó, không thừa không thiếu.
Nguồn đất của chuỗi hạt đã rõ, đó là mép khu mộ cổ của buôn, đất cấm đào và cấm nhặt đồ vật.
Nhưng danh tính chủ gốc của chuỗi vẫn được giữ kín, đúng như cách già làng đã giữ suốt những ngày qua.
Thanh kiểm tra lại bốn chiếc cọc và vòng dây đỏ một lần cuối, rồi ghi giờ kết thúc vào sổ trạm.
Ông nói tối nay ông sẽ báo cáo việc cắm cọc này về trạm, và cho người trực gác ở đầu lối mòn.
Đoàn người quay về buôn khi nắng chiều đã nhạt dần trên những tán cây ướt mưa hai bên đường.
Đi được nửa đường, một người nhà của già làng chạy tới, mang theo lời nhắn của bà H'Yên Niê.
Người đưa tin nói bà H'Yên gọi mọi người về nhà dài ngay trong buổi chiều nay, không chờ tới mai.
- Bà nói thẻ tre đã chắp đủ, đất cũng đã rõ, giờ là lúc nghe câu chuyện của buôn.
- Câu chuyện ấy buôn chỉ kể khi chắp đủ thẻ tre, nay đã đủ rồi thì phải kể cho trọn.
Già làng nghe xong thì gật đầu, bước chân của ông nhanh hơn hẳn trên quãng đường còn lại về nhà dài.
Y Thanh và Thanh nhìn nhau, cả hai đều hiểu buổi nghe kể sắp tới sẽ là buổi quan trọng nhất.
Blia ôm cuốn sổ chặt trước ngực, trong sổ của cô, mọi dữ kiện đã xếp hàng chờ một lời kể mở ra.
Trên đường về, Y Thanh đi lặng lẽ cuối đoàn, đầu ông cúi xuống như đang nghĩ một chuyện rất nặng.
Ông nói khẽ với Blia rằng đứng ở mép đất cũ chiều nay, ông mới thấy việc chắp thẻ sáng nay lớn tới đâu.
Một vật nằm trong đất cả trăm năm, một giao ước giữ kín cả trăm năm, nay cùng lúc được mở ra hết.
Blia đáp rằng vì thế lời kể sắp tới mới phải nghe cho kỹ, ghi cho đủ, không để sót một dữ kiện nào.
Chiều xuống dần trên buôn Kô Siêr, khói bếp nhà dài đã bốc lên, chờ đón những người sắp tới nghe chuyện.