MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 49: Nghiệm thu đúng hạn
Ngày ba mươi tháng Sáu, ngày cuối cùng của hạn hợp đồng, hội đồng nghiệm thu làm việc tại đoạn đường qua làng Xuân Đào. Buổi sáng hôm ấy trời trong, nắng…
Nội dung chương
Ngày ba mươi tháng Sáu, ngày cuối cùng của hạn hợp đồng, hội đồng nghiệm thu làm việc tại đoạn đường qua làng Xuân Đào.
Buổi sáng hôm ấy trời trong, nắng lên sớm nhưng chưa gắt. Đoạn tuyến cong đã hoàn thành đầy đủ từ mấy ngày trước và được đội thi công dọn dẹp sạch sẽ cho buổi nghiệm thu: mặt đường mới phẳng và khô, vạch sơn còn tươi, rãnh thoát nước hai bên tuyến được vớt sạch lá và đất tràn. Hệ thống biển báo đã dựng đủ ở đầu và cuối đoạn cong, trong đó có biển báo tốc độ và biển chỉ dẫn vào khu miếu thờ liệt sĩ. Đoạn rào bảo vệ quanh gốc cây gạo được giữ nguyên như một hạng mục của công trình, cọc tre cũ đã được thay bằng hàng rào chắc chắn hơn ở phía ngoài khoanh vùng. Tấm biển ghi khu vực có hài cốt liệt sĩ vẫn đứng ở vị trí cũ, nay thêm một tấm biển nhỏ của công trình ghi rõ khu vực bảo vệ này thuộc trách nhiệm quản lý của thôn và xã.
Hội đồng nghiệm thu gồm đại diện Ban quản lý dự án huyện, đơn vị tư vấn giám sát, công ty chủ thầu và UBND xã. Ông Đỗ Quốc Bảo, người ký quyết định phê duyệt điều chỉnh thiết kế, cũng là người chủ trì buổi nghiệm thu này. Ông tới hiện trường từ sớm, không vào thẳng phòng họp tạm ở UBND như thường lệ, mà đi bộ dọc toàn bộ đoạn tuyến cong cùng Nam và Đức. Tự mình kiểm tra từng hạng mục như cách ông đã đi vào miếu trong buổi lễ cúng tạ hôm trước.
Nam đi cạnh ông, cầm hồ sơ hoàn công và sổ đo, trả lời từng câu hỏi của hội đồng.
Đoạn tuyến được kiểm tra từ điểm đầu ở phía cổng làng, nơi tuyến mới tách khỏi tuyến cũ, vòng qua phía trong làng theo vệt cong đã phê duyệt. Hội đồng đo lại khoảng cách từ tim đường tới gốc cây gạo ở ba điểm trên vòng cung, kết quả khớp với thiết kế: điểm gần nhất vẫn giữ đúng khoảng cách tối thiểu hai mươi lăm mét. Chiều dài đoạn tuyến tăng thêm một trăm tám mươi mét so với phương án thẳng ban đầu, số liệu đo thực tế trùng với hồ sơ. Cao độ mặt đường, độ dốc dọc, độ dốc ngang đều đạt yêu cầu. Rãnh thoát nước chảy thông suốt, được thử bằng cách xả nước ở đầu rãnh và quan sát dòng chảy ra phía ruộng thấp, không có điểm đọng, không có điểm xói vào chân nền. Phần đất của hai hộ dân liên quan được hội đồng đối chiếu với hồ sơ bàn giao mặt bằng đã hoàn tất: hộ Nguyễn Văn Thắng, hộ Phạm Thị Nhàn, cùng phần đất vườn cụ Duệ hiến không tính đền bù. Tất cả đều có giấy tờ đầy đủ, không còn một khiếu nại nào tồn đọng.
Kinh phí cũng được đối chiếu trong buổi làm việc tại UBND xã sau phần kiểm tra hiện trường.
Tổng chi phí phát sinh do điều chỉnh thiết kế là bốn trăm mười hai triệu đồng, đúng con số đã phê duyệt, được quyết toán từ dự phòng phí của gói thầu và phần tài trợ của nhà thầu. Trong đó phần đóng góp của ông Trần Văn Kiên được ghi nhận trong phụ lục tài chính như một khoản tài trợ cho hạng mục tuyến cong và miếu thờ, không kèm điều kiện gắn tên. Hạng mục miếu thờ liệt sĩ, công trình phụ trợ văn hóa của dự án, được nghiệm thu riêng trong cùng buổi, với biên bản bàn giao cho thôn Xuân Đào quản lý. Ông Bảo đọc lại toàn bộ biên bản một lần, hỏi thêm Nam và đại diện xã mỗi người một câu về trách nhiệm quản lý khu bảo vệ gốc cây sau khi dự án kết thúc. Nhận được câu trả lời rõ ràng, rồi ông đặt bút ký vào biên bản nghiệm thu tổng thể.
Ngày ký trên biên bản là ngày ba mươi tháng Sáu năm 2026. Đúng hạn hợp đồng, không chậm một ngày.
- Tôi ký biên bản này với một ghi nhận riêng. Ông Bảo nói khi buổi làm việc sắp kết thúc, và ông đọc to dòng ghi chú ông vừa viết thêm vào phần ý kiến của hội đồng. - Đây là đoạn đường đặc biệt nhất của dự án. Đặc biệt không phải vì nó khó thi công nhất, mà vì nó là đoạn đường duy nhất trong sự nghiệp của hội đồng này phải đổi hướng để đi vòng qua một gốc cây có mười hai liệt sĩ nằm dưới rễ. Và việc đổi hướng ấy, sau cùng, làm cho cả con đường và ngôi làng đều tốt hơn. Hồ sơ của đoạn đường này sẽ được lưu trữ đầy đủ tại Ban quản lý dự án, kèm theo hồ sơ của miếu thờ.
Cả phòng họp vỗ tay ngắn gọn. Trưởng thôn Thành đứng dậy cảm ơn hội đồng, cảm ơn đơn vị thi công và đơn vị tư vấn. Rồi ông thông báo một việc nhỏ mà làng đã chuẩn bị sẵn cho buổi sáng hôm nay, một việc không có trong chương trình nghiệm thu chính thức nhưng cả hội đồng đều đồng ý dự.
Chiếc xe đầu tiên chạy qua đoạn đường cong sau nghiệm thu sẽ là xe của xã, chở các cụ cao niên của làng đi một vòng quanh gốc cây.
Đó là ý của cụ Duệ, được làng gọi vui là lễ khai đường theo cách của người già. Chiếc xe bảy chỗ của xã được rửa sạch từ tối hôm trước, ghế trong xe được trải một tấm vải mới. Cụ Duệ ngồi ở hàng ghế đầu, bên cạnh là hai cụ cao niên khác của làng, thầy Hảo ngồi ở hàng ghế sau cùng mấy cụ trong ban tế lễ của đình. Xe chạy rất chậm qua đoạn đường cong, vòng qua gốc cây gạo ở khoảng cách hai mươi lăm mét đúng như bản vẽ, đi hết vòng cung rồi quay lại điểm xuất phát ở cổng miếu. Dân làng đứng hai bên đường vỗ tay khi xe đi qua. Nam đứng ở điểm giữa vòng cung, nhìn chiếc xe chở những người già nhất làng chạy êm trên mặt đường mà anh đã vẽ lại bằng tất cả lương tâm nghề nghiệp của mình. Và anh hiểu buổi nghiệm thu hôm nay đã xong phần quan trọng nhất của nó ở lúc ấy, trước cả khi biên bản được đóng dấu.
Buổi chiều là thời gian của những cuộc chia tay.
Đức và đội thi công sẽ chuyển sang một công trình mới ở huyện bên ngay trong tuần sau. Nam tới lán trại, bắt tay từng người trong đội. Tú khoe bàn tay phải của anh đã lành hẳn, chỉ còn một vệt sẹo mờ ở chỗ khâu năm mũi ngày nào, và nói đùa rằng từ nay anh sẽ là người thợ cưa cẩn thận nhất huyện. Hậu bắt tay Nam rất chặt, nói rằng đoạn ghi âm cũ trong điện thoại, đoạn chỉ có tiếng gió và hoa rụng, anh đã xóa đi rồi, không phải vì sợ, mà vì giờ anh thấy không cần giữ nó nữa. Làng đã có bia, có miếu, có hồ sơ, không cần một đoạn ghi âm mờ mịt để nhớ các chị nữa. Bộ đi lại đã gần như bình thường, chỉ còn hơi tập tễnh khi trời trở mưa, ông nói sẽ ở lại làng thêm vài hôm giúp thôn dựng nốt phần hàng rào mới quanh khu bảo vệ rồi mới theo đội đi.
Kiên ở lại làng thêm một ngày, để dự bữa cơm chia tay ở đình vào buổi tối.
Bữa cơm đơn giản, do các bà trong làng nấu, đội thi công và đại diện xã cùng ngồi ở sân đình dưới bóng cây của đình, cách gốc cây gạo không xa. Kiên ngồi ở mâm giữa, cạnh cụ Duệ và Đức, ăn uống ít, nói cũng ít, nhưng khi cụ Duệ nâng chén trà thay rượu, nói một câu chúc đội thi công đi làm ở nơi mới được bình an và làm đâu tử tế đấy. Kiên đứng dậy, nâng chén của mình bằng hai tay, đáp lại rằng ông sẽ mang theo bài học của làng Xuân Đào tới mọi công trường sau này: trước khi đặt một nhát cuốc xuống đất của người ta, phải hỏi cho rõ dưới đất ấy có những ai.
Buổi chia tay riêng của anh diễn ra lặng lẽ, không nằm trong chương trình của ngày nghiệm thu.
Anh đi một mình ra gốc cây gạo, lần cuối cùng trong vai kỹ sư phụ trách đoạn đường này. Anh đứng trong lối đi nhỏ dành cho người quản lý ở hàng rào bảo vệ, nhìn thân cây cao hai mươi tám mét, tán cây xanh rợp trong nắng cuối tháng Sáu. Vệt sẫm trên thân ở độ cao một mét tư là dấu tích duy nhất còn lại của một nhát rìu. Anh lấy từ trong túi ra một nén hương, châm lửa, cắm vào bát hương đá cũ ở gốc cây. Bát hương đá này là nơi anh gặp cây gạo lần đầu tiên, trong ngày đầu về khảo sát, khi cây trong hồ sơ của anh chỉ là chướng ngại giải phóng mặt bằng số bảy. Một vật cản trên tim đường thẳng cần phải đốn bỏ để dự án kịp tiến độ. Anh đứng trước bát hương ấy một lúc lâu, không khấn dài, chỉ nói thầm trong đầu một lời cảm ơn và một lời hứa mà anh đã nói với cụ Duệ từ hôm nhận bản danh sách chép tay: tháng Ba năm sau, anh sẽ trở về.
Khi Nam quay ra, xe của đơn vị đã chờ ở đầu đoạn đường cong để đưa anh về thị trấn, nơi anh sẽ bàn giao nốt giấy tờ trước khi nhận dự án mới ở tỉnh khác. Anh lên xe, xe lăn bánh chậm qua đoạn đường cong, vòng qua gốc cây gạo ở khoảng cách hai mươi lăm mét đúng như thiết kế của chính anh. Qua cửa kính, Nam nhìn thấy cụ Duệ đứng ở cổng miếu, tay chống gậy, tay kia giơ lên vẫy chào, bóng cụ nhỏ dưới tán cây lớn và mái miếu mới. Anh giơ tay vẫy lại, cho tới khi xe qua hết vòng cung và gốc cây khuất dần sau rặng tre đầu làng.
Hoa gạo năm nay đã hết mùa từ lâu. Trên tán cây chỉ còn lá xanh và những quả non bắt đầu hình thành cho mùa sau. Nhưng Nam biết, tới tháng Ba năm sau, cây sẽ lại nở đỏ rực như năm nay, như mọi năm trong bảy mươi sáu năm qua. Và lần này, dưới gốc cây ấy sẽ có một miếu thờ khói hương đầy đủ, một tấm bia khắc đủ mười hai cái tên, và một người kỹ sư từ xa trở về thắp hương, đi trên chính đoạn đường cong mà mình đã vẽ.