MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 10: Cái tên không ai chịu nói

Tối mười bốn tháng bảy, nhà cụ Hoàng Văn Kính có hai vị khách tới hỏi chuyện cũ của giếng cổ. Một là Phạm Thu Hằng, người ghi chép của xã, tay vẫn cầm…

Nội dung chương

Tối mười bốn tháng bảy, nhà cụ Hoàng Văn Kính có hai vị khách tới hỏi chuyện cũ của giếng cổ. Một là Phạm Thu Hằng, người ghi chép của xã, tay vẫn cầm cuốn sổ tay đã theo cô suốt bốn ngày qua. Người còn lại là Nguyễn Thị Mai, hai mươi tám tuổi, cháu cố họ Nguyễn trong làng, hiện làm việc tại phòng văn hóa thị xã Sơn Tây. Mai về làng từ buổi chiều, sau khi nghe phong thanh ở cơ quan và ở xã rằng giếng cổ đầu làng có chuyện, rằng họ Nguyễn nhà mình có thể dính dáng tới chuyện cũ của giếng mà lớp trẻ trong họ chưa ai được nghe kể rõ ràng.

Cụ Kính tiếp hai cô ở gian nhà ngoài, trên chiếc chõng tre quen thuộc. Cụ pha ấm chè mới, rót ra ba chén, rồi ngồi nghe Mai trình bày lý do tới thăm trước. Mai nói thẳng, không vòng vo: cô là người họ Nguyễn, cô nghe người già trong họ xì xào mấy hôm nay mỗi khi nhắc tới giếng cổ thì lại nhìn nhau mà im. Cô muốn biết chuyện cũ đó là chuyện gì, và nếu họ Nguyễn có liên quan thật, cô muốn là người trong họ đầu tiên được nghe từ miệng người giữ sổ đền của làng, thay vì nghe tin đồn ngoài quán nước.

Hằng ngồi bên, mở sổ tay, xin phép cụ cho ghi lại buổi nói chuyện này vào hồ sơ, ghi rõ ai có mặt, ngày giờ, và những điều được nói ra ở mức nào. Cụ Kính gật đầu, bảo cứ ghi, ghi đúng mức cụ nói, không thêm, không suy ra. Rồi cụ đứng dậy, vào buồng trong, mở tủ gỗ lấy cuốn sổ đền bìa vải nâu đã theo cụ mấy chục năm, mang ra đặt lên chõng trước mặt hai cô.

Đây không phải lần đầu Hằng thấy cuốn sổ đền, nhưng là lần đầu cô được nhìn cụ mở nó ra ở một trang cụ đã đánh dấu sẵn bằng một sợi chỉ đỏ kẹp giữa hai trang giấy ố vàng. Cụ lật đúng tới trang đó, đưa tay vuốt phẳng mặt giấy, rồi để cả hai cô cùng nhìn thấy những dòng chữ viết tay của các đời thủ từ trước, chữ đã nhòe ở vài chỗ nhưng hàng chữ chính vẫn đọc được.

Trang đó ghi về lệ dẫn vong của làng dành cho những người chết oan trong giếng khơi mà hồn chưa đi được. Cụ đọc chậm rãi mấy ý chính cho hai cô nghe: khi đã ghi đủ số đêm hiện tượng và đã rõ căn nguyên, làng sẽ lập đàn bên miệng giếng. Thả một sợi chỉ ngũ sắc dài chạm đáy làm đường dẫn, để hồn men theo sợi chỉ mà lên, rời giếng trong lễ cầu siêu, thay vì ở lại mặt nước kéo người thế mạng. Cụ nói rõ đây mới chỉ là lệ ghi trong sổ, là con đường sẽ phải đi nếu mọi điều kiện sau này đều khớp, chứ chưa phải việc sẽ làm ngay trong những ngày tới.

Mai nghe tới sợi chỉ ngũ sắc thì hỏi cụ đã từng thấy ai làm lễ này chưa. Cụ lắc đầu, nói đời cụ chưa từng phải dùng tới lệ này, đời người thủ từ trước cụ cũng chưa, lệ này nằm trong sổ đền lâu hơn tuổi của bất cứ người nào còn sống trong làng. Nó được giữ lại như người ta giữ một chiếc chìa khóa cho một ổ khóa tưởng sẽ không bao giờ phải mở, vậy mà nay. Sau hai đêm gàu kêu và một người suýt lao xuống giếng, chiếc chìa khóa đó bỗng trở thành thứ phải nhắc tới trong một buổi tối tại nhà người giữ đền.

Cụ Kính gấp trang sổ tới một đoạn khác, những dòng ghi chép cũ hơn về chính giếng cổ đầu làng, rồi cụ nói điều mà cả hai cô chờ đợi suốt buổi tối, nói thành lời rõ ràng lần đầu tiên trong toàn bộ vụ việc.

- Sổ này và lệ làng còn nhớ một chuyện. Mùa đói năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, giếng này từng có một cô gái làng mình chết oan ở đây. Người ấy chết oan thật, oan tới mức hồn không đi được, ở lại dưới giếng từ đó tới nay.

Mai ngồi lặng đi. Hằng dừng bút một nhịp rồi ghi tiếp, ghi nguyên từng chữ. Căn phòng nhỏ im lặng tới mức nghe rõ tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ cũ treo trên vách và tiếng dế kêu ngoài sân. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, một cô gái làng mình, chết oan ở giếng cổ: ba chi tiết đó ghép lại với câu nói chiều qua của cụ về người chết vào năm đói nhất. Và với nửa câu hôm trước về thứ của người chết còn ở dưới đáy giếng, thành một bức tranh đã rõ hình hơn nhiều, dù vẫn còn thiếu điều quan trọng nhất là tên tuổi.

Cụ nói tiếp, giọng chậm hơn, như người đang cân nhắc từng chữ trước khi nói ra.

- Và dưới đáy giếng, sâu mười lăm mét như các con vừa đo hôm qua, còn một vật bằng bạc của cô ấy. Vật đó chưa lên được, nên người cũng chưa đi được. Chuyện này khớp với câu tao đã nói với con Hằng hôm trước, hôm nay tao nói rõ thêm một mức cho hai đứa biết: vật đó bằng bạc.

Hằng ghi dòng đó vào sổ, gạch chân chữ bằng bạc. Cô nhớ ngay tới chi tiết cài tóc ánh bạc mà ba nhân chứng kể khớp nhau trong buổi sáng nay, một ánh bạc lóe lên trên tóc của khuôn mặt dưới mặt nước. Cô định nói ra sự trùng khớp đó, nhưng rồi cô giữ lại trong lòng, chỉ ghi thêm một dòng chú thích riêng cho mình ở cuối trang: đối chiếu chi tiết ánh bạc trong lời chứng ngày mười bốn tháng bảy. Việc nối hai manh mối lại với nhau thành kết luận là việc còn sớm; lúc này, mỗi manh mối phải đứng riêng trong hồ sơ, sạch và rõ, chờ tới khi có thêm căn cứ đủ mạnh để nối chúng lại trước mặt cả làng.

Mai là người lên tiếng trước, giọng cô hơi run, không phải vì sợ, mà vì linh cảm họ nhà mình đang đứng rất gần câu chuyện này.

- Thưa cụ, cô gái đó tên là gì ạ? Có phải người họ Nguyễn nhà con không?

Cụ Kính nhìn Mai hồi lâu, ánh mắt của một người già nhìn một người trẻ trong họ mà cụ biết rõ gia phả. Rồi cụ khép cuốn sổ đền lại, đặt hai tay lên bìa sổ, và lắc đầu chậm rãi.

- Tên của cô ấy, tao biết. Nhưng tên ấy không phải do tao nói ra đầu tiên. Tên một người chết oan, bị giấu đi bao nhiêu năm, phải để người nhà của cô ấy tự nói ra trước, trước bàn thờ tổ, trước mặt họ hàng. Người ngoài như tao mà nói trước, thì dù có đúng, cũng thành lời đồn, làm khổ thêm cho cả người chết lẫn người sống trong họ.

Mai cúi đầu, hai tay nắm chặt vào nhau. Cô không gặng hỏi nữa. Cô hiểu ý cụ: nếu cô gái đó đúng là người họ Nguyễn, thì việc gọi tên cô ấy trở lại là việc của họ Nguyễn. Phải được nói ra bởi chính người trong họ, ở nơi trang trọng, chứ không phải trong một buổi hỏi chuyện buổi tối ở nhà người giữ đền. Cô chỉ xin cụ một điều: khi nào tới lúc họ nhà cô phải đối diện với chuyện này, cụ sẽ có mặt và xác nhận những gì sổ đền ghi là thật. Cụ gật đầu, hứa chắc chắn.

Buổi nói chuyện kết thúc khi đêm đã khuya. Cụ Kính cất cuốn sổ đền trở lại tủ gỗ, khóa cẩn thận như mọi lần. Hằng ghi dòng cuối vào sổ tay của mình: ngày mười bốn tháng bảy, tại nhà cụ thủ từ, mốc năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, giới tính và án oan của người dưới giếng đã được xác nhận bằng lời người giữ sổ đền. Dưới đáy giếng còn một vật bằng bạc của cô ấy; lệ dẫn vong bằng sợi chỉ ngũ sắc đã được mở ra xem lại; tên tuổi cụ thể của cô gái vẫn được giữ kín, chờ người nhà của cô tự nói ra trước.

Mai đứng ở cổng nhà cụ hồi lâu trước khi ra về, nhìn về phía đầu làng tối om, nơi giếng cổ nằm sau hai vòng dây chăng và tấm biển cấm. Cô nói khẽ với Hằng, đủ cho hai người nghe, rằng từ ngày mai cô sẽ về hỏi lại cha mình và giở lại cuốn gia phả họ Nguyễn mà bao năm nay cô chỉ nhìn thấy bìa, chưa từng được đọc kỹ bên trong. Hằng gật đầu, không nói thêm, vì cô biết hành trình của cái tên bị giấu đó từ nay sẽ đi qua chính người trong họ, đúng như lời cụ Kính vừa dặn.

Trước khi hai cô ra về, cụ Kính còn dặn thêm một việc cho những ngày sắp tới. Việc truy lại chuyện cũ phải đi bằng sổ sách và lời người trong họ, từng bước một, không được biến thành chuyện bàn tán ở quán nước hay trên mạng. Vì mỗi lời đồn sai lệch lúc này đều làm việc gọi tên người chết oan thêm khó gấp bội. Cụ bảo Hằng cứ tiếp tục ghi chép như mấy ngày qua, còn Mai, nếu muốn giúp, thì việc đầu tiên và quý nhất là về nhà hỏi lại gia phả họ mình một cách đàng hoàng, có cha cô và người lớn trong họ cùng ngồi nghe.

Mai nhận lời dặn đó như một nhiệm vụ của chính mình. Cô nói cô làm ở phòng văn hóa thị xã, nghề của cô vốn là giữ gìn tư liệu của các làng, vậy mà chuyện của chính họ nhà mình, ở chính làng mình, cô lại là người ngoài cuộc tới tận hôm nay. Lời nói đó không có ý trách ai, chỉ có sự áy náy rõ ràng của một người trẻ vừa phát hiện ra một khoảng trống lớn trong hiểu biết của mình về gia đình.

Hằng cũng hứa với cụ sẽ chuyển toàn bộ ghi chép bốn ngày qua thành một bản hồ sơ gọn, nộp cho xã và giữ một bản sao trong sổ tay của mình. Để từ nay mọi lời kể mới về giếng cổ đều có chỗ đối chiếu, tránh việc mỗi người nhớ một kiểu. Cụ gật đầu hài lòng, bảo đó chính là cách người làng tự bảo vệ mình trước tin đồn, bằng giấy trắng mực đen và những dòng ghi có ngày giờ rõ ràng.

Đêm đó, trước khi đi ngủ, cụ Kính ngồi một mình bên cuốn sổ nhỏ của riêng mình, ghi lại buổi nói chuyện tại nhà, ghi rõ mình đã nói tới mức nào và đã giữ lại điều gì chưa nói. Cụ viết dòng cuối chậm rãi: cái tên vẫn chưa được nói ra, nhưng từ đêm nay, nó đã không còn là bí mật của riêng người giữ đền nữa.

Chương khác

Xem thêm