MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 16: Bà Mão đóng cửa cài then
Ngày mười sáu tháng bảy, Nguyễn Thị Mai đi bộ qua ngõ giữa làng để tới nhà bà Phạm Thị Mão. Cô đi một mình theo đúng lời dặn của cụ Hoàng Văn Kính từ tối…
Nội dung chương
Ngày mười sáu tháng bảy, Nguyễn Thị Mai đi bộ qua ngõ giữa làng để tới nhà bà Phạm Thị Mão. Cô đi một mình theo đúng lời dặn của cụ Hoàng Văn Kính từ tối hôm trước. Cụ nói bà Mão là người già nhất làng còn sống, năm nay đã chín mươi tuổi. Cụ nói nếu họ Nguyễn muốn hỏi chuyện cũ của giếng, thì bà Mão là một trong số rất ít người còn nhớ được chuyện năm đói.
Mai mang theo một túi quả nhỏ và cuốn sổ tay của mình. Cô không mang theo máy ghi âm. Cụ Kính đã dặn trước rằng người già trong làng không thích bị ghi âm khi kể chuyện nhà người khác. Cô chỉ được ghi chép lại bằng tay sau khi đã xin phép, và chỉ ghi những gì bà đồng ý cho ghi.
Nhà bà Mão nằm sâu trong ngõ giữa, sau một hàng rào tre đã ngả màu theo năm tháng. Cánh cổng gỗ mở hé khi Mai tới nơi. Bà Mão đang ngồi trên chiếc chõng ngoài hiên, tay cầm quạt nan phe phẩy chậm rãi trong cái nắng oi ả của buổi chiều hè. Bà ngẩng lên nhìn Mai hồi lâu rồi mới nhận ra cô là cháu cố họ Nguyễn trong làng.
- Con là con gái ông Hậu phải không. Vào đây ngồi với bà một lúc.
Mai chào bà, đặt túi quả lên góc chõng và ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cạnh. Cô nói rõ lý do mình tới thăm hôm nay. Cô nói cụ Kính bảo cô tới hỏi bà về chuyện giếng cổ năm xưa. Cô nói họ Nguyễn nhà cô đang muốn tìm hiểu chuyện cũ liên quan tới một cô gái chết oan trong mùa đói năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm.
Cái quạt nan trên tay bà Mão dừng lại ngay khi Mai nhắc tới năm đó. Bà nhìn ra ngoài ngõ một lúc lâu mà không nói gì. Sắc mặt bà đổi khác hẳn so với lúc đón khách ban nãy. Đôi mắt già nua của bà như nhìn về một nơi rất xa ngoài con ngõ nhỏ trước nhà.
Mai ngồi im và chờ. Cô biết mình vừa chạm vào một vùng ký ức mà người già trong làng đã giấu kín suốt nhiều chục năm. Cô không thúc giục bà trả lời ngay. Cô rót một chén nước từ ấm chè trên chõng và đặt nhẹ xuống trước mặt bà.
Bà Mão cầm chén nước lên mà tay hơi run. Bà uống một ngụm nhỏ rồi đặt chén xuống. Giọng bà khi lên tiếng lại rất khẽ, như người đang kể một chuyện chỉ nên nói cho một người nghe.
- Năm đói đó bà mới chín tuổi. Bà nhớ ít chuyện của người lớn lắm. Nhưng có một người bà không quên được. Đó là cô bạn hay chơi với bà ở đầu làng ngày đó.
Mai mở sổ tay ra và xin phép bà cho ghi lại. Bà gật đầu chậm rãi. Cô ghi dòng đầu tiên của buổi nói chuyện hôm nay. Nhân chứng Phạm Thị Mão, chín mươi tuổi, chín tuổi vào năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, bạn chơi thuở nhỏ của cô gái liên quan tới giếng cổ.
Bà kể cô bạn đó lớn hơn bà nhiều tuổi, đã là một thiếu nữ trong làng năm đó. Bà nhớ cô bạn hay dắt bà ra đầu làng chơi và cho bà những phần quà quê nhỏ nhặt. Bà nhớ nhất là mái tóc của cô bạn đó, luôn được búi gọn gàng mỗi khi ra khỏi nhà.
Rồi bà nói một câu làm tay Mai khựng lại trên trang sổ.
- Nó vẫn cài một chiếc cài tóc bằng bạc của mẹ nó để lại. Đi đâu nó cũng cài chiếc đó trên tóc. Nó bảo đó là của quý nhất của nó.
Mai ghi nguyên câu đó và gạch chân cụm từ cài tóc bằng bạc hai lần. Cô nhớ ngay tới chi tiết ánh bạc trên tóc mà ba nhân chứng của đêm đầu tiên đã kể khớp nhau cho Hằng nghe. Cô nhớ tới lời cụ Kính nói dưới đáy giếng còn một vật bằng bạc của cô gái chết oan. Ba manh mối từ ba nguồn khác nhau giờ đang gặp nhau trên cùng một trang sổ của cô.
Cô cố giữ giọng mình thật bình tĩnh khi hỏi tiếp một câu ngắn.
- Thưa bà, chiếc cài tóc bằng bạc đó về sau thế nào ạ?
Bà Mão không trả lời câu hỏi đó. Tay bà bắt đầu run rõ hơn trên cán quạt nan. Bà nhìn xuống đôi tay già nua của mình một lúc lâu. Rồi bà đứng dậy chậm rãi, vịn vào cột hiên để giữ thăng bằng, và đi thẳng ra phía cổng nhà.
Mai ngơ ngác đứng dậy theo. Cô tưởng bà ra cổng để nhìn ai ngoài ngõ. Nhưng bà Mão đưa tay kéo cánh cổng gỗ lại. Bà gài chiếc then gỗ ngang cổng bằng đôi tay run rẩy của mình. Tiếng then gỗ sập xuống vang lên khô khốc trong buổi chiều yên tĩnh của ngõ giữa làng.
Bà quay vào hiên, ngồi xuống chõng và nói với Mai bằng giọng đã đổi hẳn.
- Hôm nay bà mệt rồi. Con về đi. Chuyện năm đói không phải chuyện hỏi một buổi là xong được đâu.
Mai cúi đầu nhận lời và không gặng hỏi thêm một câu nào nữa. Cô hiểu cánh cổng vừa đóng lại không chỉ đóng với riêng cô. Nó đóng lại trước một câu chuyện lớn hơn chuyện ma ở giếng cổ rất nhiều. Người già trong làng không sợ hồn dưới giếng bằng sợ sự thật của hai họ năm xưa, khi sự thật đó bị khơi lại trước mặt con cháu.
Cô thu dọn sổ tay và đứng dậy chào bà ra về. Khi cô bước ra tới thềm hiên, cô nghe thấy một âm thanh rất khẽ từ trong buồng của bà Mão vọng ra. Đó là tiếng khóc nén lại của một người già. Tiếng khóc đó nhỏ tới mức nếu cô không đứng yên một nhịp, cô đã bỏ qua nó giữa tiếng ve kêu ngoài ngõ.
Mai đứng yên ở thềm thêm một lúc. Cô không quay vào buồng. Cô biết bà Mão cần được khóc một mình với ký ức vừa bị đánh thức chiều nay. Cô chỉ nói vọng vào trong nhà một câu ngắn gọn trước khi bước ra khỏi sân.
- Con cảm ơn bà. Khi nào bà thấy khỏe hơn, con xin phép lại tới thăm bà.
Không có tiếng đáp lại từ trong buồng. Chỉ có tiếng khóc khẽ vẫn còn nghe được thêm một lúc nữa rồi tắt dần. Mai bước ra khỏi ngõ giữa với cuốn sổ tay nắm chặt trong tay. Trang sổ mới ghi của cô chỉ có vài dòng ngắn ngủi. Nhưng một dòng trong đó đã đủ làm thay đổi toàn bộ cách họ Nguyễn sẽ phải nhìn vào chuyện cũ của nhà mình.
Chiều hôm đó, Mai ghé qua nhà cụ Kính để báo lại kết quả buổi thăm. Cô đọc cho cụ nghe nguyên câu bà Mão nói về chiếc cài tóc bằng bạc. Cụ Kính ngồi im nghe hết rồi mới gật đầu chậm rãi.
- Thế là manh mối cài tóc bạc là thật. Không phải lời đồn của lớp trẻ các con tự nghĩ ra nữa. Người sống cùng thời với cô ấy đã tự miệng xác nhận điều đó rồi.
Mai hỏi cụ vì sao bà Mão lại đóng cửa cài then ngay giữa buổi nói chuyện. Cụ thở dài và nói người già trong làng sợ nhất là phải tự miệng kể lại chuyện hai họ năm xưa. Chuyện đó dính tới nợ nần, ép gả, thể diện và cái chết của một cô gái trẻ. Nó nặng hơn chuyện ma gấp nhiều lần. Bà Mão đóng cửa là vì bà chưa sẵn sàng mở lại cánh cửa ký ức đó trước mặt con cháu họ Nguyễn.
Trên đường từ nhà cụ Kính về nhà mình, Mai đi ngang qua đầu làng và dừng lại từ xa nhìn giếng cổ. Dây chăng và biển cấm vẫn còn nguyên ở đó trong nắng chiều. Tổ trực buổi chiều đang ngồi ghi sổ ở điểm trực như mọi ngày. Cô đứng nhìn miệng giếng xếp đá ong một lúc lâu. Cô nghĩ tới cô bạn của bà Mão, một thiếu nữ từng cài chiếc cài tóc bằng bạc của mẹ để lại trên tóc mỗi ngày.
Cô nghĩ tới việc một vật nhỏ như thế có thể nằm dưới đáy giếng sâu mười lăm mét suốt mấy chục năm mà không ai trong họ nhà cô hay biết. Cô nghĩ tới cha mình, ông Nguyễn Văn Hậu, người giữ bàn thờ tổ họ Nguyễn và giữ cuốn gia phả của họ. Cô tự hỏi cha mình biết được bao nhiêu về cô gái đó. Cô tự hỏi vì sao người lớn trong họ chưa bao giờ kể cho con cháu nghe dù chỉ một câu ngắn về người con gái ấy.
Về tới nhà, Mai vào thẳng gian thờ của họ Nguyễn. Cô nhìn lên bàn thờ tổ với những bài vị xếp theo thứ tự các đời. Cô đếm thầm các đời từ trên xuống và dừng lại ở khoảng giữa, nơi lẽ ra phải có thêm một người con gái của đời trước nữa. Trên bàn thờ không có bài vị nào dành cho một cô gái trẻ mất sớm cả. Khoảng trống đó làm cô thấy lạnh người hơn cả câu chuyện ở giếng cổ.
Cô quyết định chưa hỏi cha mình ngay trong tối nay. Cụ Kính đã dặn việc gọi tên người chết oan phải đi từng bước đàng hoàng. Bà Mão vừa mới đóng cửa cài then trước mặt cô chiều nay. Nếu cô về nhà chất vấn cha mình ngay lúc này, cô có thể làm cánh cửa thứ hai đóng lại trước khi nó kịp mở ra. Cô cần một bằng chứng giấy tờ trong tay trước đã. Bằng chứng đó nằm trong cuốn gia phả họ Nguyễn mà cha cô đang giữ.
Đêm đó Mai nằm trằn trọc rất lâu mới ngủ được. Cô nghĩ về tiếng khóc khẽ của bà Mão sau cánh cửa buồng. Cô nghĩ về chiếc cài tóc bằng bạc được một nhân chứng chín mươi tuổi nhắc lại bằng chính miệng mình. Cô biết từ ngày mai, việc của cô không còn là nghe kể chuyện cũ nữa. Việc của cô là tìm cho ra trang giấy đã mất trong chính cuốn sách của họ nhà mình.
Lời dặn của cụ Kính lúc cô rời nhà cụ vẫn còn vang trong đầu cô suốt đêm đó. Cụ dặn cô giữ kỹ trang sổ ghi lời bà Mão chiều nay. Cụ nói manh mối cài tóc bạc từ nay đã là một dữ kiện có nhân chứng sống xác nhận. Nó sẽ là sợi dây đầu tiên để họ Nguyễn lần ra toàn bộ câu chuyện bị giấu trong gia phả và trong trí nhớ của người già.