MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 18: Mặt nước cười lúc một giờ
Đêm mười sáu rạng sáng mười bảy tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính nhận ca trực chính ở giếng cổ đầu làng. Người trực cùng cụ đêm nay là Phạm Thu Hằng. Cô…
Nội dung chương
Đêm mười sáu rạng sáng mười bảy tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính nhận ca trực chính ở giếng cổ đầu làng. Người trực cùng cụ đêm nay là Phạm Thu Hằng. Cô không có tên trong lịch trực chính thức của xã. Cô xin phép cán bộ Nguyễn Văn Dũng được ngồi một đêm trọn tại điểm trực để ghi chép đầy đủ một đêm gàu kêu từ đầu tới cuối.
Dũng đồng ý với điều kiện hai người phải tuân thủ đúng lệ đã chốt cho mọi ca trực. Ngồi ở điểm trực ngoài dây chăng. Chỉ nghe và quan sát qua camera khi cần. Tuyệt đối không bước qua dây chăng và không cúi nhìn xuống mặt nước trong bất cứ hoàn cảnh nào. Hằng ký vào sổ phân ca như một người trực thực thụ rồi mới ra điểm trực cùng cụ Kính lúc trời vừa tối hẳn.
Đêm thứ năm của hiện tượng bắt đầu bằng sự yên tĩnh quen thuộc của những đêm trước. Điểm trực sáng một bóng đèn vàng nhỏ. Camera trên cột điện đầu ngõ chớp điểm sáng đều đặn hướng về miệng giếng. Hai vòng dây chăng nằm im trong bóng tối. Gàu sắt treo trên giá gỗ không nhúc nhích suốt nhiều giờ liền.
Cụ Kính pha một ấm chè mới và rót cho Hằng một chén. Cụ nói đêm trực dài nhất là khoảng thời gian trước một giờ sáng. Đó là lúc người trực dễ buồn ngủ nhất và cũng dễ nảy ra ý nghĩ muốn tới gần giếng xem thử nhất. Cụ nói lệ ngồi quay mặt chéo và ghi sổ theo giờ ra đời chính là để giữ người trực qua được khoảng thời gian nguy hiểm đó.
Hằng mở sổ trực đêm nay và ghi chép theo từng mốc giờ như cụ dặn. Mười giờ đêm, không hiện tượng. Mười một giờ đêm, dây chăng rung nhẹ một lần vì gió, gàu vẫn im. Mười hai giờ đêm, cả đầu làng chìm trong im lặng, chỉ còn tiếng côn trùng và tiếng chó sủa xa từ ngõ cuối làng vọng lại.
Trong lúc chờ đợi, cụ Kính kể cho Hằng nghe thêm về những đêm trực đầu tiên của đời cụ ở đền Mông Phụ. Cụ nói người giữ đền không chỉ giữ chìa khóa và sổ sách. Người giữ đền giữ cả sự bình tĩnh cho cả làng trong những đêm có chuyện lạ. Nếu người trực hoảng loạn trước, cả làng sẽ hoảng loạn theo ngay sáng hôm sau.
- Việc của mình đêm nay không phải là bắt ma. Việc của mình là ngồi yên, nghe cho rõ, ghi cho đúng. Sáng mai làng sẽ sống bằng những dòng chữ mình ghi đêm nay.
Hằng gật đầu và ghi lại câu nói đó vào lề sổ tay riêng của mình. Cô hiểu vì sao cụ được cả làng tin cậy trong vụ việc này. Cụ không hứa hẹn điều gì vượt quá lệ cũ. Cụ chỉ làm đúng từng việc nhỏ nhất, đêm này qua đêm khác, cho tới khi bức tranh toàn cảnh tự hiện ra từ những dòng ghi chép trung thực.
Đồng hồ trên tay Hằng chỉ mười hai giờ năm mươi phút. Cụ Kính đặt chén chè xuống và ngồi thẳng lưng lên. Cụ ra hiệu cho Hằng chuẩn bị bút và mở sẵn trang ghi giờ đặc biệt trong sổ trực. Cả hai người cùng hướng sự chú ý về phía miệng giếng trong bóng tối, dù không ai nhìn xuống mặt nước.
Đúng một giờ sáng, tiếng kêu bắt đầu. Gàu sắt tự đung đưa trên giá gỗ và cọ vào thành đá ong kêu rột rột. Âm thanh đêm nay khác với những đêm trước ở một điểm mà cả hai người trực đều nhận ra ngay trong những nhịp đầu tiên. Nó đều hơn. Nó chậm hơn. Nó kéo dài từng nhịp như có người đang ngồi ngay trên miệng giếng và đung đưa chiếc gàu theo một nhịp tay thong thả.
Hằng ghi vào sổ trực dòng đầu tiên của mốc một giờ sáng. Gàu tự kêu, nhịp đều và chậm hơn các đêm trước. Cô ngẩng lên nhìn cụ Kính để xác nhận cảm nhận của mình. Cụ gật đầu khẽ và nói nhỏ đủ cho cô nghe.
- Ghi thêm một dòng nữa đi con. Đêm nay tiếng kêu dài hơn. Như người dưới đó biết làng đã bắt đầu hỏi tới chuyện của mình rồi.
Cô ghi nguyên nhận xét đó vào sổ trực, ghi rõ đây là lời của cụ thủ từ trong ca trực. Cô không thêm suy đoán của riêng mình vào dòng ghi này. Nhưng trong lòng cô, nhận xét của cụ khớp một cách kỳ lạ với những gì đã diễn ra trong hai ngày qua. Bà Mão đã nhắc tới chiếc cài tóc bằng bạc. Mai đã bắt đầu tìm về gia phả họ Nguyễn. Lớp trẻ của làng đang lần đầu tiên hỏi chuyện cũ một cách nghiêm túc thay vì chỉ sợ hãi hiện tượng ban đêm.
Tiếng gàu kêu kéo dài hơn hẳn các đêm trước thật. Hằng đếm thầm số nhịp cọ vào đá ong trong lúc ghi sổ. Khi tiếng kêu tắt hẳn, cô nhìn lại đồng hồ và ghi giờ kết thúc vào sổ. Đêm thứ năm đã qua với thời lượng kêu dài nhất kể từ đêm đầu tiên tới nay. Không ai trong ca trực bị tác động. Không ai bước qua dây chăng. Camera trên cột điện ghi lại toàn bộ quá trình như đêm thứ tư.
Sau khi hiện tượng kết thúc, cụ Kính ngồi im lặng một lúc lâu bên cuốn sổ trực. Rồi cụ nói với Hằng một quyết định mà cụ đã cân nhắc suốt mấy đêm qua.
- Từ ngày mai, tao sẽ cho lớp trẻ đi hỏi chuyện cũ một cách đường hoàng. Không hỏi lén lút từng người nữa. Hỏi qua gia phả, qua người già, qua sổ sách của hai họ. Người già trong làng giấu mãi thì người dưới giếng này không bao giờ được gọi đúng tên.
Hằng hỏi cụ vì sao cụ chọn thời điểm này để mở tuyến hỏi chuyện cũ. Cụ nói vì tiếng gàu đêm nay đã cho cụ một dấu hiệu rõ ràng. Người dưới giếng đang chờ được hỏi tới. Làng càng giấu, tiếng kêu càng dài ra. Làng càng hỏi đúng người và đúng cách, con đường lo hậu sự cho người chết oan mới càng sớm mở ra trước mắt mọi người.
Cô ghi quyết định đó vào sổ trực như một ý kiến chính thức của người giữ đền. Cô cũng ghi vào sổ tay riêng một dòng cho chính mình. Từ ngày mười bảy tháng bảy, tuyến truy vết chuyện năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm sẽ đi vào giai đoạn hỏi công khai trong nội bộ hai họ liên quan. Người dẫn đầu phía họ Nguyễn là Nguyễn Thị Mai. Người ghi chép và đối chiếu là chính cô. Người xác nhận lệ cũ và sổ đền là cụ Kính.
Trong phần còn lại của ca trực, cụ Kính cho Hằng xem lại cách cụ ghi sổ đền về những đêm vừa qua. Cụ mở cuốn sổ nhỏ mang theo và chỉ cho cô từng dòng ghi vắn tắt của mình. Mỗi đêm một dòng. Mỗi dòng có giờ kêu, giờ tắt và một nhận xét ngắn về nhịp kêu. Cụ nói sổ của xã ghi để quản lý người trực. Sổ của đền ghi để sau này người giữ đền kế tiếp hiểu được hiện tượng đã đi qua những giai đoạn nào.
Hằng đối chiếu sổ đền của cụ với sổ trực của xã trong những đêm đầu. Các mốc giờ khớp nhau hoàn toàn. Chỉ có phần nhận xét là khác. Sổ xã ghi khô khan bằng ngôn ngữ biên bản. Sổ đền ghi bằng ngôn ngữ của người giữ lệ, ngắn gọn mà chứa nhiều tầng nghĩa. Cô xin phép cụ chép lại phần nhận xét của sổ đền vào sổ tay riêng của mình để sau này đối chiếu khi viết hồ sơ tổng hợp.
Cụ đồng ý và còn dặn thêm một điều về cách ghi chép chuyện tâm linh của làng. Cụ nói ghi chuyện này phải ghi hai lớp tách bạch. Lớp thứ nhất là điều mắt thấy tai nghe được, ai cũng kiểm chứng được. Lớp thứ hai là cảm nhận và lệ cũ của người giữ đền, phải ghi rõ là lời của ai và trong hoàn cảnh nào. Trộn hai lớp đó vào nhau là cách nhanh nhất làm một hồ sơ mất hết giá trị trước mặt cả làng.
Hằng ghi lời dặn đó vào đầu cuốn sổ tay mới của mình như một nguyên tắc làm việc. Cô nhận ra những ngày vừa qua cô đã vô thức làm đúng nguyên tắc này trong các biên bản của xã. Tách lời chứng của nạn nhân khỏi nhận xét của cụ Kính. Tách kết quả kiểm tra giếng nhà dân khỏi suy đoán về nguyên nhân. Chính sự tách bạch đó làm hồ sơ của làng đứng vững trước tin đồn mỗi ngày một lớn ngoài quán nước.
Cụ Kính còn kể thêm cho cô nghe về một đêm trực rất xa trong quá khứ của làng. Đó là đêm làng canh một người chết đuối ở khúc sông ngoài đồng nhiều chục năm trước. Cụ nói ngày đó chưa có camera, chưa có sổ sách đầy đủ như bây giờ. Người làng chỉ có đèn dầu và sự kiên nhẫn ngồi suốt đêm bên bờ nước. Cụ nói từ thời đó tới nay, điều giữ làng qua được những đêm lạ lùng vẫn không đổi. Đó là có người chịu ngồi yên, nghe cho hết và ghi cho đúng.
Hằng nghe cụ kể mà thấy ca trực đêm nay của mình nối dài vào một truyền thống lâu đời của làng. Cô không còn thấy mình chỉ là một giáo viên tiểu học đi ghi chép thuê cho xã nữa. Cô đang ngồi vào đúng vị trí mà nhiều thế hệ người làng đã ngồi trước cô. Vị trí của người làm chứng tỉnh táo trong những đêm cả làng cần một đôi mắt đáng tin.
Trời gần sáng, ca trực kết thúc bằng việc bàn giao sổ cho cán bộ xã như lệ thường. Dũng tới điểm trực sớm, đọc nhanh các dòng ghi của đêm thứ năm và ký xác nhận vào cuối trang. Anh nói sổ gác của làng tới nay đã có đủ năm đêm liên tiếp ghi đúng một giờ sáng. Anh nói đó là bộ hồ sơ đều đặn nhất mà xã từng có về một hiện tượng lạ trong làng.
Hằng đi bộ về nhà trong ánh sáng mờ của buổi sớm. Cô nghĩ tới nụ cười mà các nhân chứng tả lại trên mặt nước lúc một giờ sáng. Cô nghĩ tới nhận xét của cụ về tiếng kêu dài hơn trong đêm nay. Trong đầu cô, người dưới giếng không còn là một bóng ma vô danh nữa. Đó là một người đang chờ làng mình hỏi đúng câu hỏi, sau mấy chục năm bị cả làng im lặng bỏ qua.