MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 20: Tờ gia phả bị xé mất một trang
Sáng mười tám tháng bảy, Nguyễn Thị Mai tới nhà thờ họ Nguyễn sớm hơn thường lệ. Đêm qua, tin Lê Văn Thắng bị kéo lần thứ hai ở giếng cổ đã lan khắp làng…
Nội dung chương
Sáng mười tám tháng bảy, Nguyễn Thị Mai tới nhà thờ họ Nguyễn sớm hơn thường lệ. Đêm qua, tin Lê Văn Thắng bị kéo lần thứ hai ở giếng cổ đã lan khắp làng từ tờ mờ sáng. Mai nghe tin đó qua một cuộc điện thoại ngắn của Phạm Thu Hằng. Hằng nói Thắng đã an toàn, chỉ xước thêm ở khuỷu tay. Nhưng giọng Hằng trong điện thoại làm Mai hiểu làng không còn nhiều thời gian để chần chừ với chuyện cũ nữa.
Mai vào gian nhà ngoài và thưa chuyện thẳng với cha mình, ông Nguyễn Văn Hậu. Ông Hậu sáu mươi mốt tuổi, là trưởng họ Nguyễn hiện tại, người giữ bàn thờ tổ và cuốn gia phả của họ. Ông đang ngồi uống chè sáng bên chiếc bàn gỗ quen thuộc. Nghe con gái nhắc tới chuyện giếng và đêm qua, ông đặt chén chè xuống và im lặng rất lâu.
- Cha cho con xem cuốn gia phả họ nhà mình. Con cần tìm một người con gái trong họ mất vào năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm.
Ông Hậu nhìn con gái bằng ánh mắt nặng nề của người đã đoán trước ngày này sẽ tới. Ông không hỏi con gái nghe chuyện đó từ đâu. Ông chỉ đứng dậy, đi vào gian thờ và mở chiếc tủ gỗ nhỏ đặt ngay dưới bàn thờ tổ. Cuốn gia phả họ Nguyễn được bọc trong một lớp vải điều đã cũ, đặt trang trọng giữa các cuốn sổ họ khác.
Ông đặt cuốn gia phả lên bàn và mở nó ra trước mặt hai cha con. Cuốn sách đóng tay bằng giấy dó đã ngả vàng, chữ viết bằng mực tàu theo lối cũ. Mỗi đời trong họ được ghi theo thứ tự từ trên xuống. Con trai được ghi đầy đủ tên tuổi và năm sinh năm mất. Con gái được ghi ở phần sau của mỗi đời, ngắn gọn hơn nhưng vẫn có tên và năm.
Mai lật chậm rãi từng trang từ đời thứ nhất của họ ở làng này. Cô đọc thầm từng dòng và đối chiếu với những gì mình biết về gia phả qua lời cha kể ngày nhỏ. Tới đời thứ năm, mọi trang vẫn còn nguyên vẹn, số trang đánh tay ở góc vẫn nối tiếp nhau đều đặn không thiếu một số nào.
Khi cô lật tới đời thứ sáu, tay cô khựng lại ngay trên trang giấy. Đời thứ sáu là đời của những người sinh vào khoảng đầu thế kỷ trước. Đó chính là đời mà một cô gái sinh vào những năm hai mươi và mất năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm lẽ ra phải được ghi vào. Trang ghi về các con trai của đời này vẫn còn nguyên. Nhưng trang tiếp theo của nó đã không còn nữa.
Giữa hai trang giấy còn lại là một vết xé sát gáy sách. Vết xé đã cũ, mép giấy xơ ra và ngả màu sẫm hơn các trang xung quanh. Nó không giống một trang sách tự mục nát theo thời gian. Nó là vết tích của một bàn tay người đã cố ý xé một trang ra khỏi cuốn gia phả này từ rất lâu về trước.
Mai đưa tay vuốt nhẹ lên vết xé ở gáy sách. Cô nhìn số trang đánh tay còn sót lại ở hai trang kề nhau. Số của trang trước vết xé và số của trang sau vết xé chênh nhau đúng một số. Chỉ một trang duy nhất đã bị lấy đi khỏi cuốn sách này. Và vị trí của nó nằm đúng ở phần ghi về các con gái trong nhà của đời thứ sáu.
Cô ngẩng lên nhìn cha mình và hỏi một câu rất khẽ.
- Cha ơi, trang này ghi về ai mà bị xé đi thế này?
Ông Hậu ngồi xuống ghế đối diện, hai tay đan vào nhau trên mặt bàn. Ông ấp úng một lúc lâu mới nói được thành lời. Ông nói trang đó đã mất từ trước khi ông ra đời. Ông nói đời cha ông cũng chỉ biết gia phả thiếu một trang ở đúng chỗ đó. Ông nói người lớn trong họ qua các đời đều dặn nhau một điều duy nhất về vết xé này. Không ai được hỏi sâu vào nó và không ai được tự ý chép bù lại trang đã mất.
Mai nghe cha nói mà lòng nặng trĩu. Cô nhận ra việc che giấu chuyện cũ trong họ nhà mình không phải là sự quên lãng tự nhiên theo thời gian. Nó là một hành động có người làm, có người tiếp nối và có lời dặn truyền qua nhiều đời. Một trang giấy bị xé đi. Một người con gái bị xóa khỏi cuốn sách của chính họ nhà mình. Hai việc đó cùng kể một câu chuyện mà không cần thêm lời giải thích nào.
Cô xin phép cha cho chụp lại vết xé và hai trang kề bên bằng điện thoại. Ông Hậu do dự một lúc rồi gật đầu. Ông nói chụp để làm việc họ thì được, nhưng không được gửi ra ngoài họ khi chưa có sự đồng ý của các bậc cao niên. Mai chụp từng ảnh một cách cẩn thận. Cô chụp toàn cảnh trang sách đang mở. Cô chụp cận cảnh vết xé ở gáy sách. Cô chụp rõ hai số trang đánh tay ở hai bên vết xé để sau này đối chiếu.
Sau đó cô ngồi lại với cha thêm một lúc lâu để hỏi về cách các đời trong họ ghi chép con gái. Ông Hậu nói theo lệ cũ của họ, con gái lấy chồng thì ghi theo nhà chồng ở phần chú thích. Con gái mất sớm chưa kịp lấy chồng thì vẫn ghi tên và năm mất ở phần con gái trong nhà. Theo lệ đó, một cô gái của đời thứ sáu mất năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm khi chưa kịp gả đi lẽ ra phải có tên trong đúng trang đã bị xé này.
Mai ghi toàn bộ lời cha nói vào sổ tay của mình ngay tại bàn. Cô ghi rõ đây là lời của trưởng họ Nguyễn về lệ ghi chép gia phả. Cô ghi rõ trang bị mất là trang ghi về các con gái của đời thứ sáu. Cô không ghi thêm một cái tên nào vào trang sổ này. Cái tên đó vẫn chưa được ai trong họ nói ra thành lời. Cô tôn trọng giới hạn mà cụ Kính đã dặn từ buổi tối ở nhà cụ.
Buổi trưa cùng ngày, Mai gọi điện cho Hằng và hẹn gặp ở trụ sở xã sau giờ làm việc. Hai cô đối chiếu ảnh chụp vết xé trong gia phả với toàn bộ hồ sơ ghi chép của làng tới nay. Mốc năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm khớp. Chi tiết cài tóc bằng bạc của bà Mão khớp. Lời cụ Kính về một cô gái chết oan và một vật bằng bạc dưới đáy giếng khớp. Tất cả các manh mối đang cùng chỉ về một trang giấy đã bị xé đi đó.
Hằng nói với Mai một câu mà cả hai đều hiểu là bước tiếp theo không thể tránh được nữa.
- Mình phải tới gặp bà Mão một lần nữa. Lần này mang theo ảnh chụp cuốn gia phả này. Bà là người duy nhất còn sống nhớ được cô gái của trang giấy đó.
Mai gật đầu đồng ý ngay. Cô nói lần trước bà Mão đã đóng cửa cài then vì chưa sẵn sàng. Nhưng lần này họ không tới với hai bàn tay trắng và những câu hỏi chung chung nữa. Họ tới với bằng chứng giấy tờ của chính họ Nguyễn. Họ tới để cho bà thấy con cháu trong họ đã tự tìm ra vết xé trong sách nhà mình. Có thể chính điều đó sẽ làm bà đủ tin tưởng để mở lại cánh cửa ký ức của mình.
Trên đường từ trụ sở xã về nhà, Mai ghé qua nhà cụ Kính để báo việc phát hiện vết xé trong gia phả. Cô cho cụ xem ảnh chụp vết xé và hai số trang chênh nhau đúng một số trong điện thoại. Cụ xem từng ảnh một rất chậm rãi. Cụ không tỏ ra ngạc nhiên chút nào trước phát hiện này. Vẻ mặt của cụ chỉ có sự nặng nề của một người thấy điều mình biết từ lâu nay đã có bằng chứng giấy tờ đi kèm.
Cụ nói với Mai một câu làm cô nhớ mãi trên đường về nhà sau đó.
- Sách bị xé thì còn tìm được người xé và lý do xé. Chỉ sợ nhất là sách còn nguyên mà người trong họ không dám đọc. Họ nhà con hôm nay đã dám đọc rồi. Thế là trang giấy đó bắt đầu được tìm lại từ hôm nay.
Mai hỏi cụ liệu sổ đền có ghi gì thêm về đời thứ sáu của họ Nguyễn hay không. Cụ lắc đầu và nói sổ đền chỉ giữ lệ làng và những việc liên quan tới đền và giếng. Gia phả của họ nào phải do người trong họ đó tự đối diện trước. Cụ nói đó là lý do cụ bắt lớp trẻ đi hỏi bằng gia phả và nhân chứng, thay vì ngồi chờ một cuốn sổ nào khác nói thay cho họ.
Cô cũng kể cho cụ nghe quyết định của mình và Hằng về việc tới gặp bà Mão lần nữa. Cụ gật đầu và dặn khi đi phải mang theo cả sự kiên nhẫn. Cụ nói bà Mão đã khóc sau cánh cửa cài then hôm trước. Người già khóc vì một ký ức như thế là người đang ở rất gần ranh giới của việc kể lại. Chỉ cần con cháu tới đúng cách, cánh cửa đó sẽ mở ra ở lần tới.
Mai rời nhà cụ khi trời đã về chiều muộn. Cô đi ngang qua nhà thờ họ Nguyễn một lần nữa trước khi về nhà mình. Cổng nhà thờ họ đang mở và tiếng người lớn trong họ nói chuyện vọng ra từ gian trong. Cô đứng ngoài cổng một nhịp rồi mới bước vào. Từ hôm nay, cô không còn là người cháu đứng ngoài câu chuyện cũ của họ mình nữa. Cô là người đầu tiên trong thế hệ của mình nhìn thấy vết xé đó bằng chính mắt mình.
Chiều hôm đó, Mai về nhà và cất cuốn gia phả lại vào tủ gỗ dưới bàn thờ tổ cùng cha. Ông Hậu tự tay bọc lại lớp vải điều quanh cuốn sách và đặt nó về vị trí cũ. Trước khi đóng cánh tủ, ông đứng im trước bàn thờ một lúc lâu, nhìn lên các bài vị của tổ tiên mà không nói một lời nào.
Mai đứng sau lưng cha và hiểu rằng vết xé trong gia phả từ hôm nay đã không còn là bí mật riêng của người lớn trong họ nữa. Nó đã vào sổ của cô, vào ảnh chụp trong điện thoại của cô và vào hồ sơ đối chiếu của Hằng ở xã. Tuyến truy vết chuyện năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm từ nay sẽ đi tiếp bằng nhân chứng sống duy nhất còn lại. Người đó là bà Phạm Thị Mão, chín mươi tuổi, ở ngõ giữa làng, người đã từng đóng cửa cài then trước mặt cô chỉ hai ngày trước.