MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 31: Ba Căn Cứ Trước Thầy Cúng
Sáng ngày mồng mười tháng giêng, vào lúc chín giờ, khi sương muối trên các mái nhà sàn của bản Bưa bắt đầu tan dần dưới nắng sớm yếu ớt. Hà Văn Thao cùng…
Nội dung chương
Sáng ngày mồng mười tháng giêng, vào lúc chín giờ, khi sương muối trên các mái nhà sàn của bản Bưa bắt đầu tan dần dưới nắng sớm yếu ớt. Hà Văn Thao cùng Văn Bổng rời nhà đi tới nhà cụ Từ Văn Kính ở phía cuối bản, gần con đường đất dẫn ra sân đình. Thao đi chậm, tay trái ông chống cây gậy tre đã mòn nhẵn, tay phải ông ôm cuốn sổ tay ghi chép của mình bọc trong một lớp vải cũ, cuốn sổ mà từ cuối tháng chạp tới nay ông đã ghi kín gần hết các trang. Từ dấu chân hổ quanh chuồng trâu, đường hổ đi vòng qua đá và cỏ cứng, ba lần bẫy đặt ra đều bị vòng qua một cách gọn gàng, cho tới con số bảy vết khía trên vành tai trái của con hổ xám. Mà ông đã đếm đi đếm lại ba lần dưới nắng sớm trên Gò Trành. Bổng đi bên cạnh cha, anh không nói gì suốt quãng đường, chỉ thỉnh thoảng cúi xuống đỡ cha bước qua những chỗ đất trơn vì sương tan, và Thao nhìn dáng đi lặng lẽ ấy của con trai. Mà hiểu rằng buổi sáng hôm nay anh cũng nặng lòng không kém gì ông, vì điều hai cha con sắp mang tới trình bày trước cụ Kính không còn là chuyện bẫy thú thông thường của nghề săn nữa. Mà là điều hệ trọng liên quan tới những người đã khuất của cả vùng này trong gần mười năm qua.
Nhà sàn của cụ Kính nằm khuất sau một hàng cây gạo già, bếp lửa trong nhà cụ cháy đều từ sớm. Cụ Kính ngồi bên bếp, lưng cụ đã còng, tóc cụ bạc trắng, đôi mắt cụ vẫn còn tinh anh khi cụ ngẩng lên nhìn hai cha con Thao bước lên cầu thang gỗ. Vẻ mặt cụ không chút ngạc nhiên. Thao biết, từ sau buổi ông mang cuốn sổ tới đối chiếu với cụ vào tối mồng sáu, cụ đã dặn ông rằng khi nào gom đủ điều cần gom thì cứ tới. Việc của con hổ xám này không phải là việc có thể để lâu thêm được nữa. Thao chắp tay chào cụ, Bổng cũng chắp tay chào theo cha, rồi hai cha con ngồi xuống chiếu bên bếp lửa theo lời cụ mời. Người cháu họ ở nhờ trong nhà cụ rót nước chè nóng ra ba cái bát sành rồi lặng lẽ lui xuống bếp dưới, để lại trên sàn nhà chỉ còn ba người với bếp lửa và cuốn sổ tay của Thao đặt ngay ngắn trên chiếu.
Thao mở cuốn sổ ra, ông không đọc ngay, ông nhìn cụ Kính một lúc rồi mới nói, giọng ông chậm rãi và rành mạch như cách một người thợ săn già trình bày dấu vết trước người có lệ trong bản. Ông nói rằng hôm nay ông tới không phải để hỏi thêm một lệ xưa nào nữa, mà để trình bày cho trọn ba căn cứ mà hai cha con ông đã gom được trong suốt mùa đông này. Ba căn cứ đứng cạnh nhau thì thành một điều không thể coi là ngẫu nhiên được nữa, còn đứng riêng ra thì mỗi điều vẫn có thể bị người ta gạt đi như chuyện trùng hợp của rừng già. Ông xin cụ nghe cho hết, rồi cụ phán thế nào thì hai cha con ông theo thế ấy. Vì bước tiếp theo của bản Bưa trong việc trị con hổ xám này không thể đi khi chưa có lời của cụ làm chỗ dựa cho dân bản yên lòng.
Căn cứ thứ nhất, Thao nói, là chuyện bẫy bị né có hệ thống. Ông lật cuốn sổ tới những trang ghi từ đầu tháng mười hai, ông kể lại cho cụ nghe từng lần một theo đúng thứ tự ngày tháng ông đã ghi. Lần đầu là hầm chông ở lối mòn lên nương, đào kín, ngụy trang kỹ, dấu chân hổ đi tới gần miệng hầm thì dừng lại rồi vòng qua gọn gàng trên khoảnh đất cứng. Lần sau là bẫy kẹp ở lối mòn phía khe suối Cạn do chính tay Bổng đặt, dấu chân hổ dừng lại ngay trước bẫy rồi vòng qua khoảnh cỏ không hề bị giẫm nát một cọng nào. Lần gần nhất là hầm chông có treo mồi ở lối mòn phía sau Gò Trành, con hổ vòng qua từ xa trên triền đất cao đầy đá, miệng hầm và miếng mồi vẫn nguyên vẹn cho tới sáng hai cha con ra xem. Ở giữa ba lần ấy còn có thử nghiệm hai cái bẫy, một cái giả cố ý lộ liễu ở lối mòn phía bắc và một cái thật giấu kín tới mức người đào đứng gần. Còn không nhìn ra ở lối mòn phía khe suối Cạn, và con hổ né cả hai, ở cái bẫy giấu kín nó còn dừng lại rất lâu rồi mới vòng qua đường khó. Thao nói, một lần né bẫy thì có thể là may rủi, hai lần thì có thể là hổ già khôn ngoan, nhưng nhiều lần như thế, lần nào cũng dừng lại đúng chỗ, vòng qua đúng đường. Kể cả với bẫy giấu kín mà mắt người còn không thấy, thì đó không còn là thói khôn của một con thú nữa, đó là dấu hiệu của một kẻ đi trước nhìn thấy hết mọi thứ bẫy của người rồi dẫn con hổ đi vòng qua.
Cụ Kính nghe tới đây vẫn chưa nói gì, cụ chỉ khẽ gật đầu, tay cụ lần tràng hạt gỗ đã mòn bóng, mắt cụ nhìn vào bếp lửa như đang đối chiếu điều Thao vừa kể với những điều cụ đã nghe trong buổi tối mồng sáu. Bổng ngồi bên cạnh cha, anh nói thêm rằng chính anh là người từng không tin, từng cãi cha ngay trong bữa cơm, từng tự tay đặt bẫy kẹp để chứng minh cha mình nghĩ sai. Và cũng chính anh là người đã đứng bên miệng hầm có treo mồi vào sáng mồng chín mà nói thẳng với cha rằng từ nay anh tin hẳn có một kẻ dẫn đường đi cùng con hổ. Anh nói điều ấy để cụ thấy rằng căn cứ thứ nhất này không phải chỉ có một mình cha anh nhìn ra, mà là điều hai cha con cùng tận mắt thấy trên cùng những lối mòn ấy trong cùng một mùa đông.
Căn cứ thứ hai, Thao nói tiếp sau khi lật sang một trang khác của cuốn sổ, là bóng người không có bóng đổ. Ông kể lại buổi rạng sáng ngày hai mươi tám tháng mười một, khi sương còn dày, ông dậy sớm ra bìa rừng và thấy con hổ xám khổng lồ đi qua mô đất xa ở phía Gò Trành. Và phía trước mũi hổ, cách nó chỉ vài bước chân, có một bóng người gầy màu xám lướt đi trên mặt đất phủ sương, dáng đi nhẹ tới mức cỏ dưới chân không hề lay động. Và điều làm ông đứng chết lặng giữa bìa rừng sớm ấy là dưới chân cái bóng ấy không hề có bóng đổ. Ông kể thêm lời của anh Hảo, người trai bản bị hổ vồ hụt ở bờ suối trong đêm mười ba tháng chạp, mà anh Hảo đã kể lại với ông khi ông vào thăm anh đang dưỡng thương: rằng lúc con hổ lao tới vồ anh. Anh nhìn thấy trên lưng con hổ có một bóng người ngồi vững, dáng đàn bà, tóc dài, áo rách màu xám. Thao nói rõ với cụ rằng lời của anh Hảo là lời anh kể lại cho ông nghe bên giường bệnh, ông ghi vào sổ đúng như lời anh nói, còn mắt ông thì chỉ thấy cái bóng đi trước mũi hổ trong buổi sớm hôm ấy. Hai điều ấy đứng cạnh nhau, một của mắt ông, một của lời người thoát chết kể lại, cùng chỉ về một dáng người gầy màu xám đi cùng con hổ xám.
Căn cứ thứ ba, Thao nói, giọng ông chậm lại hơn hai căn cứ trước, là tiếng khóc đúng giọng người nhà. Ông kể lại đêm mười sáu tháng mười một, khi tiếng khóc nức nở của người đàn bà trẻ lần đầu vang lên rõ ràng ở bìa rừng phía tây trong mùa đông này, cả nhà ông thức giấc. Bà Mến vợ ông ngồi bật dậy ngay trong đêm và nói giọng khóc ấy nghe quen như người trong nhà. Ông kể lại đêm mười chín tháng chạp, khi tiếng khóc vang lên ngay sau dãy nhà họ Hà, bà Mến chạy ra hiên và khẳng định với ông rằng đó đúng là giọng của Lụa. Con gái ông bà mất tích từ tháng ba năm 1922, tiếng khóc còn lẫn một tiếng gọi mẹ rất khẽ. Ông cũng kể lại đêm hai mươi tháng chạp, khi tiếng gọi tên ông vang lên từ phía rừng, chính ông đã quên mất cấm kỵ mình từng dặn dân bản, xách đèn và dao chạy theo tiếng gọi. Suýt bước xuống khe tối nơi con hổ đang phục sẵn, may mà Bổng đuổi kịp kéo ông lại trong gang tấc. Thao nói, tiếng khóc và tiếng gọi ấy không phải là tiếng gió hú qua khe núi, không phải là tiếng thú rừng kêu đêm, vì gió và thú không gọi đúng tên một người, không khóc đúng giọng của một người con gái. Mà người mẹ của nó nghe một lần là nhận ra ngay giữa đêm tối, dù ông là cha, ông cũng phải nói thật rằng phần căn cứ này là phần làm ông đau nhất. Và cũng là phần ông không dám tự mình kết luận một mình trong nhà.
Thao gấp cuốn sổ lại sau khi trình bày xong ba căn cứ, ông đặt hai bàn tay lên cuốn sổ, bàn tay phải của ông run nhẹ trên lớp vải bọc sổ như mọi khi, rồi ông nhìn thẳng vào cụ Kính. Mà nói lời cuối của buổi sáng hôm ấy. Ông nói rằng ba căn cứ này ông đã gom đủ, đã ghi đủ, đã đối chiếu đủ trong cuốn sổ này, nhưng gom đủ không có nghĩa là ông đã hiểu hết lệ của nó. Và ông càng không dám tự mình nói trước dân bản rằng kẻ đi cùng con hổ là gì, từ đâu mà có, và phải làm thế nào mới tách được nó ra khỏi con hổ để bẫy của người có thể làm được việc của bẫy. Những điều ấy thuộc về lệ xưa mà cụ giữ, nên hôm nay hai cha con ông tới đây là để đặt cả ba căn cứ lên chiếu trước mặt cụ, chờ cụ phán cho một lời rành mạch. Để nhà họ Hà và cả bản Bưa biết đường mà đi tiếp trong những ngày tới, khi mùa đông còn chưa qua và con hổ xám còn chưa thôi lảng vảng quanh các lối mòn phía tây bản.
Cụ Kính nghe xong, cụ im lặng rất lâu. Cụ không đáp ngay một lời nào, cụ rót thêm nước chè vào bát của mình, cụ nhìn bếp lửa, rồi cụ nhìn cuốn sổ tay của Thao đặt trên chiếu, rồi cụ nhìn hai cha con. Thao nhìn ánh mắt cụ mà hiểu cụ đã nghe đủ ba điều khớp nhau, đã tới lúc không thể nói vòng vo ở mức truyền thuyết được nữa. Bổng ngồi yên, không thúc giục, Thao cũng ngồi yên, ông giữ hai bàn tay trên cuốn sổ, chờ đợi trong cái im lặng dài của căn nhà sàn chỉ còn tiếng bếp lửa cháy lách tách và tiếng gió đông lùa qua hàng cây gạo ngoài sân. Sau một lúc lâu, cụ Kính mới thở ra một hơi dài, cụ đặt bát chè xuống chiếu, cụ bảo hai cha con ngồi xuống cho vững, ngồi cho gần bếp lửa này. Vì điều cụ sắp nói đây không phải là chuyện nghe một câu là xong, mà là lệ của người xưa để lại, phải nghe cho trọn, nghe cho kỹ, rồi mới tính được bước đi tiếp theo cho cả bản.