MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 33: Danh Sách Còn Thiếu Hai Người

Sáng ngày mười hai tháng giêng, vào lúc tám giờ, khi sương muối vẫn còn phủ trắng các lối đi trong bản Bưa và tiếng mõ tre của tốp canh đêm cuối cùng vừa…

Nội dung chương

Sáng ngày mười hai tháng giêng, vào lúc tám giờ, khi sương muối vẫn còn phủ trắng các lối đi trong bản Bưa và tiếng mõ tre của tốp canh đêm cuối cùng vừa dứt ở phía sân đình. Hà Văn Thao tới nhà cụ Từ Văn Kính với cuốn sổ tay và một tờ giấy dó mới mà bà Mến đã chuẩn bị sẵn cho ông từ tối hôm trước. Việc hôm nay hai người đàn ông già ngồi lại với nhau để làm không phải là việc đặt bẫy, cũng không phải là việc giảng lệ. Mà là việc chép ra cho rành mạch một danh sách những người đã mất tích vì hổ quanh vùng này từ năm 1916 tới nay, một việc tưởng đơn giản mà suốt gần mười năm qua chưa một ai trong bản ngồi xuống làm cho trọn. Cụ Kính đã nói với Thao từ chiều hôm trước, sau khi giảng xong lệ rải ngô rang, rằng muốn làm lễ giải oan cho đàng hoàng, muốn nói trước dân bản cho có đầu có cuối. Thì trước hết phải biết cho đủ những ai đã bị con hổ xám ấy lấy mạng, biết tên, biết năm, biết người ấy là người nhà nào, mất trong cảnh nào, chứ không thể cúng cho những hồn không tên. Không thể nói về con số bảy trên vành tai hổ bằng một danh sách còn rời rạc trong trí nhớ của vài người già.

Cụ Kính trải tờ giấy dó lên chiếu, cụ mài mực, tay cụ chậm rãi mà vững, còn Thao ngồi bên cạnh mở cuốn sổ của mình tới những trang ghi về buổi tới nhà cụ hôm mồng bảy tháng chạp. Khi cụ lần đầu kể cho ông nghe về những năm hổ dữ hoành hành trước đây. Hôm ấy cụ đã kể rời rạc, nhớ tới đâu kể tới đó, từ ông chăn trâu, hai anh em đốn củi, bà gánh củi, cậu chăn bò, người buôn muối, cho tới Lụa con gái ông. Nhưng hôm ấy cả cụ lẫn Thao đều chưa đối chiếu thành một danh sách, chưa xếp theo năm tháng, chưa hỏi lại các nhà có người mất để chắc chắn từng cái tên. Sáng nay hai người làm lại việc ấy từ đầu, một cách chậm rãi và cẩn thận như người ta đếm lại thóc trong bồ trước mùa giáp hạt. Cụ Kính đọc, Thao chép, chép xong một tên thì hai người dừng lại đối chiếu với trí nhớ của nhau, với những điều các cụ già trong bản đã kể lại cho Thao nghe trong những lần ông đi hỏi chuyện từ đầu mùa đông tới nay. Chỉ khi nào cả hai cùng chắc chắn về tên người và năm mất thì Thao mới đặt bút ghi tên ấy vào tờ giấy dó bằng nét chữ nắn nót của mình.

Người đầu tiên được ghi vào danh sách là ông chăn trâu Đinh Văn Cừu, mất năm 1916. Theo lời cụ Kính kể lại cho Thao nghe, ông Cừu là người chăn trâu thuê cho nhà giàu ở phía chân núi, một buổi chiều ông lùa trâu qua triền cỏ phía tây thì không về nữa. Người nhà đi tìm suốt mấy ngày chỉ thấy chiếc nón và cây gậy chăn trâu của ông nằm lại bên vệ suối, còn đàn trâu thì chạy tán loạn về tới bìa bản trong đêm. Cụ nói năm ấy cụ còn nhớ rõ vì đó là năm đầu tiên vùng này có người mất tích vì hổ mà không tìm thấy xác, cũng là năm người ta bắt đầu nói tới một con hổ lớn khác thường ở dãy núi phía tây. Dù lúc ấy chưa ai dám chắc con hổ của năm 1916 có phải là con hổ xám của mùa đông này hay không. Thao ghi tên ông Cừu và năm 1916 vào dòng đầu tiên của tờ giấy, ông đọc lại cho cụ nghe, cụ gật đầu, rồi hai người chuyển sang hai cái tên tiếp theo. Mà cả hai đều nhớ rất rõ vì hai người ấy là anh em ruột trong cùng một nhà.

Đó là hai anh em đốn củi Bùi Văn Sâm và Bùi Văn Sác, cùng mất năm 1918. Theo lời cụ Kính kể, hai anh em vào rừng đốn củi thuê trong một chuyến đi chung, hẹn nhau chiều xuống núi mà tới tối mịt không thấy ai về. Trai bản đốt đuốc đi tìm suốt đêm chỉ thấy hai bó củi đã buộc gọn bỏ lại giữa lối mòn, rìu của người anh cắm trên một gốc cây chặt dở, còn người. Thì không thấy một dấu vết nào ngoài hàng dấu chân hổ lớn in trên đất ẩm quanh chỗ hai bó củi. Thao ghi hai cái tên ấy vào danh sách, mỗi người một dòng, cùng một năm 1918, ông ghi xong thì nhìn cụ, cụ nói hai anh em ấy mất cùng một chuyến, cùng một ngày. Nhà họ Bùi từ đó tới nay mỗi năm tới ngày giỗ chung của hai anh em vẫn thắp hương ở sân đình cho cả bản cùng nhớ. Thao nghe cụ kể mà tay ông khẽ dừng lại trên tờ giấy, vì ông hiểu rằng mỗi cái tên ông đang chép xuống đây không phải là một con số cho đủ bảy, mà là một người đã từng sống trong bản này. Từng có nhà, có người thân, có ngày giỗ mà người ở lại vẫn còn nhớ tới.

Người thứ tư được ghi vào danh sách là cậu chăn bò Hà Văn Tí, mất năm 1920. Cụ Kính kể cho Thao nghe rằng Tí là cháu họ xa của nhà họ Hà, lúc mất mới mười sáu tuổi, chăn bò cho nhà lý trưởng đời trước, một buổi trưa cậu dắt bò lên triền đồi phía sau Gò Trành. Rồi không xuống nữa, người ta tìm thấy đàn bò đứng quanh một vũng đất bị giẫm nát, còn cậu thì mất hẳn, chỉ còn lại chiếc áo nâu vắt trên một cành cây thấp. Thao nghe tên Tí thì lặng đi một lúc, vì dù là họ xa, đó vẫn là người trong họ của ông. Và ông nhớ lại rằng chính bà Mến đã từng kể cho ông nghe chuyện cậu chăn bò mất tích năm ấy trong những ngày đầu mùa đông này, khi hai vợ chồng ngồi đếm trong trí nhớ những người quanh vùng mất vì hổ. Ông ghi tên Hà Văn Tí và năm 1920 vào tờ giấy, nét chữ của ông chậm hơn mấy dòng trước, rồi ông đọc lại cho cụ nghe để cụ gật đầu xác nhận trước khi hai người đi tiếp tới cái tên cuối cùng. Mà cả hai cùng chắc chắn trong buổi sáng hôm ấy.

Người thứ năm là Hà Thị Lụa, con gái của Thao, mất tích năm 1922. Khi tới cái tên này, Thao đặt bút xuống một lúc lâu không chép, tay phải của ông run rõ rệt trên mặt giấy dó, cụ Kính ngồi bên cạnh không thúc giục một lời nào. Cụ chỉ rót thêm nước chè vào bát của Thao và chờ cho tới khi ông tự cầm bút lên lại. Thao chép tên con gái mình vào dòng thứ năm của danh sách, chép năm 1922 bên cạnh, rồi ông kể lại cho cụ nghe một lần nữa, rành mạch như kể cho giấy tờ, điều. Mà bà Mến đã kể lại cho ông vào buổi chiều mồng bảy tháng giêng khi bà mở rương lấy chiếc áo cũ của con ra phơi nắng: rằng Lụa mất tích vào tháng ba năm 1922. Hôm ấy con đi hái củi, tới trưa thì tách ra một mình gần khe suối, cả bản đi tìm suốt bảy ngày không thấy xác, chỉ thấy chiếc gùi mới của con đặt trên tảng đá bên suối và chiếc khăn vắt trên cành cây ven suối. Cụ Kính nghe xong, cụ gật đầu, cụ nói cái tên này và năm này thì không cần phải hỏi lại ai nữa, vì cả bản Bưa đều nhớ ngày nhà họ Hà đi tìm con gái trong rừng suốt bảy ngày ấy.

Chép xong năm cái tên, hai người già ngồi nhìn tờ giấy dó trải trên chiếu một lúc lâu trong im lặng. Năm người, xếp theo năm tháng rành mạch: năm 1916 một người, năm 1918 hai người, năm 1920 một người, năm 1922 một người. Nhưng con số bảy vết khía trên vành tai trái của con hổ xám mà Thao đã đếm đi đếm lại ba lần dưới nắng sớm trên Gò Trành vẫn còn đó, lớn hơn danh sách này đúng hai người. Cụ Kính lấy ngón tay khô gầy của cụ chỉ lần lượt vào từng khoảng trống trong dãy năm tháng trên tờ giấy, cụ nói với Thao rằng dãy năm này có hai chỗ hổng rất rõ mà mắt người già nhìn một lượt là thấy ngay. Từ năm 1918 tới năm 1920, ở giữa còn năm 1919 chưa có một cái tên nào. Từ năm 1920 tới năm 1922, ở giữa còn năm 1921 cũng chưa có một cái tên nào. Cụ nói, hổ dữ hoành hành liên tục trong những năm ấy, không có lý nào hai năm liền kề ấy lại yên hẳn không có ai mất tích, chỉ có một cách giải thích hợp lý nhất, là. Còn hai người nữa đã mất trong hai năm ấy mà trí nhớ của hai người già ngồi đây chưa nhớ ra, hoặc người nhà của họ đã dọn đi nơi khác. Hoặc chuyện của họ đã bị những chuyện lớn hơn về sau che khuất dần trong trí nhớ của cả bản.

Thao gấp tờ giấy dó lại cẩn thận, ông kẹp nó vào giữa cuốn sổ tay của mình, rồi ông nói với cụ Kính rằng ông sẽ đi hỏi lại khắp các nhà già trong bản ngay trong ngày hôm nay. Và ngày mai, hỏi từng nhà một, hỏi cả những nhà đã có người dọn đi bản khác mà còn người ở lại, hỏi cho ra hai cái tên còn thiếu trong hai năm 1919 và 1921 ấy. Ông nói, danh sách còn thiếu hai người thì chưa thể mang ra sân đình nói trước dân bản được, vì nói một danh sách còn thiếu trước dân bản lúc này chỉ làm cho nỗi sợ trong bản thêm rối. Và nhất là làm cho hai người còn thiếu tên ấy, nếu họ thật sự đã mất vì hổ trong những năm ấy, phải chịu thêm một lần bị quên lãng nữa ngay trong chính buổi đối chiếu của bản mình. Cụ Kính gật đầu đồng ý, cụ dặn Thao đi hỏi thì hỏi chậm rãi, hỏi như hỏi chuyện nhà người ta, đừng hỏi dồn, đừng gợi cho người ta sợ, vì có những nhà đã chôn chuyện cũ xuống rất sâu sau nhiều năm. Phải để họ tự nhớ lại theo cách của họ. Thao chắp tay chào cụ rồi chống gậy ra về trong nắng trưa mỏng của ngày mười hai tháng giêng, tờ giấy dó với năm cái tên kẹp trong cuốn sổ áp sát vào ngực ông, và trong đầu ông lúc ấy chỉ. Còn hai khoảng trống của năm 1919 và năm 1921 đang chờ được lấp bằng hai cái tên mà cả bản này dường như đã quên mất từ lúc nào.

Chương khác

Xem thêm