MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 32: Lệ Rải Ngô Rang Phá Trành
Chiều ngày mười một tháng giêng, vào lúc ba giờ, khi nắng mùa đông đã nhạt dần trên các triền núi phía tây, Hà Văn Thao lại tới nhà cụ Từ Văn Kính một…
Nội dung chương
Chiều ngày mười một tháng giêng, vào lúc ba giờ, khi nắng mùa đông đã nhạt dần trên các triền núi phía tây, Hà Văn Thao lại tới nhà cụ Từ Văn Kính một mình. Theo đúng lời cụ dặn từ sáng hôm trước. Hôm qua, sau khi nghe đủ ba căn cứ mà Thao trình bày, cụ Kính đã nói rằng việc này phải để cụ ngẫm một đêm, đối chiếu với lệ xưa mà các đời thầy trước truyền lại. Chiều nay Thao hãy tới một mình, cụ sẽ nói cho trọn. Thao giữ đúng lời dặn ấy, ông để Bổng ở nhà lo việc canh đêm cùng trai bản, còn ông chống gậy đi qua con đường đất cuối bản trong buổi chiều lạnh, lòng ông vừa nặng vừa yên. Vì ông biết lời cụ sắp nói chiều nay sẽ quyết định con đường mà cả bản phải đi trong những ngày còn lại của mùa đông này.
Cụ Kính đã chờ sẵn bên bếp lửa, trên chiếu trước mặt cụ đặt một bát ngô nếp khô chưa rang, một chiếc chảo gang nhỏ và một bó củi khô gác gọn bên cạnh bếp, những thứ. Mà Thao nhìn một lượt là hiểu ngay cụ đã chuẩn bị từ trước để giảng lệ bằng chính vật thật chứ không chỉ bằng lời nói suông. Cụ mời Thao ngồi xuống, cụ rót nước chè nóng, rồi cụ đi thẳng vào việc, giọng cụ chậm rãi, rành mạch, không còn chút vòng vo nào của những lần nói ở mức truyền thuyết trước đây. Cụ nói rằng ba căn cứ Thao mang tới hôm qua, bẫy bị né có hệ thống, bóng người không có bóng đổ, tiếng khóc đúng giọng người nhà, ba điều ấy khớp nhau không lệch một ly nào với lệ ma trành. Mà người xưa trong vùng này truyền lại từ đời này sang đời khác, và khi ba điều ấy đã khớp nhau như thế thì cụ không còn giữ ở mức ngờ vực được nữa. Cụ khẳng định với Thao, rành mạch từng lời, rằng kẻ đang đi cùng con hổ xám, kẻ cưỡi trên lưng nó, đi trước mũi nó, cảnh giới cho nó né mọi bẫy của người, chính là ma trành. Là linh hồn của người bị hổ ăn thịt, chết oan khi số chưa tận, hồn không siêu thoát được, bị giam cầm ngay bên con hổ đã giết mình và bị buộc phải dẫn đường cho nó. Cảnh giới cho nó, làm tay sai cho nó trong chính khu rừng đã lấy mạng mình.
Thao nghe cụ khẳng định mà hai bàn tay ông đặt trên đầu gối khẽ siết lại, vì điều ông ngờ vực suốt mùa đông, điều ông không dám nói thành lời chắc chắn trước vợ con và dân bản. Nay đã được người thầy già nhất vùng này nói ra thành một lời khẳng định rành mạch bên bếp lửa. Cụ Kính nói tiếp, cụ giảng cho Thao nghe rõ cơ chế của sự giam cầm ấy theo lệ xưa. Hồn người chết oan vì hổ, cụ nói, không đi được về phía tổ tiên, cũng không tan được vào sương núi, vì nỗi đau lúc chết đã buộc hồn ấy lại với con hổ. Như một sợi dây vô hình buộc kẻ bị giết vào kẻ đã giết mình. Hồn ấy còn giữ linh giác của người chết, nhìn thấy những điều mắt người sống không thấy, thấy cả hầm chông giấu kín dưới lớp lá, thấy cả bẫy kẹp chôn sâu trong cỏ, và vì bị giam cầm. Hồn ấy phải dùng linh giác ấy mà cảnh báo cho hổ, dẫn hổ vòng qua mọi chỗ nguy hiểm. Cho nên, cụ nói, chừng nào hồn ấy còn ở trên lưng hổ thì mọi bẫy của người đều vô ích, không phải vì hổ khôn hơn người. Mà vì người đang đặt bẫy cho một con hổ có thêm một đôi mắt của hồn người đi cùng nó, một đôi mắt không ngủ, không mỏi, không bị sương đêm che mờ.
Cụ Kính ngừng lại một lúc, cụ nhìn Thao rất lâu rồi cụ nói một điều mà Thao nghe xong thì ngồi lặng người bên bếp lửa, vì đó là điều khác hẳn với những chuyện đổi mạng. Mà dân gian ở nhiều nơi vẫn kể cho nhau nghe trong những đêm kể chuyện ma bên bếp. Cụ nói rõ ràng, rành mạch, không để Thao hiểu lầm một chữ nào, rằng ma trành ở đất này không đòi người thế mạng. Cụ nói, có nơi người ta kể chuyện trành quỷ bên Tàu, kể rằng hồn bị hổ giết phải tìm một người sống khác thế vào chỗ của mình thì mới được thoát, phải dụ người vào miệng hổ thay mình. Thì mới hết kiếp làm tay sai cho hổ, nhưng lệ ấy không phải là lệ của đất Thạch Thành này, không phải là lệ của những hồn người quanh dãy núi này. Ở đất này, theo lời các đời thầy trước truyền lại cho cụ, hồn ma trành không hại người theo ý mình, không dụ người thế mạng cho mình, hồn ấy chỉ là nạn nhân bị giam cầm. Bị buộc phải làm việc cho con hổ đã giết mình trong nỗi đói khát và đau đớn triền miên, và tiếng khóc, tiếng gọi tên người thân trong đêm mà nhà họ Hà nghe được không phải là tiếng dụ người ra rừng để hại. Mà là tiếng của một hồn bị giam cầm còn nhớ nhà, nhớ người thân, khóc và gọi trong vô thức mỗi khi đi qua gần bản, gần nhà cũ của mình. Cụ dặn Thao phải nhớ kỹ điều này và phải nói lại cho rõ với dân bản sau này, để không ai trong bản vì sợ hãi mà oán trách những hồn oan ấy như oán trách kẻ gây họa. Vì kẻ gây họa thật sự trong việc này từ đầu tới cuối chỉ có một, là con hổ xám ngoài rừng kia, còn các hồn theo nó đều là người bị nó ăn thịt trước, là nạn nhân của nó, không phải là thủ phạm.
Thao ngồi nghe mà mắt ông cay lên, ông nhớ lại những đêm bà Mến ngồi bật dậy giữa đêm khi nghe tiếng khóc, nhớ lại đêm ông xách đèn chạy theo tiếng gọi tên mình suýt bước xuống khe tối. Và ông hiểu ra rằng nỗi sợ của nhà ông suốt mùa đông này vẫn chưa phải là cách nhìn đúng nhất về kẻ đang khóc ngoài bìa rừng kia. Cụ Kính gật đầu chậm rãi rồi cụ chuyển sang phần hệ trọng nhất của buổi chiều hôm ấy, là lệ rải ngô rang phá trành của người xưa. Cụ đẩy bát ngô nếp khô về phía Thao, cụ nói rằng hồn ma trành đói khát triền miên, đói không phải như người sống đói cơm, mà là đói trong hồn, một cơn đói không bao giờ được ăn no kể từ ngày chết. Nhưng hồn ấy vẫn còn nhớ mùi vị của những thứ mình từng ăn khi còn sống, nhớ nhất là những mùi thơm quen thuộc của bếp nhà, của xóm bản. Trong các mùi ấy, cụ nói, mùi ngô nếp rang là mùi mà hồn người vùng này nhớ sâu nhất, vì nhà nào ở bản Bưa cũng có ngô nếp, mùa nào cũng rang ngô trên bếp, mùi thơm ấy đi theo người ta từ bé tới lớn. Khi hồn ma trành ngửi thấy mùi ngô nếp rang thơm, nhất là mùi ngô còn nóng, mới rang, thơm lan xa trong gió đêm, hồn ấy sẽ không kìm được cơn đói và nỗi nhớ của mình. Sẽ rời lưng hổ mà xuống đất nhặt ăn, như một thói quen còn sót lại từ khi còn sống, không cưỡng lại được dù linh giác vẫn còn đó.
Đó, cụ Kính nói, chính là điểm yếu duy nhất của sự giam cầm ấy, là kẽ hở duy nhất mà lệ xưa để lại cho người sống có thể dùng được. Khi hồn rời lưng hổ xuống nhặt ngô ăn, dù chỉ trong một lúc ngắn ngủi, con hổ sẽ mất kẻ cảnh giới của nó, và trong khoảnh khắc ấy nó chỉ còn là một con thú đi bằng mắt của thú. Bước bằng chân của thú trên lối mòn quen thuộc của nó. Nếu ngay lúc ấy dưới chân nó là một hố bẫy đã đào sẵn, ngụy trang kín, và ngô rang được rải quanh vòng ngoài của miệng hố theo đúng lệ, rải thành vòng để hồn mải nhặt ăn quanh hố. Mà không cảnh báo, thì con hổ có thể sa xuống hố trước khi hồn kịp quay lại lưng nó. Cụ nói rõ, lệ này không phải là bùa phép, mà là một cách làm có thứ tự hẳn hoi: rang ngô nếp cho thơm, rải quanh hố bẫy ở lối mòn hổ hay đi, chờ đêm hổ tới. Để mùi ngô tách hồn ra khỏi hổ, rồi bẫy và tên của thợ săn mới làm được phần việc còn lại. Thiếu một bước trong thứ tự ấy, cụ nói, thì mọi bước còn lại đều vô ích như những chiếc bẫy đã bị né suốt mùa đông này.
Thao nghe xong, ông hỏi cụ một câu mà ông đã giữ trong lòng từ khi cụ bắt đầu giảng lệ ngô rang. Ông hỏi rằng nếu hổ chết rồi thì các hồn ma trành theo nó sẽ ra sao, liệu chúng có còn bị giam cầm mãi trong rừng nữa không. Cụ Kính đáp ngay, giọng cụ chắc chắn như đóng một chiếc cọc xuống đất. Cụ nói rằng hổ chết là hồn được tha, đó là lệ xưa đã nói rõ từ bao đời nay. Con hổ là kẻ giam cầm, là sợi dây buộc các hồn lại với rừng sâu, khi kẻ giam cầm chết đi thì sự giam cầm ấy tự tan, các hồn ma trành theo nó được giải thoát hoàn toàn ngay trong đêm hổ chết. Không cần ai phải tìm người thế vào chỗ chúng, không cần thêm một mạng người nào nữa để đổi lấy sự tự do của chúng. Nghe tới đây, Thao cúi đầu rất lâu bên bếp lửa, ông không nói được lời nào trong một lúc, vì điều cụ vừa nói không chỉ là một lệ xưa về cách trị hổ. Mà là một con đường mở ra cho những người đã mất tích trong rừng suốt từ năm 1916 tới nay, những người mà cho tới lúc này bản vẫn chỉ biết tên qua trí nhớ rời rạc của các cụ già. Chưa ai đối chiếu thành một danh sách trọn vẹn.
Trước khi Thao ra về, cụ Kính dặn thêm một điều cuối cùng, cụ nói chậm và nhấn mạnh từng lời để Thao ghi vào sổ ngay tại chỗ, và Thao đã mở cuốn sổ ra ghi ngay trên chiếu trước mặt cụ. Cụ dặn rằng khi hạ được hổ, dù có mừng tới đâu, có giận con hổ ấy tới đâu, cũng không ai được cắt tai nó trước lễ cúng giải oan. Vành tai trái của con hổ với những vết khía trên đó không phải là một vật để ai muốn cắt xuống giữ làm của riêng cũng được, mà là dấu tích gắn với các hồn oan còn chưa được cúng giải cho đàng hoàng. Phải để xác hổ nguyên vẹn, khiêng về, canh giữ cho tới khi lễ cúng giải oan được làm xong trước dân bản, bấy giờ mới được xử lý vành tai ấy theo lệ. Chôn cất đàng hoàng như chôn cất một phần dấu tích của những người đã khuất. Thao ghi xong, ông đọc lại cho cụ nghe một lượt, cụ gật đầu, rồi cụ tiễn ông ra cửa khi nắng chiều đã tắt hẳn trên triền núi phía tây. Thao chống gậy đi về nhà trong bóng chiều lạnh, cuốn sổ trong tay ông nay đã có thêm một lệ trọn vẹn và một cấm kỵ rành mạch, và ông biết việc tiếp theo của mình không. Còn là đặt thêm bẫy nữa, mà là ngồi lại với cụ Kính để đối chiếu cho đủ những cái tên đã mất tích trong rừng suốt gần mười năm qua.